Zabuski Feliks s. Franciszka (1895 1919 1938). Ur. w Klimontach w
gub. siedleckiej. Należał do diec. łucko-żytomierskiej i był absolwentem
seminarium duch. w Żytomierzu. W 1920 był wikariuszem w katedrze żytomierskiej. W latach 1923-1925 pracował jako administrator kilku parafii:
Sławuta, Annopol, Szepetówka i Krzywin w dek. zwiahelskim i zasławskim.
Niekiedy mylnie wymieniany jako Zaleski. Aresztowany został w Sławucie
25.01.1930. Początkowo był tam więziony, a nast. w Kijowie, Charkowie i
Jarosławlu n. Wołgą. W Charkowie 27.06.1930 został skazany na 5 lat łagrów
i 3 lata zesłania. Na liście 10 księży pol. z Ukrainy, przebywających w
więzieniach charkowskich z różnymi wyrokami, przesłanej przez departament
konsularny MSZ prymasowi Polski w piśmie z 30.07.1930, wymieniony jako
skazany na 5 lat więzienia. W więzieniu charkowskim przebywał razem z 30 in.
księżmi pol. z Ukrainy. 26.09.1930 został w grupie 10 księży wysłany
omyłkowo do łagru nad Dźwiną w Kotłasie. Po kilku tygodniach wszyscy
zostali przewiezieni do politizolatora w Jarosławlu n. Wołgą. W marcu 1933
przebywał w jednym z łagrów na Sołówkach. W listopadzie 1934 był łagrze
Kiem' BBK, a w grudniu tr. został skierowany do Archangielska. W sierpniu
1936 znajdował się w łagrze Miedwieżja Gora, Kirow. A. Poniński w wykazie
z marca 1937 wymienia go jako zesłańca w Archangielsku. Miał tam pracować
jako sanitariusz w szpitalu. Jego brat żyjący w Polsce złożył 3017 zł w
"Inturiście" na konto jego wyjazdu do Polski, a za przeniesienie go do
Archangielska dodatkowo 110 zł. Dn. 23.11.1937 ks. Zabuski został ponownie
aresztowany, oskarżony o utworzenie kontrrew. oddziału POW w Sławucie i
przygotowywanie powstania zbrojnego przeciwko ZSSR. 4.01.1938 trojka przy
Kolegium NKWD obw. archangielskiego wydała na niego wyrok śmierci.
16.01.1938 został rozstrzelany. Spóźnioną i niedokładną informację podawało
pismo Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ z 28.06.1938
o jego aresztowaniu w czasie, gdy przebywał na
zesłaniu. Źródła: [1: syg. III/100, k. 49, k. 180]; [7: syg. 2ER 135]; [14: 19311932]; [23: 1918, 1920,
1923, 1925]; [32: syg. A.12.P/6; syg. A.44.115/1];
[235, z. 8]; [262].
Zagórski Anzelm (1868 1890 1942). Należał
do diec. łucko-żytomierskiej. Po ukończeniu
gimnazjum w Humaniu w 1885 wstąpił do seminarium
duch. w Żytomierzu, skąd po pewnym czasie został
skierowany na studia w Akademii Duch. w Petersburgu. Przerwał je z powodu
braku zdrowia i w 1890 przyjął w Żytomierzu święcenia kapł. W 1892 był
wikariuszem par. w Białej Cerkwi k. Kijowa, nast. par. św. Aleksandra w
Kijowie (1894), a późn. kolejno katechetą gimnazjalnym w Kamieńcu
Podolskim (od 1894), administratorem parafii: Czeczelnik (1900-1906),
Chmielnik (1906-1910), Kulczyny (1914-1915) i Starokonstantynów (1917-
-1918). Miał pod opieką także par. Łysin (1918) i par. Wasylków (1920). Był
zdolnym organizatorem. W Starokonstantynowie założył Dom Polski i otworzył
szkołę par., a w okolicy zorganizował 14 pol. szkółek wiejskich. W 1904 był
karany przez władze carskie za pol. tajną działalność oświatową. W okresie
odrodzenia szkolnictwa pol. na Podolu w latach 19171920 pełnił funkcję
komisarza pol. ds. oświaty. W 1922 został skazany na więzienie przez władze
bolsz. za powstrzymywanie chłopów od rabunków. Późn. przebywał w Polsce
i pracował w diec. łuckiej. W 1923 był katechetą w Równem. Był najpierw
delegatem do administracji majątkiem seminarium duch., a nast.
administratorem par. Wiśniowiec w dek. krzemienieckim (19271933), późn.
mansjonarzem w Wiśniowcu, a nast. w Krzemieńcu (1938). Był prałatem
archidiakonem kapituły ołyckiej. Zm. 18.04.1942 w Warszawie. Źródła: [23:
1902-1918, 1923, 1925, 19271938]; [78, s. 2627]; [149]; [216].
Zaleski Feliks zob. Zabuski Feliks
Zamłyński Wincenty (1871 1897 1922).
Należał do diec. łucko-żytomierskiej. Był absolwentem seminarium duch. w Żytomierzu. Od 1902 pracował kolejno jako administrator par. Mukarów w dek.
Uszyca, par. Toporzyszcze w dek. owruckim (1904),
a w latach 1906-1910 powtórnie jako administrator
par. Mukarów. W 1913 objął stanowisko
administratora par. Bohusław w dek. Humań, a od
1919 także dziekana humańskiego. Został w tr. ciężko
pobity przez żołnierzy bolsz. i uratowany od śmierci
dzięki wejściu oddziałów gen. Józefa Hallera. Dotarł
do Warszawy i przyjął nominację na kapelana wojsk. w Ossowcu. Zm. we wrześniu 1922 w szpitalu w Warszawie w następstwie wspomnianego pobicia.
Źródła: [23: 19021918, 1920, 1923]; [57: 1922, nr 14, s. 22]; [78, s. 28].
Zatryb Ludwik (1896 1919 ?). Pochodził z diec. płockiej. Był absolwentem seminarium duch. w Płocku. Po święceniach kapł. był wikariuszem w
Pułtusku i Ostrołęce. W 1920 został porwany przez cofające się spod Warszawy
wojska bolsz. i razem z grupą Polaków poddany rozstrzelaniu pod
Rajgrodem,
uratował się od śmierci symulując śmierć [137]. Od 1921 był katechetą w
gimnazjum w Sierpcu, a nast. w par. Skępe, gdzie pełnił obowiązki katechety
w miejscowym seminarium nauczycielskim. Źródła: [124: 1919, 19211924];
[137: 1920, nr 910, s. 140 i 143; 1921, nr 7].
Zdaniewicz Jakub s. Michała (1870 1894 po 1937). Należał do
diec. kamienieckiej. Ukończył seminarium duch. w Żytomierzu. W 1902 był administratorem par. Aleksandria w dek. Równe, a w latach nast. pracował jako
administrator kilku parafii: Bohusław w dek. humańskim (1904-1906), Nowokonstantynów (1907), Kopijówka (1910) i Poryck w dek. włodzimierskim
(1914). W 1917, i zapewne późn., był administratorem par. Raszków (liczyła
wówczas 1204 wiernych) w dek. Bałta. Wg listy administratora apost. w
Moskwie z czerwca 1933 jeszcze w tym czasie przebywał w jednej z parafii na
Podolu, jak się zdaje w Barze. Aresztowany w 1935 i skazany na 5 (?) lat
łagrów. W lipcu 1936 wysłany do łagru Pindusza, Kirowskaja Żeleznaja
Doroga. A. Poniński wymienia go w marcu 1937 jako więźnia w łagrze
Miedwieżja Gora (Miedwieżjegorsk, Kanał Białomorsko-Bałtycki, KFSSR).
21.12.1936 wysłał list do PCK w Moskwie z miejscowości Stacja Kuziema.
Kirowskaja Żeleznaja Doroga. Kuziema, 2 Łagiernyj Punkt. Został tam
przeniesiony z miejscowości Pindusza razem z ks. Johannesem Beilmannem
(zob. biogram). W liście do biura PCK w Moskwie z 22.03.1937 pisał m.in.: Jak
mnie aresztowano, już blisko 2 lata upływa, znikąd nie ma ratunku, stary jestem
i zdrowie moje ledwie się trzyma, gdyby kto wyrwał mnie stąd, to bym wiecznie
modlił się za wybawców swoich [262 PKK, f. 8406, op. 2]. Ostatnie pismo
pochodzi z kwietnia 1937. Dalsze losy nie znane. Źródła: [1: syg. III/100, k.
180]; [7: sygn. 2ER 176]; [23: 1902-1918]; [262 PKK, f. 8406, op. 2].
Zdanowicz (?). Wg informacji podanej przez ukazujące się w Łucku "Życie
Katolickie" (1932, nr 10, s. 156) został zwolniony 23.02.1932 z więzienia w
Mińsku i przewieziony do szpitala. Nazwisko zapewne zniekształcone, gdyż
żadne inne źródło go nie wymienia. Razem z powyższą informacją wspomniane
pismo podało wiadomość o 11 innych księżach przebywających w więzieniach
w Połocku, Orszy, Witebsku i Mińsku, w większości chorych. Źródło: [88:
1932, nr 10, s. 156].
Zerr Anton Johannes bp (1849 1872 1933 lub 1934). Ur. 10.03 w
miejscowości Franzfeld w diec. tiraspolskiej. Ukończył seminarium duch. w
Saratowie i po święceniach kapł. 11.02.1872 przez pewien czas pracował jako
administrator par. w Preuss k. Saratowa. Powołany został nast. na wykładowcę
apologetyki, dogmatyki i filozofii w seminarium duch. w Saratowie, a nieco
późn. mianowany kanonikiem i wikariuszem gen. diec. tiraspolskiej. Papież
Leon XIII prekonizował go 3.03.1883 na biskupa tytularnego Dioklecjanopola
i mianował biskupem pomocniczym tej diecezji (konsekracja odbyła się 22.05
w kościele św. Katarzyny w Petersburgu). 18.12. 1890 mianowany został
ordynariuszem diec. tiraspolskiej. W 1902 na życzenie Stolicy Apost.
zrezygnował ze swojego stanowiska i zamieszkał w par. Feodosija na Krymie,
gdzie oddał się studiom historycznym. W 1909 opublikował pracę pt. Überblick
über die topographische und politische Gesichte und kurzer Abriss der
Kirchengesichte Tauriens (Saratow), a późn. kilka innych. Po aresztowaniu w
1923 abpa Jana Cieplaka i wydaleniu go w r. nast. z ZSSR (zob. biogram) był
do wiosny 1926 jedynym biskupem kat. w tym państwie. Nie wykonywał jednak
żadnych funkcji adm. i jurysdykcyjnych. W latach 19221926 udzielił
potajemnie święceń kapł. 9 alumnom, przygotowanym konspiracyjnie do
kapłaństwa: 6 z nich należało do diec. tiraspolskiej, a 2 do archidiec.
mohylewskiej (Julian Cimaszkiewicz i Bolesław
Jurewicz - zob. biogramy). Zm. w 1934. Jako data
śmierci wymieniany jest także rok 1933. Źródła: [15:
19171919]; [32: A.12.P.9/5/9]; [37: 1933, nr 18];
[67]; [88: 1933, nr 5, s. 76].
Zieliński Piotr s. Piotra (1863 1891 1931).
Należał do archidiec. mohylewskiej. Był absolwentem
metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu
oraz Akademii Duch., w której uzyskał stopień
magistra teologii. Od 1894 był administratorem par. Wniebowzięcia NMP w
Mohylewie, katechetą w żeńskim gimnazjum w tym mieście, a w latach
1904-1912 także dziekanem mohylewskim. Od 1912 do 1916 pracował jako
administrator i dziekan w Nieświeżu, a od 1916 administrator par. św. Piotra i
Pawła w Moskwie oraz dziekan moskiewski. Po raz pierwszy został aresztowany 23.03.1923, gdy na procesie moskiewskim 14 księży z Petersburga z
abpem Janem Cieplakiem na czele (zob. biogram) odczytano telegram z
18.06.1918 do Rady Regencyjnej w Warszawie z okazji poświęcenia gmachu
przedstawicielstwa pol. w Moskwie, podpisany przez abpa Edwarda Roppa oraz
ks. Konstantego Budkiewicza z Petersburga i ks. Piotra Zielińskiego z Moskwy.
Wg anonimowej notatki z pol. MSZ z kwietnia 1923 był wyznaczony na
zastępcę abpa Cieplaka w czasie jego uwięzienia. Był więziony na Butyrkach
do czerwca 1923 razem z tym ostatnim i grupą innych księży z Petersburga i
miał być skazany na 3 lata zsyłki. Aide-mémoire Wydziału Wsch. MSZ w
sprawach polityki ros. z 10.06.1923 stwierdza, że po ultimatum władz pol. rząd
sowiecki z własnej inicjatywy uwolnił z więzienia ks. Zielińskiego [...] oraz
zezwolił na otwarcie części kościołów w Piotrogrodzie [2: syg. 854, k. 110]. Po
raz drugi był aresztowany latem 1924 w Moskwie i skazany na 3 lata zsyłki na
Ural. W 1926 zrezygnował z wyjazdu do Polski na drodze wymiany więźniów
i został ponownie skazany na zesłanie z wyrokiem "minus 6". Dokąd wyjechał,
nie wiadomo. Aresztowany w 1927 i 13.06 tr. zesłany do miejscowości Joszkar-Oła. 15.01. 1929 przeniesiony do miejscowości Krasnokokszajsk Komi
ASSR. W lipcu 1930 przybył do Ufy. Aresztowany w Ufie w listopadzie 1930.
Pozostawał na zesłaniu z wyrokiem "minus 6". W marcu nast. r. przebywał w
więzieniu w Niżnym Nowogrodzie. W grudniu 1930 bp Bolesław Sloskans
spotkał go w więzieniu moskiewskim na Butyrkach. Więziony był w Czerdyniu,
Twerze, Cariewie i Okszajsku. Zm. 18.10.1931 na tyfus plamisty na zesłaniu w
Ucht-Kułom. Prasa pol. z końca lat dwudziestych zamieściła błędną informację
o tym, że był więziony w łagrze na Sołówkach. Był kanonikiem honor. kapituły
mohylewskiej; odznaczony Orderem św. Stanisława III klasy. Źródła: [2]; [6:
syg. 126, k. 32]; [14: 18941918, 1923, 19251932]; [16, s. 148]; [24: 1924,
nr 15, s. 126]; [32: syg. A.12.P.5/3]; [65, s. 236, 291]; [66]; [80: 1927, nr 5, s.
62; nr 10-11, s. 145]; [84]; [130]; [262].
Zierczaninow Aleksy Jefgrafowicz (1848 1871 1933). Jeden z kilkunastu księży kat.
obrz. wsch. narodowości ros., jacy pracowali w Rosji przed
rewolucją bolsz. i bezpośrednio po niej, szambelan pap. Ur. 9.03 w Bolszom
Muraszkinie, gub. Niżny Nowogród (Gorki). (Jego ojciec, Jewgraf, był
proboszczem prawosł.). Po ukończeniu prawosł. diecezjalnego seminarium
duch. przyjął 15.10.1871 święcenia kapł. Pracował w kilku parafiach swojej
diecezji. Osobiste studium literatury teologicznej doprowadziło go do przyjęcia
katolicyzmu. Do Kościoła kat. przyjęty został 9.01.1896 przez ks. Mariana
Fulmana z Włocławka (późn. biskup lubelski). Ponieważ nie krył się ze swoimi
przekonaniami, został skazany przez władze carskie na pokutę w klasztorze w
Suzdalu, służącym za więzienie dla przestępców przeciwko religii. Przebywał
tam w latach 18981901. W tym czasie opuściła go żona. Po ukazie
tolerancyjnym z 30.04.1905 wystąpił jawnie jako kapłan kat. W 1907 wyjechał
za granicę. Przebywał we Lwowie u metropolity obrz. wsch. Andrieja
Szeptyckiego, odwiedził Rzym, gdzie został przyjęty przez pap. Piusa X,
Lourdes oraz kościół oo. Jezuitów w Zakopanem. Osiedlił się na stałe w
Petersburgu i rozpoczał pracę wśród Rosjan-katolików obrz. wsch. Od 1912
mieszkał przy kościele św. Katarzyny na Newskim Prospekcie. W wywiadzie
udzielonym petersburskiemu "Gońcowi Wieczornemu" (24.07.1911, nr 333)
stwierdził, że ma 2 tys. wiernych w samym Petersburgu i każdego dnia zyskuje
nowych. Po rewolucji bolsz. po raz pierwszy aresztowany 30.04.1919 w
Petersburgu razem z 3 innymi księżmi i abpem Edwardem Roppem, jako
zakładnik po odbiciu z rąk sow. Wilna przez wojska pol. i aresztowaniu tam
grupy agentów bolsz. Późn. kilkakrotnie aresztowany i nękany wezwaniami do
CZEKA (1920 i 1921). W 1921 obchodził w Petersburgu jubileusz 50-lecia
kapłaństwa i z tej okazji został mianowany szambelanem pap. Aresztowany w
styczniu 1923, został po miesiącu zwolniony. Ponownie aresztowany w czerwcu
r. nast., został na podstawie rozporządzenia z 7.08.1924 w wieku 75 lat zesłany
na 3 lata do Jekatierinburga. Po odbyciu tego wyroku został ponownie zesłany
razem z ks. Aleksym Akułowem (zob. biogram), również wsch. obrz., do
Tobolska na Syberii (Sibkraj, Tobolsk, Tuliackij Pierieułok nr 3). Wiosną 1932
został zwolniony i przyjechał do swojego syna w Gorkim (jeden z jego synów
przebywał w Polsce), gdzie zm. 23.09.1933 w wieku 86 lat. Na liście 29
więzionych księży, wręczonej 30.08.1927 przez ambasadora Francji J. Herbette'a komisarzowi spraw zagr. ZSSR G.
Cziczerinowi, ks. Zierczaninow
wymieniony został jako więzień łagru na Sołówkach od 1923, co nie odpowiadało prawdzie. Jest autorem powieści obyczajowej pt. Niepokładnyje
ludi,
wydanej w Krakowie w 1904 pod pseudonimem A. N. Zwiedin (jak się zdaje,
z pomocą jezuitów). Źródła: [3: syg. 70, k. 183]; [6: syg. 126, k. 32]; [7:
syg.
2 ER 66]; [14: 1917, 1923-1932]; [46, passim]; [79, s. 34, 74-75]; [84]; [89];
[171: 1934, nr 4]; [147: rkp 789, k. 4]; [262]; [285 (1) i (2)]; [293, s. 13, 49].
Zimmerman Johannes s. Andrieja (1885 1907 - 1937). Ur. we wsi
Zelman na Powołżu. Należał do diec. tiraspolskiej. Był absolwentem seminarium duch. w
Saratowie. Po święceniach kapł. pracował w par. Astrachań. Od
1913 był administratorem par. Bieriozowka w gub. samarskiej (dek. saratowski).
W latach 1918-1923 pracował w par. Rownoje i in., a od 1923 do 1925 w par.
Kozickoje. Był aresztowany w latach 1918, 1920 i 1924 za agitację antysow.,
lecz po kiku miesiącach uwalniany. Po aresztowaniu w 1925 skazany za antysow. agitację na 2 lata zesłania do Zyriańskiego Kraju. Po ukończeniu tego
wyroku podjął pracę w par. Carycyn (Stalingrad). W styczniu 1929 został
duszpasterzem w par. Brabander. Został tam aresztowany 2.02.1930 razem z
grupą księży niem. pracujących na Powołżu. W r. nast., 6.06.1931, na podstawie
oskarżenia o przestępstwa polit. przewidziane w art. 584, 586 i 5810 KK
RSFSR skazany przez Kolegium OGPU w Saratowie na 3 lata łagrów, z
zamianą na zesłanie na Syberię. Sądzony był w grupowym procesie niem.
duchowieństwa kat. NPASSR (sformułowania sądowe zarzutów por. biogram
ks. Georga Baiera). Kolejny raz aresztowany 20.04.1935 na zesłaniu, decyzją
Kolegium NKWD ZSSR skazany na 3 lata łagrów i skierowany do KARŁagu.
13.08.1937 decyzją trojki UNKWD ZSSR obw. karagandzkiego skazany na
śmierć i 17.08.1937 rozstrzelany. Źródła: [7: syg. 2ER 112]; [15: 1917]; [67];
[262 CAFSBRFNP].
Zimniak (? ? ?). Nie znany bliżej ksiądz, wymieniany przez ks. Teofila
Skalskiego (zob. biogram) jako proboszcz z Mińska i jego współtowarzysz w
politizolatorze w Jarosławlu n. Wołgą w 1931. Nazwisko zapewne
zniekształcone. Księdza o tym nazwisku nie było w archidiec. mohylewskiej.
Źródło: [68].
Zwiedin A. N. zob. Zierczaninow Aleksy Jefgrafowicz
Zysko Chrystian zob. Siska Christian
