Żamojtuk Józef (1884 1909 ?). Ur. 2.01. Należał do
archidiec. mohylewskiej i był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu.
Po święceniach kapł. pracował jako wikariusz par. katedralnej w Mińsku, a nast.
wikariusz par. w Borysowie (1915-1918). Późn. nie wymieniany w
schematyzmach tej archidiecezji. Od 1920 był administratorem kościoła (parafii
?) Jurkiewicze (nie wymieniana w schematyzmach archidiec. mohylewskiej),
rej. Łahojsk, gub. Mińsk. 8.09.1929 w czasie uroczystości odpustowej w Jurkiewiczach ogłosił z ambony, że porzuca kapłaństwo. Wg relacji polskojęzycznej gazety "Orka", ukazującej się w Mińsku, wygłosił przy tym
antyrel.
przemówienie. Zawierało ono takie same sformułowania jak analogiczne
przemówienia, wygłaszane w podobnych okolicznościach przez kilku innych
księży kat., którzy w tym samym czasie w ZSSR zostali apostatami. M.in. miał
stwierdzić, że religia służy tylko tym możnym, którzy lud pracujący wyzyskują,
i tym, którzy teraz chcą zguby Władzy Sowieckiej, oraz imperialistycznym
zamiarom Polski faszystowskiej i kontrrewolucjonistom ("Orka", 10.09.1929, nr
71). Bezpośrednio przed ostatnim wystąpieniem w kościele był wielokrotnie
wzywany do GPU w Mińsku. Dalsze losy nie znane. Źródła: [1: syg. III/100, k.
25]; [5: syg. 10184, k. 119-120]; [14: 19071917, 1923]; [32: syg. KOL. 29/4, syg. A.12/P.22/1 opracowanie A. Ponińskiego na temat: Zagadnienie religijne
w ZSSR z 11.02.1930]; [102: syg. nr 51542 akta ks. Józefa Łukjanina]; gazety
sow.: "Raboczyj" (Mińsk) z 10.09.1929, nr 206; "Zwiazda" (Mińsk) z 1.10.1929,
nr 225; "Głos Młodzieży" (Kijów) z 15.01.1929.
Żawryt Jan zob. Żawryd Jan
Żawryd Jan s. Rajmunda (1885 1908 1937).
Ur. 28.03 w Bobrujsku. Należał do diec. mińskiej. Po
ukończeniu metropolitalnego seminarium duch. w
Petersburgu od 1910 pełnił funkcję filialisty w
kościele w Luszewie (w 1917 była to filia par.
Antuszew i liczyła 925 wiernych) w dek. Homel. W
latach 1912-1915 był filialistą przy kościele w
Lelczycach (filia par. Petryków, 2000 wiernych) w
dek. mozyrsko-rzeczyckim. Od 1915 był I wikariuszem par. Najśw. Trójcy-Wniebowzięcia NMP-św.
Rocha w Mińsku (tytuł jednej parafii), która w 1917 liczyła 13 100 wiernych.
W latach 1922-1923 był administratorem par. Mozyrz i par. Bobrujsk. W
Bobrujsku pozostawał do czasu aresztowania 2.08.1928. Dn. 25.03.1929 na
podstawie art. 58-6 KK ZSSR skazany został na 10 lat łagru na Sołówkach, z
końcem wyroku 2.08.1938. Do łagru przybył 4.07.1929. W czerwcu 1929 skierowany do łagru na wyspie
Anzer. Departament Konsularny MSZ w piśmie do
prymasa Polski z 20.12.1929, przedstawiającym listę księży pozostających
jeszcze na wolności na Białorusi, informowało jednocześnie o aresztowaniu ks.
Żawryda w marcu lub kwietniu tr. i skazaniu go na 10 lat łagru na Sołówkach.
Przekazywało także jego prośbę o pomoc i podawało adres: Sołowki, 2-oje
otdielenije, Komandirowka Biełużja. W 1932, po wykryciu rzekomego zwartego
antysowieckiego ugrupowania, istniejącego jakoby wśród 32 więzionych na
wyspie Anzer księży kat., zarząd USŁag (ISO USŁag, OGPU LWO oraz OO
ISO USŁag) w rozporządzeniu kończącym śledztwo w tej sprawie 9.07.1932
odnośnie do jego osoby podjął następującą decyzję: Trzymać na wyspach w
izolacji od pozostałych księży do końca wyroku [284]. Wg listy A. Ponińskiego
z marca 1937 przebywał nadal na Sołówkach. Ponownie aresztowany został tam
14.10.1937, przez trojkę UNKWD obw. leningradzkiego skazany na śmierć i
1.11.1937 rozstrzelany w więzieniu sołowieckim. Źródła: [1: syg. III/100, k. 25,
179]; [5: syg. 10182, k. 9]; [7: syg. 2ER 124]; [14: 19081917, 19231932];
[165: 1922, 1923]; [262]; [284].
Żmigrodzki Aleksander zob. Żmigrodzki Józef
Żmigrodzki Józef s. Jakuba (1880 1903
1935). Ur. w Niemirowie. Tam też rozpoczął naukę w
gimnazjum, które nast. ukończył w Kijowie. Należał
do diec. łucko-żytomierskiej. Był absolwentem seminarium duch. w Żytomierzu. Od 1903 pracował jako
wikariusz par. św. Aleksandra w Kijowie i katecheta.
W latach 1904-1910 kierował budową kościoła św.
Mikołaja w tym mieście, a nast. został administratorem powstałej przy nim parafii (w 1918 liczyła 16 283 wiernych). 29.04. 1919 aresztowany i
wkrótce zwolniony. W 1925 pod presją GPU podpisał obszerne oświadczenie
powołujące się na listy ks. Josepha Kruschinskiego z diec. tiraspolskiej, ks.
Kazimierza Nanowskiego z diec. kamienieckiej i ks. Andrzeja Fedukowicza z diec. łucko-żytomierskiej (zob. biogramy), potępiających rzekomą
antysow.
działalność szpiegowską i polit. księży pol., ich współpracę z wywiadem pol.
itp. Zostało ono opublikowane w polskojęzycznej gazecie "Sierp" (26.04.1925),
ukazującej się w Kijowie. Aresztowany 14.01.1930 i uwięziony najpierw w
więzieniu DPU w Kijowie, a nast. w Jarosławlu n. Wołgą, w grupie 30 pol.
księży z Ukrainy. 12.03.1930, oskarżony o przestępstwa polit. (rzekoma
działalność kontrrew. i szpiegowska, współpraca z wywiadem pol. itp.)
przewidziane w art. 54-3 i 54-6 KK USSR, został 10.05 tr. skazany przez trojkę
przy Kolegium DPU USSR w Kijowie na 7 lat łagrów. Początek wyroku liczył
się od 15.01.1930. W czasie procesu odrzucił jako nieprawdziwe oskarżenia o
werbowanie Polaków z Kijowa do działalności szpiegowskiej na rzecz Polski
i współpracę w tej dziedzinie z konsulem pol. w tym mieście. Wyrok odbywał
na Sołówkach. 4.10.1933 przebywał w łagrze Kiem', Murmanskaja Żeleznaja
Doroga. 25.03.1935 otrzymał, jak się zdaje, skierowanie na zesłanie do
Archangielska. Zm. w lazarecie na Sołówkach w maju (?) 1935, po odbyciu
spowiedzi u ks. Wacława Szymańskiego z tej samej diecezji (zob. biogram).
Miał tytuł kanonika-filozofa kapituły ołyckiej (od 1919) i był kanonikiem
honor. kapituły żytomierskiej. Wg określenia jego rodzonej siostry był inwalidą
na obie nogi. Miał najbliższą rodzinę w Polsce oraz w Kijowie. Bezskutecznie
starał się o wciągnięcie na listę wymiany do Polski. Źródła: [1: syg. III/28, k.
70]; [7: syg. 2ER 135]; [14: 19311932]; [23: 19041918, 19201925]; [68];
[84]; [88: 1935, nr 33, s. 523]; [235, z. 8]; [253: 1995, nr 64]; [262]; [262:
PKK,
f. 8406, op. 2]; [267]; [287].
Żmijewski Jan (1879 1902 1970). Zakonnik franciszkański, należący
do klasztoru przy Bazylice Grobu Pańskiego w Jerozolimie. W 1919 pracował
chwilowo jako wikariusz w kolegiacie ołyckiej. Schwytany w drodze do
chorego przez bolsz. bandę Szeleściuka, był przez 3 dni więziony w poniżających warunkach i przez 2 noce zmuszany do spania między dwojgiem ludzi
umierających w wiejskiej chacie na tyfus. W latach 1920-1923 był
administratorem par. Dąbrowica w dek. Łuck. Należał w tym czasie do
klasztoru oo. Franciszkanów w Zasławiu. Po II wojnie świat. pracował w diec.
włocławskiej. Zm. w domu księży emerytów w Ciechocinku w 1970. Źródła:
[30, s. 20]; [23: 1920, 1923]; [142].
Żołnierowicz Ignacy s. Franciszka (1890 1915 1937). Ur. 20.12 na
Wileńszczyźnie. Należał do archidiec. mohylewskiej. Ukończył metropolitalne
seminarium duch. w Petersburgu. W 1915 pracował w Smoleńsku. Od 1916 był
katechetą w Rybińsku w Rosji, a na początku lat dwudziestych (1921)
administratorem par. w Orszy. W latach 1925-1928 wymieniany jest jako
administrator par. Świeciłowicze w dek. mohylewsko-horceńskim oraz innych
parafii. W 1925 był jednocześnie administratorem par. Niepokalanego Poczęcia
NMP "na Gruzinach" w Moskwie, a późn. par. w Smoleńsku. Aresztowany w
lutym 1929 w Smoleńsku i 19.04 tr. skazany na 3 lata zesłania w Kaińsku.
Ponownie aresztowany 5.12.1930 na podstawie art. 58-4, 58-10 i 58-11 KK
ZSSR i skazany na 5 lat robót w łagrze na Wyspach Sołowieckich, z końcem
wyroku 6.11.1934. Na Sołówki przybył 5.12.1930. Latem 1932, w związku z
wykryciem rzekomego zwartego antysowieckiego ugrupowania, istniejącego
jakoby wśród więzionych w łagrze na wyspie Anzer (śledztwem objętych
zostało również 32 księży i kilka osób świeckich), zarząd USŁag (ISO USŁag,
OGPU LWO oraz OO ISO USŁag) w rozporządzeniu z 9.07.1932 podjął w
stosunku do niego następującą decyzję: Przedstawić akt oskarżenia z art. 58-10
KK i wystąpić z wnioskiem o podniesienie wyroku do 10 lat. Do chwili
otrzymania decyzji trzymać w izolacji od pozostałych księży [284]. W czerwcu
1934 wywieziony został z Sołówek do Rybińska. W sierpniu tr. znajdował się
w Smoleńsku, gdzie jakoby podjął pracę duszp. Ponownie aresztowany w
Smoleńsku pod koniec 1935 i 1.02.1936 decyzją specjalnej trojki UNKWD
obw.
smoleńskiego skazany na 5 lat łagrów. Skierowany do jednego z łagrów
KARŁagu w Kazachstanie. Ostatni jego list z łagru nosi datę 15.01.1937. Pismo
Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie z 28.06.1938 do MSZ podaje informację, że ks. Ignacy Żołnierowicz zm. w sierpniu 1937 w wiosce Dolinskoje k. Karagandy w Kazachstanie. Źródła: [1:
syg. III/100, k. 180]; [14:
19091917, 1923, 19251932]; [32: syg. A.44.115/1]; [44: 1924, nr 15, s. 126];
[219]; [262]; [262: PKK, f. 8406, op. 2]; [284].
Żołnierowicz Władysław s. Hipolita (1890 1915 po 1937). Ur. 20.12
na Wileńszczyźnie. Należał do archidiec. mohylewskiej. Seminarium duch.
ukończył w Petersburgu i od 1916 był wikariuszem par. św. Antoniego w
Witebsku. W 1921 i późn. pracował jako administrator niewielkiej par. Smolany
(w 1917 liczyła 763 wiernych) w dek. Orsza, a nast., do początku 2. poł. lat
dwudziestych, administrator par. Obolce (920 parafian) w tym samym dek. oraz
innych pozbawionych opieki parafii. Aresztowany został 27.02.1927 i 3.05 tr.
skazany na 5 lat łagrów na Sołówkach, gdzie był do maja 1930. Dn. 8.05.1930
na podstawie amnestii wyrok ten zamieniony został na 3 lata zsyłki. 27.08.1930
znajdował się chwilowo w więzieniu w Nowosybirsku, a we wrześniu tr.
przybył do Priwalichina. 3.05.1933 ukończył wyrok zsyłki i w styczniu 1934
przyjechał do Orła. W sierpniu 1934 skierowany do miejscowości Wieliż na
Białorusi (chodzi zapewne o dawną parafię w gub. witebskiej, która w 1917
liczyła tylko 93 wiernych). Wg listy A. Ponińskiego znajdował się tam nadal w
1937, bez prawa jej opuszczania. Ostatni list pisany przez niego z Wieliża do
PCK w Moskwie datowany jest 20.03.1937. Wg pisma Wydziału Konsularnego
Ambasady RP w Moskwie z 28.06.1938 został ponownie aresztowany w 1937.
Dalsze losy nie znane. Źródła: [1: syg. III/100, k. 181]; [6: syg. 126, k. 32]; [14:
19121917, 19231932]; [32: syg. A.44.115/1]; [102]; [219]; [262]; [262, PKK,
f. 8406, op. 2].
Żukowski Antoni s. Józefa (1885 1909 1937).
Ur. 25.02 w Irkucku (?). Należał do archidiec. mohylewskiej. Był absolwentem metropolitalnego
seminarium duch. w Petersburgu. W 1912 zajmował
stanowisko administratora par. Przemienienia
Pańskiego w Błagowieszczeńsku w Rosji azjatyckiej
(w 1917 parafia liczyła 2800 wiernych). W tym
samym roku mianowany filialistą w kościele
Niepokalanego Serca Maryi w Bernaule (filia liczyła
500 wiernych) w dek. Tomsk na Syberii. W 1912
miejscowe władze wszczęły przeciw niemu sprawę o naruszenie przepisów
państwowych, dotyczących działalności rel. (art. 92), lecz została ona umorzona. W 1920 został aresztowany przez CZEKA i spędził 8 miesięcy w areszcie
jako zakładnik. W latach 1924-1925 był administratorem kościołów w Bernaule
oraz w Pieremienowce w dek. omskim i Nowonikołajewsku w dek. tomskim.
6.06.1925 na prośbę dziekana tomskiego ks. Józefa Demikisa oraz dzięki
staraniom parafian z Irkucka przybył do tego miasta i objął stanowisko
duszpasterza miejscowej parafii. Pozostawał na nim do sierpnia 1926. Dn.
17.08.1926 został aresztowany, oskarżony o przestępstwa polit., po dłuższym
śledztwie skazany na podstawie art. 58-10 KK RSFSR na 3 lata więzienia i
skierowany do łagru w Wiszera na Uralu (według danych z GAIO, f. 297, op.
3, d. 50, k. 1 został zesłany do obw. archangielskiego). Po odbyciu większości
wyroku otrzymał 17.08.1928 decyzję GPU o zesłaniu na 3 lata do Syktywkaru
w Komi ASSR. W liście do PCK w Moskwie z 29.05.1933, pisanym z Syktywkaru (adres: 8/10 Dom Pietra Andriejewicza
Kuzniecowa), donosił, że
17.08.1932 skończył się termin jego zesłania, lecz nie otrzymał dokumentu
zwolnienia, pomimo zwracania się w tej sprawie listem z 3.04.1933 do specjalnego inspektora przy Kolegium
OGPU. Prosił o
pomoc w uzyskaniu dokumentu o zwolnieniu, a także o paczki żywnościowe,
gdyż, jak pisał, z powodu niewiarygodnej drożyzny - kartofle 50-60 rubli za
pud - i całkowitego braku produktów na rynku, zdobycie takowych na rynku jest
niemożliwe [262, PKK, f. 8406, op. 2]. Zwolniony został z zesłania 28.10.1933
i przybył do Irkucka. Był tam już w styczniu 1934 i ponownie objął stanowisko
administratora miejscowej parafii (w 1937 liczyła już tylko 236 osób). Dojeżdżał także do innych parafii syberyjskich, od dawna pozbawionych duszpasterzy. Mieszkał przy ul. Krasnoj Zwiezdy 4/30. Według listy A. Ponińskiego
z marca 1937 nadal przebywał w Irkucku, bez prawa opuszczania miasta. Na
początku lipca 1937 wyjechał do Tomska na prośbę tamtejszych wiernych o
odprawienie nabożeństwa. 14.07.1937 został tam po raz kolejny aresztowany na
podstawie oskarżenia o agitację rel. i działalność kontrrew. Aresztował go
naczelnik 3 miejskiego oddziału NKWD w Tomsku, lejtnant Romanow,
inicjator aresztowań innych księży i wielu katolików. Kierownik Wydziału
Konsularnego Ambasady RP w Moskwie, T. Błaszkiewicz, w piśmie do MSZ
z 25.01.1938 informował, że ks. Żukowski we wrześniu 1937 wyjechał do
Omska (!) w celach duszp. i został tam aresztowany 14.09 tr., co było
niedokładnym powtórzeniem podanej wyżej wiadomości o wyjeździe do Tomska. Po bardzo ciężkim śledztwie w Tomsku został przewieziony do
Nowosybirska na dalszy ciąg śledztwa. W jego aktach zachowało się napisane
własnoręcznie zeznanie, podpisane przez śledczego Kononowa, w którym
całkowicie przyznaje się do winy i potwierdza wszystkie stawiane mu zarzuty,
m.in. i te, że - podobnie jak księża Hieronim Cerpento i Julian Groński (zob.
biogramy) - był członkiem tajnego tzw. Sybirskiego Komitetu Pol., który
przygotowywał wojsk. oddziały powstańcze (legiony pol.) z miejscowych
katolików w celu obalenia władzy sow. Charakter odręcznego pisma zdradza
całkowite wyczerpanie nerwowe i załamanie psychiczne. 4.10.1937 przez OSO
UNKWD został skazany na śmierć i po niespełna tygodniu, 12.10.1937 o godz.
10 wieczorem - rozstrzelany. Źródła: [1: syg. III/100, k. 181]; [6: syg. 126, k.
32]; [14: 19121917, 19231932]; [32: syg. A.44.115/1]; [103]; [139]; [174];
[231]; [262]; [262, PKK, f. 8406, op. 2]; [290 (2)]; [299].
Żukowski Stanisław s. Karola (1868 1892 1947). Należał do
diec.
łucko-żytomierskiej, późn. łuckiej. Był absolwentem seminarium duch. w
Żytomierzu. Prałat, kanonik-scholastyk kapituły żytomierskiej. W latach
1892-1907 pracował jako administrator par. Nieświcz w dek. łuckim. Późn.
(1910-1914) był mansjonarzem w Kamieńcu Podolskim, a nast. w Kijowie,
gdzie przed 1918 był dziekanem i katechetą w gimnazjum wojsk. oraz redaktorem czasopisma "Lud Boży". Przez dwa lata (1918-1920) pełnił funkcję
dziekana kijowskiego. W sierpniu 1919 został aresztowany w Kijowie, lecz po
kilku dniach zwolniony. Późn. przebywał w diec. łuckiej, gdzie przez cały okres
międzywojenny pracował w seminarium duch. jako profesor śpiewu i na
różnych stanowiskach w kurii biskupiej (egzaminator prosynodalny,
penitencjarz katedralny, członek Komisji ds. Dyscypliny w seminarium duch.,
cenzor ksiąg rel. i członek Rady ds. Administracji Dobrami Materialnymi
Diecezji. Zm. 7.04.1947 jako kapelan Sióstr Urszulanek Konającego Serca
Jezusa w domu tego Zgromadzenia koło Łodzi. Źródła: [23: 18941918, 1920,
19231938]; [68; BKUL, Rkp 1952, s. 109]; [142].
Żukowski Stanisław s. Karola (1868 ? ?). Wg akt personalnych
GPU/NKWD ksiądz kat. z par. Jampol (diec. kamieniecka). Został tam aresztowany 5.07.1927, skazany na 3 lata zesłania i wysłany do Turyńska, rej. Irbit
w obw. uralskim. Po odbyciu wyroku powrócił na Podole i zamieszkał w
miejscowości Daszew w obw. winnickim. W styczniu 1934 miał się przenieść
do Hajsyna na Podolu, a w marcu 1935 do miejscowości Cieplik w obw. witebskim. W styczniu 1936 wyjechał jakoby do miejscowości Lgow
Kurski. Dalsze
losy nie znane. Nazwisko i imię oraz rok urodzenia zgadzają się z biogramem
ks. Stanisława Żukowskiego, poprzedzającym niniejszy biogram. Zbieżność
niektórych danych trudna do wyjaśnienia, gdyż w diec. łucko-żytomierskiej nie
było dwóch księży o tym samym imieniu, nazwisku i roku urodzenia. Źródła:
[262, PKK, f. 8406, op. 2]; [303].
Żych Zygmunt s. Medarda (1893 1917 ?). Ur.
w Złotopolu w gub. kijowskiej. Należał do diec.
łucko-żytomierskiej i seminarium duch. ukończył w
Żytomierzu. W r. nast. po święceniach kapł. był
katechetą w prywatnych gimnazjach żeńskich Owsianikowej (?) i Pokramowicz w Żytomierzu. Od 1919
pracował jako administrator par. Pawołocz w dek. Skwira, a czasowo również par.
Nowosielica. Od 1924
był administratorem par. Malin i czasowo par.
Rozważów w dek. radomyskim. Aresztowany
5.02.1930. Więziony był w Korosteniu i w Kijowie. Przez trojkę OGPU USSR
skazany na 5 lat łagrów i 26.05.1930 skierowany do politizolatora w Jarosławlu
n. Wołgą w grupie 30 księży pol. z Ukrainy. Pismo Konsulatu RP w Kijowie z
24.02.1930 do MSZ podaje nieścisłą datę aresztowania: po 25.04.1929 i długość
wyroku 10 lat łagrów). Drogą wymiany więźniów 15.09.1932, razem z grupą 17
księży, znalazł się w Polsce. Miał najbliższą rodzinę po obu stronach granicy.
Dalsze losy nie znane. Źródła: [5: syg. 11049, k. 23]; [7: syg. 2ER 135]; [14:
19311932]; [66]; [78, s. 36]; [80: 1930, nr 19, s. 230]; [235, z. 8]; [262].
Żyliński Bolesław s. Józefa (1894 1920 1939). Ur. 30.10. Należał do
diec. łucko-żytomierskiej, późn. łuckiej. Przez dwa lata (1915-1917) studiował
w seminarium duch. w Petersburgu, a nast. przeniósł się do seminarium w
Żytomierzu. Studia ukończył w Tarnowie, gdzie z powodu wojny mieściło się
chwilowo seminarium żytomierskie, i tam w 1920 przyjął święcenia kapł. Na
polecenie bpa Ignacego Dub-Dubowskiego udał się 23.11.1920 potajemnie do
Rosji sow. jako jeden z 7 wysłanych tam przez niego księży i podjął pracę w
opuszczonych parafiach w północnej części diec. łucko-żytomierskiej w pobliżu
granicy pol. Był administratorem jednocześnie kilku parafii: Olewska, Owrucza,
Wieledników i Łabunia. Wobec coraz większych ograniczeń i utrudnień
duszpasterstwa ze strony władz sow. pracował także w ukryciu. 12.02.1926
został aresztowany i osadzony w więzieniu GPU w Olewsku. W związku z
procesem ks. Teofila Skalskiego (zob. biogram) w Moskwie moskiewska
"Prawda" z 28.01.1928 pisała o rzekomej organizacji rekrutującej szpiegów
spośród księży pol., wysyłanych nielegalnie na teren ZSSR, i wymieniała ks.
Żylińskiego z Olewska, jako kierującego ich powrotami do Polski z terenów
Rosji sow. Po dziesięciodniowej rozprawie przed Kolegium OGPU w
Korosteniu k. Żytomierza na podstawie oskarżenia o szpiegostwo na rzecz
Polski od 1920 otrzymał 6.08.1926 wyrok śmierci. 9.09.1926 do Owrucza, gdzie
skazaniec był więziony, przybył kat mający wykonać wyrok. Na wieść o tym
zmarł w Olewsku na atak serca ojciec ks. Żylińskiego. Wyrok nie został
wykonany, lecz skazańca trzymano w celi śmierci przez 4 miesiące. Ambasador
Francji w Moskwie, J. Herbette, poruszał z zastępcą komisarza ludowego spraw
zagr. M. Litwinowem sprawę powyższego wyroku. Po kilku miesiącach ks.
Żylińskiego powiadomiono, że wyrok został zawieszony, z zastrzeżeniem
jednak, że może być w każdej chwili wykonany. W tym przeświadczeniu
utrzymywany był podczas pobytu w więzieniu w Czernihowie przez 4 lata i 8
miesięcy. Systematycznie skreślano go z proponowanej przez władze pol. listy
więźniów do wymiany. Wg notatki MSZ z 5.04.1930, przesłanej prymasowi
Polski, został 13.03.1930 przewieziony do Moskwy z poleceniem deportacji na
północ. 28.06.1930 został skierowany do łagru na Sołówkach. 21.07.1930 uciekł
z obozu przejściowego dla więźniów pod Archangielskiem, w którym
przebywało wówczas 28 tys. osób. Po trwającej 6 tygodni ucieczce i po
dramatycznych przygodach, w czasie których kilkakrotnie przestrzelono mu
ubranie, 11.09.1930 dotarł do Polski. W tym samym roku podjął pracę we wsch.
części diec. łuckiej. Do 1937 był administratorem par. Powórsk w dek. Kowel,
a nast. Ludwipol w dek. koreckim. W relacji na temat swoich losów w ZSSR
(ukazała się w "Przewodniku Katolickim", 1931, nr 11 oraz w czasopiśmie
"Walka z bolszewizmem", 1931, t. 5, nr 35), oceniał, że został aresztowany i
skazany za to, iż, jak pisał [...] w czterech powierzonych mej pieczy parafiach
na 8 tysięcy ludności polskiej było tylko 7 bolszewików, za to, że młodzież
polska mocno trzymała się wiary katolickiej, za to, że chrzciłem chore dzieci nie
zapisane jeszcze w gminie, za to, że ratowałem współbraci kapłanów, za to, że
głosiłem parafianom, że Ojczyzna ich to Polska [81, s. 56]. Zginął tragicznie na
początku wojny w 1939. Źródła: [1: syg. III/28, k. 78]; [6: syg. 125, k. 82;
syg.
126, k. 32, 69a]; [14: 1917]; [23: 19181939]; [47: 1926, nr 3, s. 5051]; [68];
[78, s. 36]; [81]; [140]; [142]; [162, s. 460]; [175]; [262].
