[1] AAG AP, syg. III/28; III/100; III/101; III/102.
[2] AAN APL, syg. 854.
[3] AAN APM, syg. 70; 71; 95.
[4] AAN APP, syg. 46; 48; 165.
[5] AAN MSZ, syg. 2910; 6699; 6701; 10182; 10183; 10184; 11049;
[6] AMAD, syg. 122; 123; 124; 125; 126; 127; 128; 129; 557; 683; 956; 957; 958;
993;
[7] AAR, syg. 2ER 66; 2ER 112; 2ER 124; 2ER 134; 2ER 135; 2ER 143; 2ER 176;
2ER 178.
[8] Dziennik "A.B.C." (Warszawa), 2.06.1934; 18.09.1937.
[9] AH, t. IV, cz. 26; t. VI, cz. 10.
[10] J. B i v o r t d e l a S a u d e é, L'antireligion communiste 1917-1937, Paris
1937, passim.
[11] W. B r u n o w s k i j, A działo się to w Sowietach. Pamiętnik skazanego na
śmierć, Warszawa 1929, s. 173-174.
[12] Cz. F a l k o w s k i, Budkiewicz Konstanty (1867-1923), PSB, t. 3 (tamże zestaw
źródeł).
[13] Ks. dr D. K o ł p i ń s k i j, Początki katolicyzmu w Rosji, [w:] Kościół katolicki
w Rosji. Materiały do jego historii i organizacji, z. I, Warszawa 1932, s. 32-33.
[14] SAM. Do 1917 r. schematyzmy zawierały dane dotyczące także diecezji
mińskiej: Elenchus ... Archidioecesis Mohiloviensi nec non pro Dioecesi
Minscensi ... 1884-1917; Directorium Divini Officii et Missarum pro Archidioecesi Mohyloviensi in Annum Domini 1923; Elenchus Archidioecesis Mohiloviensis in Russia in diem 1 Januarii 1925, Varsoviae 1925; toż in diem 1
Januarii 1926; toż in diem 1 Januarii 1927; toż in diem 1 Januarii 1928; toż in
diem 1 Januarii 1929; toż in diem 1 Januarii 1930; toż in diem 1 Januarii 1931;
toż in diem 5 Decembris 1932, Varsoviae 1932.
[15] SDT. Directorium ... utriusque cleri Tiraspolensis ... 1917, Saratoviae 1917; toż
... 1918, Saratoviae 1918; toż ... 1919, Odessae 1919.
[16] F. M c C u l l a g h, Prześladowanie chrześcijaństwa przez bolszewizm, Kraków
1924.
[17] Listy pasterskie ks. dr Ignacego Dub-Dubowskiego, biskupa filoppolitańskiego
byłego biskupa łuckiego i żytomierskiego, Nakładem Sióstr Franciszkanek od
Nieustającej Pomocy, St Louis Mo - Ameryka [po 1931]; S. A. A. J a m s k a,
Historia powstania i rozwoju Zgromadzenia Sióstr Najświętszej Duszy Chrystusa
Pana Rok 1929, z. 1, s. 16, Archiwum Zgromadzenia w Krakowie
(rkp).
[18] M. D u n i n - K o z i c k a, Burza od wschodu, Łódź 1990.
[19] J. D u n n D e n i s, The Catholic Church and the Soviet Government,
1939-1949, New York 1977.
[20] Cz. F a l k o w s k i, Cieplak Jan abp (1857-1926), PSB, t. 4 (tamże zestaw
źródeł); F. D o m a ń s k i, The Great Apostle of Russia, Servant of God,
Archbishop Cieplak, Chicago 1954; P. M i t z n e r, Listy bpa Cieplaka, PK,
30.08.1992, nr 18; J. L e d i t S.J., Archbishop John Baptist Cieplak, Montreal,
Palm Publishers 1964; J. M a t e l k i e w i c z, Pośmiertne wspomnienie
pierwszego arcypasterza metropolii wileńskiej, Wilno 1926.
[21] The Letters of Archbishop Lauri, Apostolic Nuncio in Warsaw, to Monsignor
Constantin Budkiewicz of St. Catharine's St. Petersburg, 1922-1923, "The Polish
Review" (New York), IV (1959), s. 127-131.
[22] HIRP, Sow. T. 307/III/23/43 (83 egzemplarze ankiety w posiadaniu autora.
Zawdzięczam je dr. Maciejowi Siekierskiemu, pracownikowi Instytutu).
[23] SDLŻ. Do 1918 schematyzmy zawierały dane dotyczące diecezji kamienieckiej:
Directorium ... pro Dioecesibus Luceoriensis et Żytomieriensis ... 1876-1888;
Kalendarium ... Dioecesium Luceoriensis et Żytomieriensis nec non ecclesiarum
per Podoliam in Annum Domini 1889-1914; Elenchus ... Dioecesium
Luceoriensis et Żytomieriensis nec non Camencensis ... 1918; Elenchus
Dioecesium Luceoriensis et Żytomieriensis ... 1920, 1923, 1925. Schematyzmy
diecezji łuckiej z lat 1927-1938: Kalendarium liturgicum ... Dioecesis
Luceoriensis ... 1927-1938; Wykaz parafii i duchowieństwa diecezji łuckiej. Stan
na dzień 1 sierpnia 1939, Łuck [b.r.].
[24] Cz. F a l k o w s k i, Buklarewicz Michał (1884-1916), PSB, t. 3; T. Ł o p a l e w s k i, Między Niemnem a Dźwiną. Ziemia Wileńska i Nowogródzka,
Londyn 1955, s. 91-92.
[25] Ks. dr A. F a j ę c k i, Wychowańcy b. Akademii Petersburskiej z Archidiecezji
Warszawskiej. Przyczynek do dziejów Akademii, Warszawa 1933.
[26] N. B a r d e w e l i d z e, "Sakartvelos Catholike" (Tbilisi), 1994, nr 4, s. 4;
A. F u r i e r, Kościół rzymskokatolicki w Gruzji wczoraj i dziś, [w:] Mniejszości
polskie i Polonia w ZSRR, Uniwersytet Jagielloński, red. H. Kubiak, T. Paleczny,
J. Rokicki, M. Wawrykiewicz, Wrocław-Warszawa-Kraków, Ossolineum 1992;
t e n ż e, Z historii katolickiego kościoła św. Piotra i Pawła w Tbilisi, "Przegląd
Wschodni", t. II, z. 1(5), 1992/93, s. 198.
[27] "Gość Niedzielny" (Katowice), 8.12.1991.
[28] G. R o m a i n, Les maîtres de la Tcheka. Histoire de la terreur en URSS
1917-1938, Paris 1938.
[29] W. G r a b o w s k i, Błąkający ogień, "Dziennik Kijowski" (Kijów), Sierpień
1992, nr 3 i 4; toż w języku ukraińskim: "Zamkowa Góra - Zamkowa Hora.
Istoryczno-Krajowa Ilustrowana Hazeta", (Żytomyr), 1992, nr 2, Kwiteń.
[30] W. G r z y m a ł a - S i e m i a n o w s k i, Ks. Feliks Sznarbachowski,
Protonotariusz Apostolski i Jego 25-letnia praca kapłańska, Warszawa 1929.
[31] W. M i c h n i u k, Z historii represji politycznych przeciwko Polakom na
Białorusi w latach trzydziestych, [w:] Polska - Białoruś 1918-1945,
red. W. Balcerak, Warszawa 1994, s. 113; J. G o r e l i k, Kuropaty polski ślad,
Warszawa 1966, s. 11.
[32] AIP, syg.: A.7.682/1 (pismo z 22.12.1941); A.12.P/4; A.12.P.4/4; A.12.P/5;
A.12.P.5/1; A.12.P.5/(2); A.12.P.5/3; A.12.P/6; A.12.P/9; A.12.P/11; A.12.P/22;
A.12.P.22/1; A.44.115/1; A.44.122/43; A.VIII.1/28; Kol. 29/4; Kol. 29.4/8;
Kol. 29/5.
[33] M. I w a n o w, Pierwszy naród ukarany. Polacy w Związku Radzieckim
1921-1939, Warszawa-Wrocław 1991.
[34] Ks. W. M e y s z t o w i c z, Gawędy o czasach i ludziach, Londyn 19832.
[35] HIVA, syg. 12400; ks. J. K a c z o r o w s k i, Odpowiedź na ankietę dotyczącą
losów w ZSRR (kserokopie odpowiedzi kilkunastu księży na ankietę zawdzięczam
dr. Maciejowi Siekierskiemu, pracownikowi Instytutu).
[36] KAM, 1918-1920.
[37] KAP, Biuletyny z lat 1931-1937.
[38] J. A. K e s s l e r, Geschichte der Diozöse von Tiraspol, Verlag von Rev. Georg
Aberle, Dickinson, Nord Dakota/USA, 1930.
[39] KKDW, 1922-1926.
[40] KDŁŻ, 1921-1925 (od 1925 KDŁ).
[41] M. L e n a r d o w i c z, Na wyspach tortur i śmierci. Pamiętnik z Sołówek,
Warszawa 1930, s. 55 i 71.
[42] Z. L e n i e w s k i, Ciernistym szlakiem. W drugą rocznicę śmierci ks. prał.
Józefa Kuczyńskiego, "Gazeta Niedzielna" (Londyn), 24.04.1984.
[43] G. L i p i ń s k a, Jeżeli zapomnę o nich..., Londyn 1988.
[44] "Lud Boży" (Łuck), 1920-1925.
[45] H. P a p r o c k i, Fiodorow Leonid Iwanowicz, [w:] EK, t. 5, Lublin 1989, kol.
293.
[46] P. M a i l l e u x TJ, Entre Rome et Moscou. L'Exarque Léonid Fédoroff, Paris
1966; Diakon W a s i l i j, Leonid Fiodorow. Żyzń i diejatielnost', Rim 1966.
[47] MDŁ, 1926-1929.
[48] G. Z. B i e s i e d o w s k i, Pamiętniki dyplomaty sowieckiego, Poznań [b.r.],
s. 140-141.
[49] H. D ą b k o w s k i, Śp. ks. prał. Jan Lewiński (1871-1952), "Słowo Powszechne" (Warszawa), 1.06.1992.
[50] Ks. R. S o s z y ń s k i, Pamiętnik z lat okupacji. Ks. Stanisław Krygielski. [w:]
Pamiętniki i relacje, red. ks. F. Stopniak, Warszawa 1988, z. I, s. 200208.
[51] Ks. A. O k o ł o - K u ł a k, Bolszewizm a religia, Warszawa 1923, nakładem
Ligi Antybolszewickiej.
[52] Ks. A. O k o ł o - K u ł a k, Kościół w Rosji dawniej, obecnie i w przyszłości,
Kraków 1928.
[53] F. O l e c h n o w i c z, Prawda o Sowietach. Wrażenia z 7-letniego pobytu
w więzieniach sowieckich 1927-1933, Warszawa 1937.
[54] F. O l e c h n o w i c z, Siedem lat w szponach GPU, Wilno 1935.
[55] PAC.
[56] A. S z k l a r s k a - L o h m a n n o w a, Rutkowski Franciszek (1885-1944),
PSB, t. 33 (tamże zestaw źródeł i bibliografia).
[57] PK (Warszawa), 1922-1926.
[58] M. R a d w a n SCJ, Duszpasterstwo katolickie na Białorusi 1917-1984, [w:]
Ewangelia i kultura. Doświadczenie środkowoeuropejskie, red. M. Radwan SCJ,
T. Styczeń SDS, Rzym 1988.
[59] L. P o p e k, Diecezja łucka, [w:] Życie religijne w Polsce pod okupacją
1939-1945. Metropolie wileńska i lwowska, zakony, red. ks. Z. Zieliński,
Katowice 1992, s. 497-502; t e n ż e, Diecezja żytomierska w latach 1918-1945
(mps); H. D ą b k o w s k i, Losy duchowieństwa diecezji łuckiej (1939-1945).
27 Dywizja Wołyńska AK, "Biuletyn Informacyjny" (Warszawa), 1990, nr 2(26),
s. 26-39.
[60] S. S k u d r z y k TJ, 50 lat w zakonie, Hamburg 1968, s. 44.
[61] PPD, 1925-1939.
[62] "Żołnierz Polski", 17.09.1922, nr 38, s. 18.
[63] Cz. F a l k o w s k i, Biełohołowy Józef (1883-1928), PSB, t. 2 (tamże zestaw
źródeł); M. d'H e r b i g n y, Pâques 1926 en Russie, Paris 1926, s. 104-108.
[64] RK, 1922-1936.
[65] Ks. F. R u t k o w s k i, Arcybiskup Jan Cieplak 1857-1926. Rys biograficzny,
Warszawa 1934.
[66] Ks. F. R u t k o w s k i, Biskup Antoni Malecki 1861-1935, Warszawa 1936.
[67] J. S c h n u r r, Die Kirchen und das religiöse Leben der
Russlanddeutschen.
Katholischer Teil aus Vergangenheit und Gegenwart des Katholizismus in
Russland, Stuttgart 1980, s. 305-409.
[68] Ks. T. S k a l s k i, Terror i cierpienie. Kościół katolicki na Ukrainie 19001932.
Wspomnienia. Opracowanie, wstęp, przypisy, indeksy oraz wybór aneksów
i fotografii ks. J. Wołczański, Lublin-Rzym-Lwów 1995.
[69] SDP, Elenchus ... Dioecesis Pinscensis ... 1926; toż do 1930; Spis kościołów
i duchowieństwa diecezji pińskiej w R.P. 1933 i 1934; toż za lata 1935-1939.
[70] H. D ą b k o w s k i, Ks. Prałat Marian Sokołowski 1897-1988, Warszawa 1988
(mps, zbiory autora); ks. S. P a w l a c z e k, Człowiek, który pisał historię,
"Nowe Życie" (Wrocław), 7.05.1989.
[71] Ks. Prałat Mgr M. S o k o ł o w s k i, Jeszcze jedna karta z życia kresowego
kapłana, Wrocław 1982-1986 (mps, zbiory autora).
[72] Ks. J. B o r o d z i u l a, Wiedomosti o srokach odbytych w zakluczienju,
w tiur'mach, łagieriach i ssyłkach, a także o rieabilitacji Borodziulia Josifa
Josifowicza 1893 goda rożdienija. Pasport biessrocznyj, seria CHU P-UJU nr
734178, BKUL, rkp 776. t e n ż e, 25 let tiur'm, łagieriej i ssyłki, "Prestuplenije
i nakazanije XX wieka" (mps, zbiory autora); ks. Józef Borodziula - zwyczajny
obywatel GUŁAGU, "Spotkania" (Paryż), 1985, nr 26-27/28.
[73] Z. P o n a r s k i, Edward Ropp (1851-1939), PSB, t. 32 (tamże zestaw
bibliografii); Doczesne szczątki arcybiskupa Edwarda Roppa spoczęły w Białymstoku, TP, 14.04.1983, nr 16; S. G a j e w s k i, Arcybiskup Edward Ropp
i jego Stronnictwo Konstytucyjno-Katolickie, "Chrześcijanin w Świecie". Zeszyty
ODiSS, 1992, nr 1/190, s. 110-128; A. P l a t e r - Z y b e r k, Biskup
niezłomny. Arcybiskup Edward Ropp, DPZa, 1980, nr 4, s. 417-421;
J. J u r k i e w i c z, Rozwój polskiej myśli politycznej na Litwie i Białorusi
w latach 1905-1922, Poznań 1983, s. 44-45; ks. T. K r a h e l, Arcybiskup
Edward Ropp, TP, 1984, nr 1, s. 3; ks. Z. S t a r n a w s k i, Kościół św. Jozafata
w Lublinie w życiu Arcybiskupa Edwarda Roppa, "Wiadomości Diecezji
Lubelskiej" (Lublin), 1987, s. 76-80; L. W a s i l e w s k i, Litwa, Białoruś,
Kraków 1912, s. 334-335; E. R o p p [...] Arcybiskup Metropolita Mohylowski,
List do Duchowieństwa, KKDW, 1922, nr 5, s. 86-89.
[74] Ks. W. C z e c z o t t, Diecezja mińska i jej pasterz biskup Zygmunt Łoziński,
Wilno 1925; S. G r a b s k i, W Mińsku i w Rydze, "Więź" (Warszawa), 1988,
nr 11-12; J. J a n a s, Wielki pasterz na wschodnich rubieżach, śp. Zygmunt z
Łozin-Łoziński, biskup piński, Warszawa 1936; M. R u s z c z y c, Niepokorny
biskup J.E. Ks. Zygmunt Łoziński Biskup Miński, TP, 18.12.1990, nr 46/2159;
M. Ż y w c z y ń s k i, Łoziński Zygmunt (1870- -1932), PSB, t. 18 (tamże
zestaw źródeł; biogram niepełny, gdyż cenzura nie dopuściła w nim wzmianki
o aresztowaniach i więzieniu bpa Łozińskiego przez bolszewików); ks.
J. W a s i l e w s k i, Biskup Zygmunt Łoziński 1870-1932 (mps, fragmenty
bibliografii, zbiory autora).
[75] Ks. W. S z e t e l n i c k i, W drodze ku nowemu, TP, 11.11.1990, nr 45.
[76] Ks. F. S z n a r b a c h o w s k i, Początek rzymsko-katolickiej diecezji
łucko-żytomierskiej, obecnie łuckiej, w zarysie, Warszawa 1926.
[77] Ks. T. Ś w i r t u n, Wspomnienie o ks. infułacie Marianie Tokarzewskim, ZH,
1982, nr 61; L. P o p e k, Infułat Marian Tokarzewski, ZH, 1987, nr 81.
[78] Ks. M. T o k a r z e w s k i, Przyczynek do historii męczeństwa Kościoła
rzymsko-katolickiego w diecezjach kamienieckiej i łucko-żytomierskiej
1863-1930, Łuck 1933.
[79] Ks. J. W a s i l e w s k i, W szponach antychrysta. Wspomnienia księdza z Rosji
sowieckiej, Kraków 1924.
[80] WAWi, 1927-1939.
[81] "Walka z Bolszewizmem" (Warszawa), 1931, t. 5, nr 35.
[82] Krasnyj tierror w gody grażdanskoj wojny, red. J. G. Felsztyński, Londyn 1992,
s. 69-70.
[83] WDK, (Kamieniec), 1920, nr 1/2 oraz 3-9.
[84] A. W e n g e r, Rome et Moscou 1900-1950, Paris 1987.
[85] Ks. S. W o j c i e c h o w s k i, Moje wspomnienia z lat 1939-1942, BKUL, rkp
1951.
[86] J. J. Z a t k o, Descent into Darkness. The Destruction of the Roman Catholic
Church in Russia 1917-1923, The University of Notre Dame Press 1965.
[87] Z. Ł u k a w s k i, Ludność polska w Rosji 1863-1914, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1978.
[88] ŻK, 1930-1939.
[89] SDPo (od 1926 siedleckiej): Ordo ... ad usum Dioecesis Podlachensis seu
Janoviensis ... 1921; toż za lata 1923, 1938 i 1946-1956.
[90] List Stefanii Szłamas do autora z 30.05.1971.
[91] Relacja ustna grupy parafian z Mohylewa z 13.08.1989, zanotowana przez
autora.
[92] Relacja ustna Jadwigi Szczuczko z Mohylewa z 30.08.1992, zanotowana przez
autora.
[93] Schematyzmy archidiecezji warszawskiej z lat 1900-1939, 1946 i 1958: Elenchus
... Archidioecesis Varsaviensis ... 1900-1939, 1946-1972.
[94] V. S. V a r d y s, The Catholic Church. Dissent and Nationality in Soviet
Lithuania. East European Quarterly, Boulder, New York 1978.
[95] AAN CAP, pudło 202, k. 700, 745, 750. Cyt. za: A. P a t e k, Polacy w Rosji
i ZSRR, [w:] Polonia w Europie, red. B. Szydłowska-Ceglowa, Poznań 1992,
s. 310.
[96] PKa, 30.11.1930; relacja ustna ks. Bronisława Czaplickiego, proboszcza
w Prochładnem w Kabardyjsko-Bałkarskiej Autonomicznej Socjalistycznej
Republice Sowieckiej i na północnym Kaukazie, zanotowana przez autora
w Lublinie 8.06.1996.
[97] "Chata Rodzinna" (Kowno), 2.03.1940.
[98] S. O s t r o w s k i, Śp. ks. prałat Konstanty Budkiewicz na tle walki w obronie
Kościoła katolickiego i wiary świętej, Warszawa 1929.
[99] Relacja ustna Zofii Sokołowskiej z Mińska z 24.04.1990, zanotowana przez
autora.
[100] T. P r o t'k o, Riepriessirowannaja wiera, "Sowietskaja Biełarussija" (Mieńsk),
14.07.1992.
[101] "Kurier Poznański", 27.07.1937.
[102] Informacje z Mohylewa dotyczące więzionych tam w latach dwudziestych
i trzydziestych księży: Piotra Awgły, Józefa Biełohowego, Józefa Łukjanina,
Witolda Paszkiewicza, Adama Puczkar-Chmielewskiego, Bolesława Sloskansa.
[103] Akta osobowe Hieronima Cerpenty w Archiwum Miejskim w Krasnojarsku.
Kseroksowe kopie rosyjskojęzycznej wersji dwóch listów ks. H. Cerpenty
z Krasnojarska do Poselstwa Polskiego w Moskwie, wysłanych w sierpniu 1932;
list z 25.02.1932, list z sierpnia tegoż roku oraz kserokopia zaświadczenia ks.
H. Cerpenty wystawionego dla Bronisława Brzozowskiego w Krasnojarsku
15.05.1935; kwerenda Walentyny Podgorodzieckiej z Krasnojarska oraz jej
informacje z 20.08.1992, przekazane autorowi na temat wydanego w 1938 r.
przez sąd wojenny wyroku śmierci na ks. H. Cerpentę.
[104] Relacja ustna grupy parafian z Tarnorudy z 26.12.1989, zanotowana przez
autora.
[105] Relacja ustna Józefy Wolskiej z Żytomierza z 21.04.1992, zanotowana przez
autora.
[106] Relacja ustna Walentyny Podgorodzieckiej z Krasnojarska z 28.08.1992,
zanotowana przez autora.
[107] Kalendarz liturgiczny Archidiecezji w Białymstoku na rok Pański 1986 i 1988,
Białystok 1988. Kalendarz na rok 1986 podaje także daty śmierci księży
należących do diecezji pińskiej (w Drohiczynie n. Bugiem).
[108] "Karta" (Warszawa), 1991, nr 6, s. 128-129.
[109] Relacja ustna Genowefy Bańkowskiej ze wsi Czercze z 30.12.1990, zanotowana
przez autora. Rejon Kamieniec Podolski, obwód Winnica (Ukraina).
[110] Relacja ustna Franciszka Brzezickiego z Żytomierza z 14.04.1992, zanotowana
przez autora.
[111] Relacja ustna grupy parafian z Żytomierza z 14.04. 1992, zanotowana przez
autora.
[112] Relacja ustna ks. Romana Jankowskiego z Żytomierza, więzionego w okresie
międzywojennym, z 7.09.1976, zanotowana przez autora.
[113] "Polska", 2.04.1930, nr 90-91.
[114] Relacja ustna grupy parafian z Kutkowców z 26.12.1990, zanotowana przez
autora. Obwód Chmielnickij (Ukraina).
[115] J. Z b u d n i e w e k ZP, Wkład Paulinów dla Polonii na obczyźnie, [w:]
Działalność męskich zgromadzeń zakonnych wśród Polonii, red. J. Bakalarz
TChr, R. Dzwonkowski SAC [i in.], Lublin 1982, s. 205-249.
[116] MDP, 1926, nr 1-7.
[117] Relacja ustna parafian z Ułły z 2.07.1990, zanotowana przez autora. Obwód
Witebsk.
[118] Relacja ustna grupy wiernych z par. Sołobkowce z 26.12.1990, zanotowana przez
autora. Rejon Jarmolińce, obwód Chmielnickij (Ukraina).
[119] Relacja ustna Władysława Maleckiego z Gródka Podolskiego z 14.12.1994,
zanotowana przez autora. Obwód Chmielnickij (Ukraina).
[120] "Sodalis" (Orchard Lake - USA), 1954, nr 6/334.
[121] Relacja ustna Adeli Kuźmińskiej z Nowego Zawodu k. Żytomierza z 3.03.1991,
zanotowana przez autora.
[122] Relacja ustna grupy wiernych z Kopijówki (Ukraina) z 20.09.1987, zanotowana
przez autora. Obwód Winnica (Ukraina).
[123] Relacja grupy wiernych z par. Zińków z 26.12.1989, zanotowana przez autora.
Obwód Chmielnickij (Ukraina).
[124] Schematyzmy diecezji płockiej 1897-1948: Directorium ... pro dioecesi Plocensi
... 1897; toż 1900-1939, 1949.
[125] W. Ś., Sześćdziesiąt lat temu zmarł Sł. Boży bp Zygmunt Łoziński, "Słowo
Powszechne", 27-29.03.1992.
[126] Relacja ustna parafian z Dołbysza z 15.04.1992, zanotowana przez autora.
Obwód Żytomierz (Ukraina).
[127] "Wychodźca" (Warszawa), 1925, nr 2; K. G r o c h o w s k i, Polacy na Dalekim
Wschodzie, Harbin 1928, s. 141-142.
[128] Z. Ł a w i c z, Polacy w piekle bolszewickim, Warszawa 1918, s. 50-51;
K. L i e t z, R. S u c h, Ksiądz Zygmunt szuka parafian, "Głos znad Niemna".
Pismo Polaków na Białorusi, 4-10.04.1994, nr 13, s. 4; relacja ustna grupy
katolików z Mohylewa z 13.08.1989, zanotowana przez autora; list s. Jany
Wojewódzkiej z Mohylewa do autora z 24.07.1992.
[129] Ks. F. M u c k e r m a n T.J., W bolszewickiej niewoli. Wspomnienia ks.
Muckermana z niewoli bolszewickiej, Wilno 1922; H. F r o s TJ, Franciszka
Muckermana romans z Polską, "Przegląd Powszechny", 1988, nr 3, s. 352-360;
J. G., Prorok niemiecki i przyjaciel Polski, DPZa, 1956, nr 3; M. Th.
M u c k e r m a n n M. F r i e d r i c h, Leksykon für Theologie u. Kirche, t. 7,
Verlag Herder, Freiburg 1962, kol. 669; Blet Pierre et alii, Actes et documents
du Saint Siège relatifs à la seconde guerre mondiale, vol. IV: Le Saint Siège et
la guerre en Europe (juin 1940 - juin 1941), Libreria Editrice Vaticana 1967, s.
420.
[130] Témoin de Dieu chez les sans-Dieu. Journal de prison de Mgr
Sloskans. Du
bagne des îles Solovki à la déportation en Siberie. Introduction du Père Roulau,
S.J., Mareil-le-Marly 1986; M. Z. K a r n a c e w i c z - P i e c z o r o w
J e f i m o w, Poprzednik biskupa Kondrusiewicza, TP, 1989, nr 52-53, s. 11.
[131] Ks. J. K u c z y ń s k i, Między parafią a łagrem, Paris 1985, s. 34
[132] Ks. J. W a s i l e w s k i, Arcybiskupi i administratorzy archidiecezji mohylowskiej, Pińsk 1930.
[133] A. K r a k o w i e c k i, Książka o Kołymie, Londyn 1987, s. 78-83.
[134] Die Römisch-katholische Kirche in der Sowjetunion. Kirche in Not
(Ostpriessterhilfe), Eichstätt, 2 Auf. 1990, s. 94.
[135] M. R a d w a n SCJ, Duszpasterstwo katolickie na Białorusi 1917-1984, [w:]
Ewangelia i kultura. Doświadczenia środkowoeuropejskie, red. M. Radwan SCJ,
T. Styczeń SDS, Rzym 1988.
[136] Ks. W. P ł o s k i e w i c z, Pamiętnik ks. Płoskiewicza. Seminarium łuckie, z. 39,
s. 4 (mps, Archiwum ss. Terezjanek w Komorowie k. Warszawy).
[137] Ks. G r o c h o w a l s k i, Z piekła bolszewickiego Piotrogrodu, MPP, 1920,
nr 1, nr 9-10; 1921, nr 11; 1949, s. 207-210.
[138] "Kronika Diecezji Przemyskiej", 1921, z. 1-3; 7-9, s. 94.
[139] Proboszcz z Irkucka. Z ks. Ignacym Pawlusem rozm. Zofia Trojanowiczowa, TP,
26.01.1992.
[140] Ks. B. Ż y l i ń s k i, List krwią pisany, PKa, 15.03.1931, nr 11.
[141] Relacja parafian z Murafy z 30.05.1979 r., zanotowana przez autora. Rejon
Szarogród, obwód Winnica (Ukraina).
[142] Zarys dziejów diecezji łuckiej od 1.09.1939 do ostatnich czasów, opracowany
przez księży prałatów: M. Sokołowskiego, W. Hipsza, M. Karpińskiego,
D. Barana, B. Orłowskiego, Wrocław 1955 (mps, BKUL, rkp 1949).
[143] SDP z lat 1913-1939; Schematismus ... Dioecesis Premislensis ... 1913-1919;
Elenchus ... Dioecesis ritus latinis Premislensis ... 1921-1939.
[144] Ks. E. B o r o w s k i, Uroczystości pogrzebowe "Sybiraka" ks. kan. Jana
Wasilewskiego. Powtórny pogrzeb w Drohiczynie n/B. 6.10.1990 (mps powielany); Życiorys ks. kan. Jana Wasilewskiego (mps, zbiory autora); ks.
S. R y ż k o, Listy z ZSRR 1940-1984 (mps, zbiory autora); Z. S z u b a, Ekshumacja z nieludzkiej ziemi, "Słowo Powszechne", 27-28.10.1990.
[145] Relacja ustna parafian z Nowogradu Wołyńskiego (Zwiahel) z 3.03.1990, zanotowana przez autora.
[146] Relacja ustna Anieli Szmerko z Tynny z 25.12.1990, zanotowana przez autora.
Obwód Chmielnickij (Ukraina).
[147] BKUL, rkp 726; 773; 781; 787; 788; 789; 912; 913; 915.
[148] Ks. A. R u r a n, Ks. Edward Juniewicz, Milanówek 30.05.1971 (mps, zbiory
autora).
[149] Ks. J. M i o d u s z e w s k i, Wrażenia z procesu Arcybiskupa Cieplaka i 14
księży w Moskwie 20-25 marca 1923, opowiedziane przez naocznego świadka,
Warszawa [b.r.].
[150] Ks. T. K r a h e l, Martyrologium duchowieństwa Archidiecezji Wileńskiej
1939-1946, [w:] Martyrologia duchowieństwa polskiego 1939-1956, red.
J. Nagórny, B. Jurczyk [i in.], Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź
1993, s. 85-96.
[151] Życiorysy zasłużonych, [w:] Pamiętnik Kijowski, t. II, Londyn 1963, s. 107-109.
[152] T. L a w g m i n, Kościół naszą miłością i nadzieją. Kościół na sowieckiej
Białorusi w latach 1920-1937, "Przegląd Polonijny", 1994, nr 3, s. 93-100;
t e n ż e, Moja rodzina i Polacy w Witebsku na Białorusi, [w:] Polacy w Rosji
mówią o sobie, t. II, wybór i wstęp ks. E. Walewander, Lublin 1994, s. 234-235.
[153] Ks. J. W a s i l e w s k i, Ksiądz Biskup Zygmunt Łoziński 1870-1932 (mps,
fragmenty biografii, zbiory autora).
[154] A. H l e b o w i c z, Kościół odrodzony. Katolicyzm w państwie sowieckim
1944-1992, Gdańsk 1993.
[155] A. J a k u b c z y k, "Rodzina Józefówki" w Żytomierzu. 1892-1992. Zgromadzenie Sióstr Sług Jezusa, Warszawa 1992, s. 19-25; Historia domu Zgromadzenia Sióstr Sług Jezusa w Żytomierzu (mps, Warszawa).
[156] SDW (od 1925 r. archidiecezji wileńskiej) z lat 1904-1939: Catalogus ...
Dioecesis Vilnensis ... 1904-1939.
[157] Z. B r u d z i ń s k a [s. Jana, franciszkanka z Lasek], Być Polką w ZSRR
(1917-1935) (mps, zbiory autora).
[158] W. Ś w i d e r s k a, Polska Macierz Szkolna na Podolu, [w:] Pamiętnik Kijowski,
t. III (Londyn), 1966.
[159] "Życie Katolickie" (Łomża), 1926, nr 3.
[160] Relacja ustna Edwarda Rulkowskiego z Dniepropietrowska, zanotowana przez
autora, Wilno 3.09.1993. Zob. także W. R u l k o w s k i, Gwiazdy na kościele,
"Rota" (Lublin), 1994, nr 1/2, s. 84.
[161] J. J a r u z e l s k i, Z archiwaliów Ministerstwa Spraw Zagranicznych II
Rzeczypospolitej. Po 50 latach kolekcja sovieticów wraca z Waszyngtonu (2),
"Przegląd Wschodni" (Warszawa), 1992/1993, t. II, z. 1(5), s. 141-163.
[162] J. J a r u z e l s k i, Z archiwaliów Ministerstwa Spraw Zagranicznych
II Rzeczypospolitej. Po 50 latach kolekcja sovieticów wraca z Waszyngtonu (3),
"Przegląd Wschodni" (Warszawa), 1992/1993, t. II, z. 2(6), s. 440-464.
[163] Ks. W. B u k o w i ń s k i, Wspomnienia z Kazachstanu, Rzym 1981, s. 44.
[164] Jego Ekscelencji Księdzu Edwardowi Roppowi, Arcybiskupowi Metropolicie Rosji
w dniu 25-lecia sprawowania rządów biskupich - 9.06.1902 - 9.06.1927 - hołd
składają duchowieństwo i wierni, red. S. Ostrowski, Warszawa 1927.
[165] SDM z lat 1922-1923, 1925: Ordo ... in Dioecesi Minscensi 1922; Elenchus ...
Dioecesis Minscensis ... 1925.
[166] O. W. S z o ł d r s k i CSSR, Martyrologium duchowieństwa pod okupacją
niemiecką w latach 1939-1945, Roma 1966.
[167] W. J a c e w i c z, J. W. W o ś, Martyrologium polskiego duchowieństwa
rzymsko-katolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939-1945, t. 1-5,
Warszawa 1977.
[168] K. K a n t a k abbé, L'Aumômonerie militaire polonaise en U.R.S.S. (1941-1942),
[w:] Sacrum Poloniae Millennium. Rozprawy - szkice - materiały historyczne,
t. VIII-IX, Rzym 1962, s. 326-446.
[169] Schematyzmy diecezji sejneńsko-augustowskiej (od 1925 r. w nowych granicach
łomżyńskiej) z lat 1903-1913, 1925, 1936: Directorium ... Dioecesis Sejnensis
seu Augustoviensis ... 19031913, 1925, 1926; Elenchus ... Dioecesis Łomżensis
... 1936.
[170] T. K r a h e l, Około-Kułak Antoni ks., [w:] Słownik polskich teologów katolickich 1918-1981, pod red. L. Grzebienia TJ, Warszawa 1983 (tamże bibliografia); T. Górski, PSB, t. 23.
[171] Ks. J. U r b a n, TJ, O. Aleksy Zierczaninow, "Oriens" (Kraków), 1934, nr 4.
[172] AAN MW, syg. 420, k. 17-18.
[173] AAW, Teczka ks. Bronisława Ussasa, mps pt. Oświadczenie Rządu Sowieckiego
o ks. Bronisławie Ussasie; Stenograficzieskij otcziot. Dieło Ussasa. Priedisłowije
tow. H. B. Krylenko, Izdatielstwo "Raboczij Sud", Leningrad 1925, ss. 37, AIP
Kol. 29/4; D. D z i e r z k o w s k a, Ks. Bronisław Ussas 1885-1977, ABMK,
t. 39, Lublin 1979, s. 57-62; rozmowa z ks. Bronisławem Ussasem 18.05.1975
w Otwocku, zanotowana przez autora.
[174] B. M a s i a r z, I. P a w l u s, Rimsko-katoliczieskij kostioł i prichod w Irkutskie
1811-1937 i 1991-1995 gg., "Polaki w Sibiri", Nauczno-Informacionnyj
Biuletień Gumanitarnogo Obszcziestwienno-Naucznogo Centra, Mart 1995, No
3, s. 13. Informacje dotyczące ks. A. Żukowskiego: GAIO, f. 297, op. 3, d. 50,
k. 1.
[175] H. S t e h l e, Tajna dyplomacja Watykanu, Warszawa 1993.
[176] "Warmińskie Wiadomości Diecezjalne" (Olsztyn), 1950, nr 3, s. 11; 1969, nr 2,
s. 60-61.
[177] Schematismus Gr. Kat. Duchowenstwa Lwiwśkoji Archieparchiji na rik 1924,
Lwiw; toż na rok 1927.
[178] ADL, Ks. Kamiński Władysław, teczka osobowa, Rep. IIbS 133 oraz IIbK 101;
ks. Mickiewicz Ignacy, teczka osobowa, Rep. II BM 44.
[179] J. S z e l c h a u s, Dub-Dubowski Ignacy, [w:] EK, t. IV, Lublin 1984, kol. 268
(tamże zestaw źródeł i literatury).
[180] OABMK, Archiwum diecezji łucko-żytomierskiej (teczki bez sygnatur).
[181] Ks. E. B o r o w s k i, Martyrologia duchowieństwa diecezji pińskiej w latach
1939-1956, [w:] Martyrologia duchowieństwa polskiego 1939-1956, red. J.
Nagórny, B. Jurczyk [i in.], Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1993,
s. 97-122.
[182] Rękopis autobiograficznych notatek ks. infułata Antoniego Chomickiego,
obejmujących okres: Połonne 31.08.1948 - Murafa 1993. Brak numeracji stron.
Odpis w posiadaniu autora.
[183] Wrotny K l i m o w i c z o w a, Ks. Kanonik Andrzej Fedukowicz, Warszawa
1925.
[184] Relacja Franciszka Mulara z Murafy (Ukraina) z 19.07.1993, zanotowana przez
autora.
[185] "Wiadomości Urzędowe Kurii Biskupiej Śląska Opolskiego" (Opole), 1965,
nr 12, s. 286; ks. B. G a ł o ń s k i, Ś.p. ksiądz radca Piotr Łowejko, tamże,
1966, nr 5, s. 117-118.
[186] Relacja ustna Zofii S. z Szarogrodu z 11.09.1987, zanotowana przez autora.
Obwód Winnica (Ukraina).
[187] Schematyzmy diecezji kieleckiej z lat 1922-1948: Elenchus venerabilis cleri ...
Dioecesis Kielcensis.
[188] Udział kapelanów wojskowych w drugiej wojnie światowej, red. ks. J. Humeński,
Warszawa 1984.
[189] Relacja parafian z Nowogradu Wołyńskiego z 10.04.1992, zanotowana przez
autora.
[190] Schematyzmy diecezji włocławskiej z lat 1925-1939: Catalogus ecclesiarum ...
Dioecesis Vladislaviensis.
[191] Schematyzmy diecezji łódzkiej 1936-1938: Elenchus cleri ... Dioecesis Lodzensis.
[192] "Królowa Apostołów" (Warszawa), 1930, nr 3, s. 81.
[193] K. B a r a ń s k i, Przeminęli zagończycy, chliborobi, chasydzi... Rzecz o Ziemi
Stanisławowsko-Kołomyjsko-Stryjskiej, Londyn 1989, s. 84.
[194] K. B i e g u n, Prześladowanie Kościoła na ziemiach zagarniętych przez ZSRR
po 17 IX 1939, "Więź", 1993, nr 9(419), s. 128.
[195] Schematyzmy archidiecezji lwowskiej obrz. łacińskiego z lat 1889-1920:
Elenchus Archidioecesis Leopolensis... ritus latini; Arcybiskup B i l c z e w s k i,
Pokłosie czasu wojny bolszewickiej, Lwów 1920, s. 22.
[196] S. W i l k SDB, Episkopat Kościoła katolickiego w Polsce w latach 19181939,
Warszawa 1992.
[197] Nota Ambasady RP w Kujbyszewie z 22.12.1941, nr ewidencyjny D.1071/41, do
Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych ZSSR, AIP, syg. A.7/682/1.
[198] Z. K a s i ń s k i, Sprawozdanie ogólne Referatu Interwencyjnego Ambasady RP
w ZSSR oraz Załącznik 1 i Załącznik 2, AIP, syg. A7/663.
[199] List s. Lubomiry z 18.11.1993 z Domu Generalnego Sióstr Benedyktynek-Misjonarek w Otwocku do autora.
