Wagner Adam s. Kaspra (1894 1919 1938).
Ur. w wiosce Nowa Krasniwka, rej. Luksemburg, obw.
Stalińsk. Studiował w seminarium duch. najpierw w
Saratowie, a nast. w Odessie, dokąd w 1918 zostało
ono przeniesione (w r. akad. 1918/19 był diakonem na
piątym roku). Święcenia kapł. otrzymał z rąk bpa Josepha Kesslera. Należał do
diec. tiraspolskiej. Początkowo był wikariuszem par. Landau, a nast., w latach
1925-1934 (?), administratorem par. Mariupol w gub. jekatierinosławskiej, dek.
Berdiańsk. Pod presją GPU podpisał rzekomo dobrowolną rezolucję parafian w
Mariupolu, w której żądano, by Kościół katolicki nie podlegał rozkazom rządu
pol., aby księża nie byli przez ten rząd zmuszani do roboty szpiegowskiej oraz
do walki z rządem robotniczo-włościańskim, lecz zajmowali się wyłącznie obowiązkami rel., a wierzący nie popełniali czynów kontrrew., pod karą wyłączenia
z gminy rel. Dn. 23.02.1934 wyrokiem trojki DPU USSR, na podstawie
oskarżenia z art. 54-6 i 54-11 KK USSR, skazany został na 10 lat pozbawienia
wolności i wysłany na Syberię. Trzy lata późn. trojka przy Kolegium NKWD
ZSSR obw. nowosybirskiego na podstawie art. 58-2, 58-8 i 58-11 KK RSFSR
skazała go 25.12.1937 na śmierć. Wyrok wykonano w więzieniu w
Nowosybirsku prawdopodobnie w styczniu 1938. Źródła: [15: 19171919]; [32:
syg. A.12.P.9/5/9]; [67]; [262]; [263: 1995, nr 60, s. 8].
Walentynowicz Wiktor (1870 1894 1933).
Należał do archidiec. mohylewskiej i ukończył
metropolitalne seminarium duch. w Petersburgu. W
latach 1898-1917 pracował jako administrator par.
Sieliszcze w dek. lepelskim w gub. witebskiej (w 1917
parafia ta liczyła 2010 parafian). Od 1917 był
proboszczem i dziekanem klimowicko-mścisławskim
na Białorusi. Po przeniesieniu w sierpniu 1927 przez
wikariusza gen., ks. Witolda Paszkiewicza, z
Mścisławia do Kojdanowa musiał z polecenia GPU natychmiast opuścić tę parafię. Przybył do Mińska na miejsce uwięzionego ks.
Józefa Dziemiana. Tu GPU zagroziło mu aresztowaniem i w związku z tym
został wysłany do par. Łahojsk k. Mińska, której proboszcz, Józef Ibiański,
przebywał w łagrze na Sołówkach. Pol. MSZ w liście z 21.11.1930 zawiadomiło
prymasa Polski o aresztowaniu ks. Walentynowicza i zesłaniu go na 3 lata do
Azji Centralnej. Miejscem zsyłki był Kustanaj. Wg pogłosek rozpuszczanych
przez GPU podstawą wyroku skazującego na zsyłkę miało być znalezienie u
niego podczas rewizji 400 rubli w srebrnym bilonie, którego posiadanie było
zabronione. Na pytanie PCK w Moskwie kustanajski ZAGS nadesłał
zawiadomienie o jego śmierci 11.09.1933. Źródła: [1: syg. III/100, k. 23, 26];
[5: syg. 10182, k. 9; 11049, k. 19]; [130]; [262]; [262 PKK, f. 8406, op. 2].
Wardidze Emmanuel (1886 1909 1966). Gruzin, administrator apost.
dla Gruzinów-katolików obrz. łac. na Kaukazie z rezydencją w Tyflisie (Tbilisi)
przy ul. Nikołajewskiej 55. Ur. w wiosce Arali k. Achałcyche w rodzinie
rolniczej, z rodziców Salomei i Pawła. Miał czworo rodzeństwa: dwóch braci,
z których jeden także został księdzem, i dwie siostry (jedna z nich została
zakonnicą i przebywała w gruzińskim klasztorze w Stambule). W wieku 9 lat
został przez matkę zawieziony do szkoły podstawowej przy klasztorze gruzińskim w Stambule. Po ukończeniu szkoły średniej wstąpił do seminarium
duch. w tym samym klasztorze. Jako jego absolwent wyjechał do Rzymu na
dalsze studia. Ok. 1910 studiował teologię w Rzymie razem, jak się zdaje, z ks.
Konstantym Saparaszwili (zob. biogram). W 1914 wrócił do Gruzji i rozpoczął
pracę w rej. Achałcyche wśród miejscowych katolików-Gruzinów obrz. łac. Był
nast. wikariuszem w par. Wniebowzięcia NMP w Tbilisi. Po śmierci w 1921 ks.
Michała Antoniszwili (Antonowa), proboszcza parafii św. Piotra i Pawła w
Tbilisi (w 1917 liczyła 7 tys. wiernych) i wizytatora parafii obrz. łac. na
Kaukazie, został jego następcą na obydwu stanowiskach. Przybyły do Gruzji
wizytator apost. abp Adrian Smets (uprzednio delegat apost. w Persji) mianował
go swoim wikariuszem gen. Określany jest jako administrator apost. dla
Gruzinów-katolików [84]. Wobec bardzo ciężkich pod każdym względem
warunków życia zwrócił się w liście z 7.03.1927 do nuncjusza apost. w
Warszawie, abpa Lorenzo Lauri, o pomoc materialną (podpisał się w nim jako
Vicario Generale di Georgia e Provincia Apostolica d'Armenia e
d'Azerbeigian). List został przekazany prymasowi Polski abpowi Augustowi
Hlondowi, a jego odpowiedź i wiadomość o udzieleniu pomocy została
opublikowana w Polsce przez pismo "Epoka" (1927, nr 120). Pol. MSZ
powiadomiło prymasa o fatalnych skutkach wspomnianej publikacji dla ks.
Wardidze. Prymas wyraził ubolewanie i przeprosiny, przyznając, że kilkakrotnie
przez niedopatrzenie wysłano z jego kancelarii do księży w ZSSR listy drogą
oficjalną i zawsze miało to dla adresatów podobny skutek. A. Poniński, radca
Poselstwa Pol. w Moskwie, w opracowaniu z 11.02.1930 na temat zagadnień rel.
w ZSSR podaje, że ks. Wardidze, uprzednio systematycznie nękany przez GPU,
został aresztowany i uwięziony. W 1929 został zwolniony, jak się zdaje, dzięki
staraniom dyplomacji włoskiej. Więzienie opuścił złamany fizycznie i psychicznie. 7.09.1935 został ponownie aresztowany w Tbilisi i skazany na 5 lat
łagrów. W r. nast., 3.03.1936, przebywał w jednym łagrów w okolicy
Karagandy (KARŁag). Wg listy A. Ponińskiego z marca 1937 przebywał w tym
czasie w łagrze w Karagandzie. Istnieje również informacja, że przebywał na
zesłaniu w miejscowości Dolinka (Dolenka) w Kazachstanie w rej. Karagandy.
Został uwolniony w 1940 po odbyciu wyroku. Ponieważ aresztowani w 1937
byli najczęściej rozstrzeliwani lub celowo skazywani na bardzo szybko wyniszczające warunki pracy i bytowania, aresztowanie ks. Wardidze w 1935 zapewne
ocaliło mu życie. Po II wojnie świat. mógł powrócić na poprzednie stanowisko
duszpasterza dla katolików obrz. łac. różnych narodowości w Tbilisi (w tym
Polaków), którym był do śmierci (25.03.1966). Pochowany przy obecnym
kościele kat. św. Piotra i Pawła w Tbilisi. Był poliglotą i prócz gruzińskiego i
ormiańskiego znał także języki: arabski, turecki, asyryjski, azerbejdżański,
łacinę, włoski, francuski, angielski, niemiecki, hiszpański, polski i rosyjski oraz
hebrajski starożytny i nowożytny, a także grecki klasyczny i nowożytny. Jego
rodzice zostali zamordowani przez Turków w czasie I wojny świat. Rodzony
brat, Wachtang Wardidze, był jezuitą i, jak się zdaje, pracował w Indiach. Wg
osób z jego najbliższego otoczenia ks. E. Wardidze także mógł być jezuitą.
Źródła: [1: syg. III/28, k. 1115; syg. III/100, k. 180]; [3: syg. 70, k. 166178,
182]; [5: syg. 6666, k. 18]; [15: 1917]; [26]; [32: syg. A.12.P/22 - opracowanie
A. Ponińskiego na temat zagadnień rel. w ZSSR, datowane 11.02.1930]; [84];
[161, s. 198]; [255].
Warpechowski Ludwik (1887 1914 1968).
Ur. 25.08 w Stepanowce. Należał do diec. łucko-żytomierskiej, a nast. łuckiej. Szkołę średnią ukończył w
Kijowie, a seminarium duch. w Żytomierzu. W latach
1914-1918 był wikariuszem i katechetą w par.
Zwinogródka i Równe, nast. (1920-1923) administratorem par. Kuniów w dek. Ostróg, par. Starokonstantynów (w 1918 liczyła 5418 wiernych) oraz,
czasowo, par. Butowce. 4.09.1922 po urzędowej
konfisakcie-grabieży kościoła w Starokonstantynowie
nałożono na ks. Warpechowskiego olbrzymią kontrybucję. Ponieważ nie mógł
jej zapłacić, zarzucono mu kontrrewolucję, aresztowano i wywieziono do więzienia w Żytomierzu. Gdy miejscowa ludność zaprotestowała, aresztowano 96
Polaków, robotników kolejowych, i wywieziono ich do tego samego więzienia.
Po zwolnieniu znalazł się w Polsce, w diec. łuckiej, gdzie w latach 1925-1939
był administratorem par. Kostopol, pełniąc jednocześnie funkcję katechety w
szkołach podstawowych. Od 1930 był także wicedziekanem kostopolskim. Był
kanonikiem honor. kapituły ołyckiej. W czasie II wojny świat. pozostał na
dotychczasowym stanowisku. Diec. łucką opuścił w 1945 i podjął pracę w diec.
siedleckiej, skąd w tym samym roku przeniósł się do diec. warmińskiej.
Pracował tam kolejno w parafiach Gardeja, Iława i Chruściel. Po przejściu na
emeryturę zamieszkał u rodziny w Siedlcach, gdzie zm. 10.08.1968. Źródła: [23:
1918, 1920, 1923-1925, 1927-1938]; [142]; [162, s. 445]; [142]; [176: 1969,
nr 2, s. 60-61].
Warpekowski Ludwik zob. Warpechowski Ludwik
Warth Jakob (1894 1924 1970). Ur. 4.02 w Heidelbergu, gub. jekatierinosławska. Należał do diec. tiraspolskiej. W latach 1918-1919 był alumnem
na czwartym roku studiów w seminarium swojej diec., przeniesionym wówczas
do Odessy. Święcenia kapł. otrzymał potajemnie z rąk emerytowanego bpa
Antona Zerra 13.04.1924 w Karlsruhe. W 1928 był administratorem par. Bergtal
w dek. Eichwald. Został aresztowany i zesłany do Azji Środkowej. Wg pisma
Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ z 28.06.1938
przebywał w łagrze w Karagandzie (KARŁag NKWD). W 1967 przeżył drugi
zawał serca. Zm. 18.09.1970 we wsi Giergijewka w płd. Kazachstanie. Źródła:
[15: 1919]; [32: syg. A.44.115/1]; [67]; [84].
Wasilewski Antoni s. Michała (1868 1891 1929). Należał do archidiec.
mohylewskiej. Ur. 13.09 w Lublinie z rodziców Michała i Wiktorii z
Gąsiorowskich i został ochrzczony w kościele św. Ducha w tym mieście. Z
Warszawy, gdzie mieszkał do 7. roku życia, rodzina przeniosła się do majątku
na Białorusi. Do gimnazjum uczęszczał w Mohylewie. Po uzyskaniu matury
wstąpił do metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu, po którego
ukończeniu odbył studia specjalistyczne w Akademii Duch., uzyskując stopień
kandydata teologii. Bezpośrednio po święceniach kapł. mianowany został
wikariuszem par. św. Katarzyny w Petersburgu, a nast., w końcu 1892,
wikariuszem par. św. Piotra i Pawła w Moskwie. Założył tam przyparafialną
ochronkę dla dzieci z rodzin pol., która się szybko rozwinęła w pol. placówkę
wychowawczą. Przez 19 lat był katechetą młodzieży kat. w szkołach
moskiewskich oraz katechetą w kościele i w domach prywatnych kolejarzy-Polaków pracujących na linii BrześćMoskwa. Od 1905 pracował jako
proboszcz par. św. Piotra i Pawła oraz dziekan moskiewski. Kierował w tym
czasie rozpoczętą budową kościoła Niepokalanego Poczęcia NMP ("na Gruzinach"), przebudową gimnazjum żeńskiego przy kościele i budową biblioteki
pol. przy Rzymsko-Katolickim Towarzystwie Dobroczynności. W 1911, po
trwającej 9 dni rewizji, urzędnik Departamentu Stanu, Tiależnikow, postawił mu
następujące zarzuty: w ochronce była odprawiana msza św. bez pozwolenia
rządowego; w parafii są nie zgłoszeni władzom zakonnicy i zakonnice; w czasie
nabożeństw nie śpiewano modlitw za cesarza. W wyniku powyższych zarzutów
ochronka została zamknięta, a ks. Wasilewski decyzją ministra spraw wewn.
usunięty ze stanowiska. Do czerwca 1912 pełnił tymczasowo obowiązki
wikariusza przy kościele prokatedralnym Wniebowzięcia NMP w Petersburgu,
a nast. był kapelanem w kaplicy przy Zakładzie dla Dziewcząt na 14 linii
Wyspy Bazylowskiej, prowadzonym przez siostry franciszkanki. W tr. został
mianowany kanonikiem honor. kapituły mohylewskiej. W 1918 został oficjalnie
proboszczem nowo utworzonej parafii na Wyspie Bazylowskiej, a jednocześnie
otrzymał nominację na pomocnika ojca duch. w Akademii Duch. i egzaminatora
prosynodalnego. Późn. był także ojcem duch. w ukrytym seminarium duch. Po
raz pierwszy został na krótko aresztowany 29.04.1919 w Petersburgu, razem z
metropolitą abpem Edwardem Roppem (zob. biogram) i grupą innych księży
jako zakładnik z powodu zajęcia Wilna przez wojska pol. Ponownie
aresztowany w marcu 1923. W pokazowym procesie moskiewskim w dn.
21-25.03.1923 należał do grupy 14 sądzonych wówczas księży z Petersburga
z abpem Janem Cieplakiem na czele (zob. biogram). Na podstawie oskarżenia
z art. 68, 69, cz. I, 119, 121 i 40 KK RSFSR (d. redakcji) skazany został na 3
lata więzienia bez surowej izolacji oraz na pozbawienie praw na taki sam okres.
Po odbyciu wyroku powrócił w marcu 1926 do Petersburga/Leningradu i objął
stanowisko administratora par. św. Katarzyny oraz wiceoficjała sądu biskupiego.
Został aresztowany w nocy z 14 na 15.01.1927 razem z grupą 6 wychowanków
konspiracyjnego tajnego seminarium duch., które mieściło się w jego mieszkaniu i którego był kierownikiem. Uwięziony został pod zarzutem kontrrewolucji.
Więziony był w Leningradzie przy ul. Szpalernej i zaocznie skazany w
Moskwie na 5 lat łagrów z oskarżenia na podstawie art. 58-10 KK RSFSR pod
zarzutem szpiegostwa na rzecz mocarstw zagranicznych [6: 126]. W 1927 karę
w łagrze na Wyspach Sołowieckich, gdzie się na pewien czas znalazł, zamieniono z powodu jego choroby na zesłanie do gubernialnego "miasta" Bek
Budi (Karszach) w Uzbekistanie, będącego w rzeczywistości zapadłą i
pozostającą w nędzy i zaniedbaniu wioską, odległą o 8 wiorst od stacji
kolejowej. Dotarł tam etapami pod koniec 1927 przez Moskwę, Samarę,
Samarkandę i Taszkent. W liście z 3.01.1928, pisanym do przyjaciół, skarżył
się na brak mieszkania, całkowity brak żywności, pieniędzy oraz straszliwe
błoto. W porównaniu z sytuacją, w jakiej się znalazł w Bek Budi, warunki
bytowania w łagrze na Sołówkach oceniał jako bez porównania lepsze. W liście
prosił o przysłanie mu Ewangelii i kalendarza kat., podającego datę Wielkanocy
[32: Kol. 29/5]. W Bek Budi nie było żadnego katolika. W październiku 1929
przeniósł się do Szachriziabs. W listopadzie delegatura PCK w Moskwie
zwróciła się do ZAGS w Szachriziabs o potwierdzenie pogłosek o jego śmierci.
Potwierdzenie datowane 25.03.1930 nadeszło, jednak bez podania daty śmierci.
W nekrologu, który podaje rok jego śmierci (1929), określony jako Vir
piissimus, characteris suavissimi, ingenii subtilissimi, ab omnibus amatus (Mąż
wielkiej pobożności, najłagodniejszego charakteru, wysokiej inteligencji, przez
wszystkich kochany) [14: 1930]. Ks. F. Rutkowski podaje mylną informację o
jego rozstrzelaniu w pierwszym okresie władzy sow. [65, s. 54]. Był odznaczony Orderem św. Stanisława II i III klasy. Źródła: [1: syg. III/28, k. 196];
[5: syg. 10183, k. 16-17]; [6: syg. 126, k. 3]; [14: 18941917, 19231930];
[16]; [32: autożyciorys pisany w więzieniu w Moskwie 12.07.1923 syg.
A.12.P/5; syg. Kol. 29/5]; [41, s. 71]; [55]; [66]; [80: 1927, nr 5, s. 62; nr
1011, s. 145; nr 16, s. 226; nr 20, s. 290]; [86]; [219]; [262 PKK, f. 8406, op.
2]; [284, f. 1000].
Wasilewski Jan s. Aleksandra (1885 1909
1948). Należał do archidiec. mohylewskiej, a nast.
diec. pińskiej. Ur. 15.06 wg starego stylu w majątku
Mudriłowo w pow. dźwińskim w d. Inflantach Polskich, z rodziców Aleksandra i Franciszki ze Stankiewiczów, jako najstarszy spośród siedmiorga
rodzeństwa. Do gimnazjum uczęszczał w Wilnie, po
czym wstąpił do metropolitalnego seminarium duch.
w Petersburgu. Ukończył je z odznaczeniem. Z braku
wieku kanonicznego do otrzymania święceń przyjął je
dopiero dwa lata późn., 25.03.1909. Przez ten czas studiował w Akademii
Duch., uzyskując stopień kandydata teologii. Nast. przez ponad rok studiował
filozofię w Louvain w Belgii. W latach 1910-1918 był katechetą i wychowawcą
w gimnazjum pol. przy kościele św. Katarzyny w Petersburgu. Po rewolucji
kilkakrotnie publicznie potępiał terror bolsz. Po raz pierwszy aresztowany w
nocy z 30.04 na 1.05.1919 z grupą innych księży kat. i przetrzymywany w
więzieniu CZEKA przy ul. Grochowej, a nast. przeniesiony z innymi i abpem
Edwardem Roppem do więzienia przy ul. Szpalernej. Zwolniony 22.07 tr. W
marcu 1920 na polecenie abpa Jana Cieplaka udał się do opuszczonej od roku
par. w Archangielsku (w 1917 liczyła 400 wiernych, a w 1920 było ich ok. 60),
gdzie pracował przez dwa tygodnie w okresie wielkanocnym. W 1920 był
poszukiwany przez agentów CZEKA i zagrożony aresztowaniem ukrywał się
przez 5 miesięcy. Zimą 1921 brał udział w Petersburgu w publicznej dyspucie
na temat istnienia Boga, urządzonej przez władze sow. w gmachu dawnej
Dumy. Po zamknięciu gimnazjum pol. założył w kwietniu 1921, powołując się
na gwarancje swobód rel. zawarte w art. VII traktatu ryskiego, Stowarzyszenie
Rodziców i Wychowawców Kat. w Petersburgu, zawiadamiając o tym władze
bolsz. i prosząc o pozwolenie na otwarcie prywatnego gimnazjum pol. Nie
miało to żadnych praktycznych skutków. W końcu marca 1922 na polecenie
abpa Jana Cieplaka udał się z pomocą duszp. do Mińska. W związku z
protestami przeciwko konfiskatom przedmiotów liturgicznych i innych w
kościołach został tam aresztowany wraz z dwoma innymi księżmi (Adamem
Lisowskim i Michałem Tomaszewskim) oraz grupą świeckich. W wytoczonym wszystkim
procesie Najwyższy Trybunał Rew. Białorusi skazał go 1.06.1922 za opór przeciwko rozporządzeniom władzy na 3 lata więzienia z zastosowaniem robót
publicznych. Złożył wówczas oświadczenie o wyborze obywatelstwa pol. W
lipcu 1922 został przewieziony do więzienia na Butyrkach w Moskwie, skąd po
upływie roku, dzięki interwencji rządu łotewskiego, został zwolniony i
22.09.1923 przybył na Łotwę. Do 1926 pracował najpierw jako wikariusz i
katecheta w Agłonie, a nast. w Rydze. Z chwilą powstania diec. pińskiej (1925)
jej biskup, Zygmunt Łoziński, zaprosił go do Polski i powierzył mu stanowisko
rektora seminarium duch. w Pińsku. Piastował je do 1933. Przez pewien czas
był wykładowcą teologii moralnej. W 1928 otrzymał tytuł kanonika
katedralnego kapituły pińskiej. Pełnił funkcję egzaminatora synodalnego i
prezesa komisji liturgicznej, członka diecezjalnego Consilium a vigilantia oraz
asystenta kośc. w DIAK. Był spowiednikiem bpa Łozińskiego. W latach
1933-1937 zajmował stanowisko dyrektora gimnazjum biskupiego w Drohiczynie n. Bugiem. Od 1937 był ponownie profesorem w seminarium duch. w
Pińsku. Wykładał filozofię i teologię moralną. W czasie okupacji sow. na
początku II wojny świat., a nast. podczas okupacji niem., był proboszczem
katedry pińskiej. Udzielał pomocy ludności żydowskiej zamkniętej w miejscowym getcie. Po zajęciu Pińska przez wojska sow. pozostał na swoim
stanowisku i był wikariuszem gen. dla tej części diec. pińskiej, która pozostała
w ZSSR. Od początku był nękany ciągłymi wezwaniami do NKWD i
namawiany do współpracy. Na sugestię NKWD, bo odwołał to, co napisał w
swojej książce W szponach antychrysta na temat bolszewików, odpowiedział,
że nie może nic zmienić. 22.08.1945 został aresztowany i umieszczony w
więzieniu w Mińsku. Parafianie podjęli próbę interwencji u gen. Kleszczowa i
zebrali 150 podpisów pod petycją o jego uwolnienie. Po obliczonym na
załamanie psychiczne i trwającym 2 lata śledztwie w więzieniu mińskim w maju
1947 został skazany na 10 lat wolnej zsyłki i deportowany do Kozaczyńska nad
Jenisejem w Krasnojarskim Kraju. Znalazł się tam w bardzo ciężkich warunkach
bytowych i po niespełna roku zm. 9/10.03.1948. Dzięki staraniom ks. Michała
Badowskiego z Drohiczyna i dokonanej przez niego za zgodą władz ekshumacji
szczątki ks. Wasilewskiego zostały w sierpniu 1990 przewiezione do Polski.
6.10. 1990 odbył się w Drohiczynie n. Bugiem ich ponowny pogrzeb. Złożono
je w podziemiach obecnej katedry w Drohiczynie. Ks. J. Wasilewski jest autorem wspomnień pt. W szponach antychrysta (Kraków 1924) oraz rozprawy
historycznej pt. Arcybiskupi i administratorzy archidiec. mohylewskiej (Pińsk
1930). W maszynopisie pozostawił obszerną biografię bpa Zygmunta Łozińskiego. Źródła: [3: syg. 70, k. 236-238]; [14: 19091918, 1923, 1927]; [32: syg.
A.12.P/4; syg. A.12.2/4/4]; [36]; [66]; [69: 19271939]; [79]; [86]; [132];
[144]; [181] [210]; [262].
Wasiliew Aleksander Pawłowicz (1894 1927 ?). Rosjanin. Ur. w Jekatierinosławiu (Dniepropietrowsku). Święcenia kapł. otrzymał 1.10.1927 z rąk
prawosł. wówczas jeszcze bpa B. Remowa (zob. biogram) w Kościele prawosł.
i był proboszczem par. Krylackoje k. Moskwy. Przedtem studiował w prawosł.
Akademii Duch. 25.12.1928 razem z żoną potajemnie przeszedł do Kościoła kat.
i został księdzem kat. obrz. wsch. Aresztowany 15/16.02.1931 przez agentów
OGPU w czasie fali aresztowań katolików w Moskwie i uwięziony na
Butyrkach. Podczas rewizji znaleziono u niego portret papieża i administratora
apost. w Moskwie, bpa Pie-Éugène Neveu oraz obraz św. Teresy, co stało się
podstawą aresztowania oraz zarzutów o szpiegostwo z art. 58-6, 58-10 i 58-11
KK RSFSR. Na tej podstawie oraz za aktywną walkę przeciwko klasie
robotniczej [84, s. 337] został 18.08.1931 na posiedzeniu Kolegium OGPU
skazany na 10 lat łagrów. W czasie śledztwa i pobytu w więzieniu domagano
się od niego wyrzeczenia się wiary kat. Sądzony był w sprawie Sołowiow i inni
(zob. biogram Sergiusza Sołowiowa). 16.08.1932 przybył do łagru Miedwieżja
Gora (Miedwieżjegorsk, Kanał Białomorsko-Bałtycki, KFSSR) w systemie
łagrów sołowieckich, na północ od jeziora Onega, a nast. do łagru Swobodny
nad granicą chińską (Błagowieszczeńsk). W 1934 przebywał w łagrze Urulga
między Czytą a Czilką n. Ingudą, niedaleko od Chabarowska, gdzie zapisał się
do stachanowców (udarniki), by przez zwiększony zarobek pomóc materialnie
żonie, Nadieżdie Silwestrownie, wyrzuconej na ulicę z dwiema córeczkami i
pozostającej bez środków do życia. Ponieważ została katoliczką, odmówiono jej
dowodu osobistego. W 1944 już nie żył. Zm. zapewne znacznie wcześniej.
Źródła: [84]; [253: 1995, nr 66]; [262]; [293, s. 2022].
Wądołowski Franciszek (1880 1905 ?). Ur. 8.12. Należał do diec.
sejneńskiej, późn. łomżyńskiej. Studiował w seminarium duch. w Sejnach, a
nast. w Akademii Duch. w Petersburgu, gdzie uzyskał stopień magistra teologii.
Święcenia kapł. przyjął 15.04.1905. W sierpniu 1920 aresztowany w Łomży
przez władze bolsz. razem z bpem Romualdem Jałbrzykowskim (zob. biogram)
i uwięziony w podziemiach gmachu Komitetu Obrony Narodowej, gdzie
przebywał do momentu wyzwolenia Łomży przez armię pol. 20.08.1920. Od
1926 należał do kapituły diec. łomżyńskiej, był zastępcą wikariusza gen., od
1927 profesorem liturgiki w seminarium duch. w Łomży, późn. także sędzią i
egzaminatorem synodalnym oraz cenzorem ksiąg rel. Miał tytuł prałata. Źródła:
[310]; [212].
Wąsowicz (-Dunin) Bronisław s. Walentego (1898 1922 1938). Ur. we
wsi Stara Huta, pow. Żytomierz (wg innej informacji we wsi Koszelówka w tym
samym powiecie). Należał do diec. łucko-żytomierskiej. W 1917 ukończył 4
klasę gimnazjum w Żytomierzu i w tym samym roku rozpoczął studia w
seminarium duch. w Żytomierzu (19171919), kontynuował je w Ołyce
(19191920), a nast. w Gnieźnie (19201922), dokąd kolejno przenoszono
seminarium wskutek wydarzeń wojennych na Wschodzie. 20.08.1922 otrzymał
w Łucku święcenia kapł. W tym samym roku przeszedł potajemnie granicę
wsch. i rozpoczął pracę jako wikariusz par. Uszomierz w diec. żytomierskiej.
Był jednym z 7 księży wyświęconych przez bpa Ignacego Dub-Dubowskiego
w Polsce i konspiracyjnie wysłanych przez niego do pracy na terenie diec.
żytomierskiej w ZSSR. W latach 1923-1924 był wikariuszem par. Uszomierz
w dek. owruckim. Późn., jak się zdaje, w par. Wieledniki w tym samym
dekanacie. W 1925 był administratorem par. Makarów w dek. Kijów, z
rezydencją w Kławdiwie, gdzie zbudował kaplicę. Został aresztowany w maju
1926 na stacji kolejowej w Kławdiwie, jako pierwszy z grupy księży przybyłych
konspiracyjnie z Polski. Zwolniony 26.12 tr., po upływie miesiąca ponownie
aresztowany (27.01.1927) i skazany na 3 lata łagru na Sołówkach. Skierowany
do łagru Kiem' (należącym do kompleksu łagrów sołowieckich), otrzymał pracę
sanitariusza w szpitalu dla wenerycznie chorych. Po przepracowaniu tam 3 lat
przedłużono mu karę (w maju 1929) o 3 lata zesłania do Krasnojarskiego Kraju,
a po ich upływie znów o dalsze 3 lata. 12.06.1931 znajdował się w
politizolatorze w Irkucku. Od 1.02.1932 pomimo wyroku zesłania skierowany
do więzienia w Krasnojarsku, gdzie przebywał do czerwca 1933. Do połowy
1932 jego losy dzielił ks. Wiktor Kryweńczyk (zob. biogram). Razem z nim
wysłał do OGPU protest przeciwko nierespektowaniu wyroku zesłania i
przetrzymywaniu w więzieniu. 6.07.1933 ks. Wąsowicz przybył na zesłanie do
miasta Pirowski (Syberia Wsch.). W liście do delegatury PCK w Moskwie z
1933 r. pisał m.in.: Poddawany nieustannym nie zasłużonym represjom i
pastwieniu się czuję, że jestem u kresu wytrzymałości fizycznej i moralnej i
jedynym moim pragnieniem jest odpocząć [294, s. 18]. W 1934, podczas
czasowego przebywania w areszcie i śledztwa, złożył podanie o uzyskanie
obywatelstwa sow., lecz wkrótce poprosił o jego anulowanie, uzasadniając to
tym, że czuje się obywatelem Polski. W maju 1934 wysłał ankietę i fotografię
w celu uzyskania zgody GPU na wyjazd do Polski na leczenie gruźlicy. Rok
późn., w maju 1935, w czasie przebywania na zesłaniu został ponownie
aresztowany i oskarżony o to, że w 1922 r. został zwerbowany przez obcy
wywiad i skierowany do ZSSR, by tam prowadzić działalność wywiadowczą
[294, s. 12]. Spędził 10 miesięcy w więzieniu w Krasnojarsku. W czerwcu 1936
Trybunał Syberyjskiego Okręgu Wojsk. w Krasnojarsku anulował powyższy
zarzut i polecił go uwolnić. Zamiast dowodu osobistego otrzymał jednak
tymczasowe zaświadczenie, które utrudniało znalezienie pracy. Istnieje nie
potwierdzona informacja, że w sierpniu 1936, w stanie wielkiego wyczerpania,
przyjechał do rodziny na Podolu. Po dwóch tygodniach otrzymał jednak rozkaz
wyjazdu. Udał się do Żytomierza, ale jako "liszeniec" (człowiek bez praw
obywatelskich) nie mógł otrzymać żadnej pracy. Jakiś czas przebywał w
Woroneżu, a nast., w lutym 1937, w Rostowie n. Donem, gdzie podjął jakąś
pracę. Jego pobyt w tym mieście potwierdza lista A. Ponińskiego z 1937. W
tym samym roku został ponownie aresztowany. W czasie rozprawy w dn.
19-24.06.1937 Kolegium Specjalne NKWD wydało wyrok skazujący go na 10
lat łagrów. Pismo Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie z
28.06.1938 wymienia go jako aresztowanego w lutym 1937 wśród innych 15
aresztowanych w tym roku księży pol. Pod koniec tr. był ponownie sądzony w
grupowym procesie 6 członków rzekomego sybirskiego ośrodka POW [262,
PKK, f. 8406, op. 2]. Dn. 4.01.1938 OSO NKWD wydało na wszystkich wyrok
śmierci. Został rozstrzelany 18.01.1938. Na liście więzionych księży, wręczonej
29.03.1927 komisarzowi spraw zagr. G. Cziczerinowi przez ambasadora Francji
w Moskwie, J. Herbette'a, wymieniony jest ks. Adolf Vansovitch, przebywający
jakoby od 1926 na Sołówkach. Chodzi o osobę ks. Wąsowicza, jakkolwiek
istnieje niezgodność imienia. Informacja o jego pobycie już wówczas na
Sołówkach jest mylna, gdyż znalazł on się tam dopiero w r. nast. Wymieniany
często pod nazwiskiem Dunin-Wąsowicz. Źródła: [1: syg. III/28, 196; syg.
III/100, k. 180]; [6: syg. 126, k. 32]; [14: 19311932]; [23: 1918, 1920, 1923,
1925]; [32: syg. A.44.115/1; syg. A.12.P/6]; [41]; [68]; [78, s. 36]; [103]; [162,
s. 460]; [219]; [235, z. 8]; [262]; [294, s. 11-24].
Weber Jan (1878 1901 1919). Należał do diec. wileńskiej i był
absolwentem seminarium duch. w Wilnie. W latach 1907-1909 był kolejno
administratorem par. Derewna i dziekanem wiszniewskim, a nast. administratorem kościoła w Drui. 3.01.1912 objął stanowisko administratora, a późn.
proboszcza i dziekana w Słonimiu. Po zorganizowaniu administracji pol. w
Słonimiu w 1918 współpracował z pol. ruchem patriotycznym i narod. W czasie
tworzenia się samoobrony pol. przed wojskami bolsz. kierował ochotników do
wojska pol. i punktu rekrutacyjnego w Łapach. Po opanowaniu terenu przez siły
bolsz. został 27.01.1919 na skutek doniesień miejscowych szpiegów sow.
aresztowany i osadzony w więzieniu w Słonimiu (późn. budynek urzędu
pocztowego). Razem z nim aresztowano ks. Stanisława Śmiałowskiego (zob.
biogram) i grupę innych osób z administracji pol. w Słonimiu. Dwa dni późn.,
29.01.1919, został zamordowany w lesie przy szosie baranowickiej niedaleko
Albertyna. Zwłoki nosiły ślady ran od kuli dum-dum, bagnetu i szabli (górna
część czaszki do nasady nosa została odrąbana). Mieszkaniec Słonimia, Józef
Kartowicz, wykradł w nocy zwłoki i prowizorycznie pogrzebał je w lesie
kilkaset metrów dalej. Po zajęciu miasta kilka tygodni późn. przez wojska pol.
odbył się 6.03 uroczysty pogrzeb przy tłumnym udziale mieszkańców Słonimia.
W 1. poł. lat trzydziestych ufundowany został ze składek parafian, ziemian i
rodziny pomnik z figurą Chrystusa niosącego krzyż przy kościele par. św.
Andrzeja na Zamościu w Słonimie. Pomnik został zniszczony po 1945, gdy
Słonim znalazł się w granicach ZSSR. Ks. J. Weber był cenionym przez miejscowe społeczeństwo duszpasterzem i społecznikiem. Źródła: [98, s. 13]; [129:
F. M u c k e r m a n n, W bolszewickiej, s. 21]; [156: 19081909, 1914]; [266].
Wegedis Antoni s. Jana (1867 1892 1937).
Należał do diec. kamienieckiej. Ukończył seminarium
duch. w Żytomierzu. Był z pochodzenia Litwinem. W
latach 1892-1894 pracował jako wikariusz par.
Gródek Podolski w dek. Kamieniec Podolski. Przez
dwadzieścia lat (1904-1924) był administratorem par.
Rybnica w dek. Bałta (w 1918 liczyła 1632 wiernych),
od 1905 także dziekanem. Przez cały czas podlegał
różnego rodzaju szykanom GPU/NKWD. W grudniu
1936 został aresztowany i skazany na wygnanie.
Ponieważ w czasie wojny domowej w 1918, kiedy do Rybnicy wkroczyły
wojska gen. Denikina, ks. Wegedis udzielił schronienia miejscowym Żydom i
komunistom, a wśród nich niejakiemu Woronowiczowi, który w 1936 był
wysokim dygnitarzem partyjnym w Tiraspolu, ówczesnej stolicy republiki, po
ogłoszeniu wyroku dwie parafianki udały się do Woronowicza i wyprosiły u
niego pismo zezwalające ks. Wegedisowi na pozostanie w Rybnicy bez prawa
jej opuszczania. Przyjęła go wówczas do swojego domu parafianka, Maria Myślicka, u której mieszkał do śmierci w 1937. W jego pogrzebie z obawy przed
represjami wzięła udział tylko niewielka garstka kobiet. Pochowany został na
pol. cmentarzu obok kaplicy grobowej Gruszeckich. Wg listy A. Ponińskiego
z marca 1937 przebywał w Rybnicy na terenie Mołdawskiej ASSR, bez prawa
opuszczania tej miejscowości. Pozostawał tam do śmierci, zyskując sobie wielki
szacunek i miłość parafian. Pismo Wydziału Konsularnego Ambasady RP w
Moskwie z 28.06.1938 podaje informację o jego śmierci bez bliższego
określenia daty. Źródła: [1: syg. III/100, k. 180]; [23: 18921918]; [32: syg.
A.44.115/1]; [302].
Weigel Peter (? ? po czerwcu 1937). Należał
do diec. tiraspolskiej. Były więzień łagru na Sołówkach, J. Czirkow, autor wspomnień pt. A wsio było
tak (Moskwa 1991, s. 8083, 130131, 150,
173174), wymienia ks. Petera Weigla, który w łagrze
na Sołówkach w 1. poł. lat trzydziestych uczył go
języka niem. Wg jego relacji ks. Weigel urodził się w
Pokrowsku w Rosji w rodzinie niem. Po ukończeniu
gimnazjum, jako wybitnie zdolny jego absolwent,
studiował teologię i filologię na uniwersytecie w
Getyndze w Niemczech. Dalsze studia odbył na Gregorianum w Rzymie. Po
święceniach kapł. był przed I wojną świat. misjonarzem w płd.-zach. Afryce, a
nast. w Ameryce Płd. w Paragwaju. O jej wybuchu dowiedział się z rocznym
opóźnieniem. Wrócił do Rzymu, został zatrudniony w jednej z kongregacji
rzymskich i otrzymał godność prałata. Wobec napływających z ZSSR skarg na
prześladowania katolików w tym państwie został w 1931 jakoby wysłany przez
Kongregację ds. Kościoła wsch. do ZSSR w celu zapoznania się ze stanem
faktycznym na miejscu. Po odbyciu wizytacji wielu parafii niem. w 1932
przekonał się o dokonanych zniszczeniach. Bezskutecznie usiłował
skontaktować się z ambasadą niem. w Moskwie. 24.12 tr. został aresztowany
wraz z grupą innych księży, oskarżony o kontakty z burżuazją miedzynarodową,
szpiegostwo, agitację i organizację kontrrew. oraz dywersję. Na podstawie
oskarżenia o przestępstwa przewidziane w art. 58-2, 58-4, 58-6, 58-7, 58-9,
58-10 i 58-11 KK RSFSR skazany został na wieloletnie roboty przymusowe w
łagrach i wysłany na Sołówki. W 1930 pracował tam przy wiązaniu sieci. W
1937, w czasie likwidowania łagrów sołowieckich, znalazł się wg Czirkowa w
grupie więźniów wywożonych do innego łagru. Dalsze losy nie znane. Pomimo
pewnej niezgodności różnych danych chodzi zapewne o tę samą osobę, co
wymieniona w następnym biogramie. Źródła: [262]; [273].
Weigel Peter s. Jana (1892 1916 (?) 1937).
Należał do diec. tiraspolskiej. Ur. na Powołżu. W 1921
był wikariuszem par. Mariental na Powołżu, późn.
(1928) jej proboszczem. Był znawcą literatury niem.
i obcej oraz organizatorem Niemców nadwołżańskich.
Został aresztowany w Mariental 2.02.1930 i
18.06.1930 odesłany do więzienia na Butyrkach w
Moskwie. 20.04.1931 sądzony był w grupowym procesie kikunastu księży niem. z Powołża w związku z
powołaniem tam do życia w 1917 i działalnością KZN,
uznanego przez władze sow. za kontrrew. i antysow. Wg akt sądowych razem
z księżmi: Augustynem Baumtrogiem, Aloisem Kappesem i Josephem Beilmanem, należał do kierowniczej czwórki kontrrewolucyjnej organizacji [262
CAFSBRFNP], którą w opinii GPU był KZN, i organizował jego młodzieżową
gałąź - Jugendverein. Wg listy więzionych w 1931 księży niem., sporządzonej
przez bpa Pie-Éugène Neveu w Moskwie, przebywał w tym czasie w więzieniu
w Jarosławlu n. Wołgą. 20.04.1931 na podstawie oskarżenia z art. 58-2, 58-4,
58-6 i 58-10 KK RSFSR został skazany na śmierć, z zamianą na 10 lat łagrów,
licząc od daty 18.08.1930. W połowie 1931 znalazł się w łagrze na Sołówkach.
Dn. 9.10.1937 został tam aresztowany, decyzją OSO Kolegium NKWD skazany
na karę śmierci i 3.11.1937 rozstrzelany. Schematyzmy diec. tiraspolskiej z lat
19171919 nie wymieniają jego nazwiska. Por. biogram poprzedni. Źródła: [7:
syg. 2ER 112]; [67]; [262].
Weinmeyer Leo (1884 1909 ?). Należał do diec. tiraspolskiej. Był
absolwentem seminarium duch. w Saratowie. Studiował muzykę organową w
Bawarii i w Wiedniu. Był późn. długoletnim organistą w katedrze saratowskiej.
Od 1912 pracował jako filialista w Neu-Mariental (filia par. Liebental w gub.
samarskiej, dek. Jekatierinosław). W latach 1921-1928 był administratorem par.
Pfeifer, skąd zbiegł, zapewne na skutek zagrożenia aresztowaniem. Został
aresztowany jako duszpasterz par. Obermonżur na Powołżu i w 1931 był
więziony w Pokrowsku. Dalsze losy nie znane. Źródła: [7: syg. 2ER 112]; [15:
1917]; [67].
Weissenburger Klemens (1892 1917 1919). Ur. 23.11. Należał do diec.
tiraspolskiej. Ukończył seminarium duch. w Saratowie. Od 1917 do jesieni 1918
był wikariuszem par. Köhler, a nast. (do 1919) wikariuszem par. Selz.
Zastrzelony przez żołnierzy Armii Czerwonej w 1919 w tej parafii, razem z 107
ludźmi, którym podczas ich masakry dokonywanej przez wojska bolsz. na
miejscowym cmentarzu chciał udzielać ostatniej pociechy rel. Źródła: [15:
1917]; [67]; [98, s. 13]; [262 CAFSBRFNP].
Welik Paweł s. Ignacego (1872 1903 1942).
Ur. we wsi Polubicze, pow. Siedlce w b. guberni
lubelskiej. Należał do diec. łucko-żytomierskiej. W
1895 ukończył gimnazjum w Warszawie i w 1899
wstąpił do seminarium duch. w Żytomierzu. Po jego
ukończeniu 28.05.1903 otrzymał święcenia kapł. W
latach 1904-1905 był wikariuszem par. Krasne w dek.
Jampol (w 1918 liczyła 3602 wiernych), a nast.
(1906-1910) administratorem par. Zbrzyż (w 1918
było w niej 2402 wiernych) w dek. kamienieckim. Od
15.03.1912 pracował jako administrator par. Kotelnia (w 1918 liczyła 3179
wiernych)) w dek. żytomierskim. Był tam nadal w 1925 i czasowo administrował także par. Leszczyn w tym samym dekanacie. W 1. poł. 1933 (zapewne
także wcześniej i późn.) był administratorem par. Nowograd Wołyński
(Zwiahel). Mieszkał przy ul. Szewczenki 34. Aresztowany został wg akt
śledztwa 10.02.1935 (wg innych danych urzędowych 29.07.1935) razem z 10
innymi osobami z miejscowej parafii i oskarżony o to, że przez cały czas
istnienia władzy sowieckiej był aktywnym wrogiem proletariackiej dyktatury;
przy pomocy Rybaka tworzył w przygranicznych rejonach kontrrewolucyjne i
faszystowskie grupy, z którymi prowadził kontrrewolucyjną robotę, mającą na
celu osłabienie władzy sowieckiej na wsi; przechowywał w kościele narodowe
chorągwie [chodziło o dawne chorągwie kośc. z rel. napisami w języku pol.
R. Dz.]; [280]. Oskarżony został ponadto, że szerzył pogłoski o oderwaniu
Ukrainy od ZSSR i przez ukrywanie części dochodów kościelnych przygotował
fundusz pomocy osobom represjonowanym przez władze sowieckie, pragnącym
przekroczyć granicę. Podczas grupowego procesu oskarżonych w sprawie
przynależności do faszystowskiej kontrrewolucyjnej organizacji
rzymsko-katolickiego i uniackiego duchowieństwa na prawobrzeżnej Ukrainie
[263: 1994, nr 41, s. 4] przyznał się do działalności kontrrew., ale odrzucił
oskarżenie, że miała ona charakter zorganizowany. Za ww. przestępstwa,
przewidziane w art. 54-4 i 54-11 KK USSR, na posiedzeniu w dn. 14.05.1936
OSO NKWS USSR wydało na niego zaoczny wyrok 5 lat robót przymusowych
w łagrach. Razem z nim na tym samym posiedzeniu i na podstawie tych samych
punktów par. 54 KK USSR skazano organistę z par. ks. Welika w Nowogradzie
Wołyńskim, Wacława Rybaka s. Kazimierza, ur. w Lublinie (1894). Ks. Welik
odbywał karę w jednym z łagrów KARŁagu w Kazachstanie. Zwolniony
11.02.1940, nielegalnie przyjechał do Żytomierza i potajemnie zamieszkał na
strychu domu na Michałówce przy ul. Kijowskiej, należącego do ukrytego
bezhabitowego Zgromadzenia Sióstr Sługi Jezusa. Aresztowany został ponownie
10.07.1940 na skutek donosu. Kolegium Specjalne Obwodowego Sądu w Żytomierzu na posiedzeniu 26.10 tr. skazało go na śmierć przez rozstrzelanie na
podstawie art. 56-10, cz. II oraz art. 80-1 KK USSR, z zamianą tego wyroku
na 10 lat robót przymusowych w łagrach, oraz na 5 lat pozbawienia praw
obywatelskich. Miał wtedy 68 lat. Dn. 30.04.1941 deportowany został do łagru
w Kazachstanie razem ze skazanymi również na zesłanie (za pomoc ukrywającym się księżom) siostrami zakonnymi: Zofią Bratkowską i Eleonorą Jędrzejewską. Niektóre z sióstr tego zgromadzenia za rel. wychowywanie młodzieży
i ukrywanie księży zostały w 1941 w Żytomierzu rozstrzelane. Ks. Welik zm.
12.03.1942 w czasie odbywania wyroku w łagrze i pochowany został na
łagiernym cmentarzu katurskiego oddziału łagru, w którym przebywał. Na
miejscu tego cmentarza leży obecnie wioska Iljiczowka, rej. Miczurin, obw.
Karaganda. Zrehabilitowany razem z ww. organistą po 1989 na podstawie
rozporządzenia Prezydium Rady Najwyższej ZSSR z 16.01.1989. Źródła: [7:
syg. 2ER 176]; [23: 19041918, 19201925]; [32: syg. A.P.12/6]; [145]; [155];
[218]; [253: 1994, nr 41, s. 4]; [262]; [277]; [280]; [286 (2)].
Wersocki Jan s. Jana (1888 1915 1937). Ur. 7.02 w Holszanach na
Wileńszczyźnie. Należał do archidiec. mohylewskiej. Był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. W 1916 był II wikariuszem par.
św. Trójcy w Mińsku, od 1919 administratorem par. Zabiały w dek.
Dryssa-Siebież, a nast. także par. Dryssa w gub. witebskiej na Białorusi.
Pracował tam na początku 2. poł. lat dwudziestych. Aresztowany 8.08.1927 i
28.08 tr. skazany na podstawie art. 58-10 KK ZSSR na 5 lat robót w łagrach na
Sołówkach, z końcem wyroku 8.07.1932. Przybył tam 2.01.1928. W czerwcu
1930 przeniesiony do łagru na wyspie Anzer. W związku z wykryciem w 1932
rzekomego zwartego antysowieckiego ugrupowania, istniejącego jakoby wśród
więzionych tam 32 księży kat. (śledztwo objęło również kilka osób świeckich)
- miało ono, według oskarżenia, prowadzić antysowiecką agitację, potajemnie
odprawiać obrzędy religijne, utrzymywać nielegalną łączność z ludźmi na
wolności w celu przekazywania im i za granicę wiadomości o charakterze
szpiegowskim, na temat położenia katolików w ZSSR [262] - zarząd USŁag
(ISO USŁag, OGPU LWO oraz OO ISO USŁag) 9.07.1932 w stosunku do jego
osoby podjął następującą decyzję: Przedstawić akt oskarżenia z art. 58-10 KK
i wystąpić z wnioskiem o zwiększenie wyroku do lat 10. Do chwili otrzymania
decyzji trzymać na wyspach w izolacji od pozostałych księży [284]. Dn.
25.08.1932 zesłany na rok i osiem miesięcy do Ałma Aty w Kazachstanie. Wg
listy A. Ponińskiego był tam w 1. poł. 1937. Formalnie aresztowany został tam
7.09.1937. Dn. 11.12.1937 decyzją Kolegium OSO NKWD ZSSR na podstawie
art. 586 i 5810, cz. 2 KK RSFSR skazany został na śmierć (protokół nr 521).
Wyrok wykonano 22.12.1937 w więzieniu NKWD w Ałma Acie. Wydział
Konsularny Ambasady RP w Moskwie w piśmie do MSZ z 28.06.1938 podawał
informację o jego ponownym aresztowaniu w sierpniu 1937. Źródła: [1: syg.
III/28, k. 192; syg. III/100, k. 88, 181]; [7: syg. 2ER 124]; [14: 19141917,
19231932]; [32: syg. A.44.115/1]; [219]; [262]; [284].
Werycho Józef (1866 1891 ?). Należał do
archidiec. mohylewskiej Ukończył metropolitalne
seminarium duch. w Petersburgu. Był kolejno wikariuszem par. Twer (1894) w dek. moskiewskim (w
1918 liczyła 1000 wiernych), par. Tobolsk na Syberii
(w 1918 liczyła 5 tys. parafian), a w latach 1900-1904
filialistą przy kościele św. Anny w Jekatierinburgu
(filia par. Omsk), do którego w 1918 należało 1000
wiernych. Od 1906 był administratorem par.
Starosielce w dek. Orsza na Białorusi, do której
należały kaplice w Dymowie, Tacewie i Rieczkach. Od 1923 (być może
wcześniej) pełnił obowiązki dziekana orszańskiego i miał pod opieką inne
parafie pozbawione duszpasterzy. Na początku lat trzydziestych był
administratorem par. w Witebsku, dokąd przybył z maleńkiej par. Wieliż w dek.
witebskim. Na liście kilku księży pracujących na Białorusi w 1. poł. 1933
wymieniony jako aresztowany. Potwierdza to relacja b. parafian z Witebska.
Dalsze losy nie znane. Źródła: [7: syg. 2ER 176]; [14: 18941917, 19231932];
[152].
Wieliczko Kazimierz s. Józefa (1859 1887 przed 1939). Ur. 1.01 na
Litwie kowieńskiej. Należał do archidiec. mohylewskiej. Był absolwentem
metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. W 1902 pracował na
stanowisku ekonoma Akademii Duch., a późn., od 1909, kapelana w kaplicy
przy II Korpusie Kadetów (ul. Żdanowska 11-13) w Petersburgu. W latach
1914-1918 był kapelanem w szpitalach wojsk. i wśród jeńców wojennych.
Mimo możliwości wyjazdu na Litwę pozostał w Rosji sow., uważając za swój
obowiązek opiekę duszp. nad wiernymi. Od marca 1923 był administratorem
par. św. Katarzyny w Petersburgu/Leningradzie, której kościół w 1928 uratował
od zamknięcia w pierwszym okresie nakładania wysokich podatków. W miarę
możliwości niósł pomoc ubogim. 10.03.1931 został wezwany do lenigradzkiego
GPU, gdzie mu powiedziano, że musi wyjechać na zesłanie do Irkucka, i
wręczono mu skierowanie na drogę, bez uzasadnienia tej decyzji i określenia
terminu, na jaki został zesłany (w wieku 72 lat). Przybył tam 27.03.1931. W
liście z 5.07.1933 do PCK w Moskwie pisał, że liczy 74 lata i miał dwa
wylewy, których skutkiem jest sparaliżowanie lewej strony ciała. Od listopada
do czerwca 1932 otrzymywał pomoc od Poselstwa Litewskiego w Moskwie.
Późn. żył z jałmużny. Nieścisłe są informacje o jego aresztowaniu w 1930 i
wyroku dożywotniego zesłania (wieczne posielenije). Wg Komunikatu
Urzędowego Sekretariatu Arcybiskupa Metropolity Mohylewskiego (Warszawa
1931, nr 2, tekst powielany) został skazany na 3 lata zesłania i od 1 marca tr.
mieszkał przy kościele w Irkucku (ul. Krasnej Zwiezdy 4/30). Pozostawał tam
do momentu przewiezienia go do więzienia na Butyrkach w Moskwie w celu
wymiany więźniów między Litwą a ZSSR. Miała ona miejsce na stacji
granicznej Indra-Bigusowo (granica łotewsko-sow.) 19.10.1933. Bezpośrednio
po niej przybył na Litwę, gdzie zamieszkał w domu księży emerytów w
Strvininkai w diec. koszedarskiej. Dalsze losy nie znane. W 1939 już nie żył.
Początkowo uważał się za Polaka, późn. za Litwina. Źródła: [1: syg. III/100, k.
53]; [5: syg. 10183, k. 14]; [14: 19021917, 19231932]; [67]; [84]; [88: 1931,
nr 31, s. 492; 1933, nr 45, s. 712]; [262]; [321].
Wierzbicki Aleksander s. Wojciecha (1883
1905 1934 ?). Należał do diec. kamienieckiej i był
zastępcą jej administratora apost., ks. Jana Świderskiego. Seminarium duch. ukończył w Żytomierzu.
W latach 1910-1913 pracował jako wikariusz par.
Latyczów, a od 1913 administrator par. Mukarów
Podleśny (w 1918 liczyła 4269 wiernych) w dek.
Uszyca. W połowie lat dwudziestych był także
administratorem par. Mińkowce (w 1918 liczyła 2230
wiernych) w tym samym dekanacie. Aresztowany
został w sierpniu 1931 i zesłany w okolice Murmańska (Murmanskaja Żeleznaja
Doroga). Zm. w 1934 (?) w Norylsku (?). Zawiadomienie o śmierci, nadesłane
przez PCK w Moskwie, nosi datę 10.01.1934. Źródła: [23: 19101918]; [32:
syg. A.12.P/6]; [75]; [88: 1931, nr 42, s. 667; 1935, nr 2, s. 24]; [215]; [262].
Wierzbicki Andrzej (1876 1900 ?). Należał do diec. łucko-żytomierskiej. Był absolwentem seminarium duch. w Żytomierzu. W latach 1904- -1907
był administratorem par. Topory (w 1918 liczyła 2578 wiernych) w dek. Skwira,
a nast. (1910-1914) par. Machnówka w dek. berdyczowskim. W 1918 był
katechetą w par. MB z Góry Karmel w Berdyczowie, a w 1920
mansjonariuszem w par. św. Barbary w tym mieście. Schematyzmy diec.
łucko-żytomierskiej z 1923 i 1925 wymieniają go jako administratora par.
Białozórka w dek. krzemienieckim w Polsce. Późn. nie jest wymieniany. Wg
relacji parafian z Tynny (dek. uszycki w diec. kamienieckiej) ks. Andrzej
Wierzbicki pracował tam w 2. poł. lat dwudziestych, został aresztowany przed
1930 i zesłany do łagru. Parafianie wysyłali mu paczki żywnościowe. Miał
umrzeć na zesłaniu, po uwolnieniu z łagru. Źródła: [23: 19041918, 1920, 1923,
1925]; [146].
Wierzbicki Józef jun. s. Tomasza (1887 1914 ?). Należał do archidiec.
mohylewskiej. W 1916 był wikariuszem i katechetą w Orszy, od 1917
administratorem par. Tambów w Rosji europejskiej (w 1918 liczyła 1500
parafian), a nast. także par. Penza w dek. Samara oraz par. Woroneż w dek.
Charków. Aresztowany w lutym 1935 w czasie masowych aresztowań katolików
w tym mieście, w dn. 1619.11.1935 był sądzony razem z 3 księżmi niem.:
Josephem Beilmannem, Adamem Garreisem i Aleksandrem Staubem (zob. ich
biogramy) przez Trybunał Wojskowy w Woroneżu, który skazał go na 8 lat
łagrów. W 2. poł. marca 1936 skierowany został przez Leningrad do łagru
Miedwieżja Gora (Miedwieżjegorsk - BBK, KFSSR). W liście z 19.09.1936 do
PCK w Moskwie, pisanym z łagru Stancja Miedwieżja Gora. Pinduszski
Łag-Punkt, Wtoraja Kołonna, zwracał się o pomoc materialną dla matki i
siostry, przebywających na Ukrainie bez środków do życia. Na liście A.
Ponińskiego wymieniany we wspomnianym łagrze. Pismo Wydziału
Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ z 28.06.1938 podaje
informację, że ks. J. Wierzbicki przybył z łagru w Kirowsku do łagru w
Karagandzie. Dalsze losy nie znane. Źródła: [1: syg. III/100, k. 179]; [14: 1917,
19231932]; [32: syg. A.44.115/1]; [84]; [262].
Wilczyński Dominik (1891 1915 po 1946). Ur. 5.08. Był księdzem z
diec. płockiej. Seminarium duch. ukończył w Płocku. Od 1918 był wikariuszem
i katechetą w szkole średniej w par. Nasielsk. W 1920 w czasie odwrotu wojsk
sow. spod Warszawy porwany razem z proboszczem, Piotrem Dmochowskim
(zob. biogram) oraz wikariuszem Władysławem Turowskim (zob. biogram) i
uprowadzony do Białegostoku, skąd zbiegł w czasie ataku wojsk pol. W latach
1920-1925 był nadal wikariuszem w Nasielsku, a późn. (1927-1931)
proboszczem par. Łopacin. Od 1933 pracował na stanowisku proboszcza par.
Karniewo, wicedziekana i urzędnika sądu biskupiego w Płocku. W 1946 był
nadal proboszczem w Karniewie. Źródła: [124: 1915- -1939, 1946]; [137: 120,
nr 9-10, s. 140].
Wistenberg Jan zob. Wüstenberg Jan
Wojciechowicz Edward s. Feliksa (1884 1907 1935 ?). Ur. 22.01. we
wsi Obabie w gub. kowieńskiej. Należał do archidiec. mohylewskiej. Ukończył
metropolitalne seminarium duch. w Petersburgu. W 1908 był wikariuszem w
Pińsku, a w r. nast. objął stanowisko administratora par. Żurowice (w 1917
liczyła 880 wiernych) w dek. rohaczewsko-bychowskim w gub. mohylewskiej.
Pracował późn. w diec. mińskiej, po jej reaktywowaniu w 1917. W 1922 był
filialistą w Płoszewie (filia par. Zasław), a nast. (w 1923 i późn.)
administratorem katedry mińskiej. W latach 1923-1926 był wikariuszem gen.
bpa Zygmunta Łozińskiego na terenie części diec. mińskiej pozostającej w
ZSSR. Pełnił tę funkcję do przejęcia jurysdykcji w 1927 przez administratora
apost. w Mohylewie, bpa Bolesława Sloskansa (zob. biogram). W 2. poł. lat
dwudziestych był również przez pewien czas administratorem par. Zasław,
Płoszewo i in. Z Płoszewa, które leżało w strefie przygranicznej, został w
pewnym momencie wydalony i w 1929 na jakiś czas aresztowany. Na początku
lat trzydziestych pracował w par. Rosica w rej. osipowickim, która w 1917
liczyła 8300 wiernych. Wg raportu Konsulatu Gen. RP w Mińsku dla Poselstwa
Pol. w Moskwie z 20.02.1934 był tam jeszcze w tym roku. Ponownie
aresztowany 28.06.1934. W czerwcu 1935 znajdował się w DOPR w Mińsku.
3.02.1935 Wojenny Trybunał Białoruskiego Okręgu Wojsk. skazał go z
oskarżenia z art. 66, 68 i 87 KK BSSR na karę śmierci. Brak danych o
wykonaniu wyroku. Pozbawieni duszpasterza parafianie utrzymywali kościół w
Rosicy, płacąc wysokie podatki, sięgające kilkudziesięciu tys. rubli, co rok
zwiększane. Po ich niezapłaceniu w kolejnym roku kościół został im w 1939
odebrany i zamieniony na kino-klub. Tak długie utrzymanie kościoła przez
wiernych było, jak się zdaje, wypadkiem wyjątkowym. Źródła: [1: syg. III/100,
k. 26]; [5: syg. 6699, k. 28; sygn. 101049, k. 20]; [14: 19081917, 1923]; [102:
nr 50/717]; [165: 1922 1923]; [243, s. 6]; [262].
Wojno Stefan s. Mikołaja (1886 1910 ?). Ur. 2.09. Należał do archidiec. mohylewskiej. Był wychowankiem zakładów ks. Antoniego Maleckiego
(zob. biogram), a późn., po ukończeniu metropolitalnego seminarium duch. w
Petersburgu, jego współpracownikiem. Pierwszymi placówkami, na których
podjął pracę duszp., były: wikariat w Nieświeżu, a późn., od 1914, kościół
filialny w Kiemieszowicach w dek. Borysów. W latach 1918-1925 był
duszpasterzem w Riazaniu w Rosji (gdzie w 1917 było 700 wiernych). Na
początku lat dwudziestych kilkakrotnie aresztowany i zwalniany. Od 1926
wymieniany jest jako administrator par. Rohaczew i in. Był tam, jak się zdaje,
do 1928. Wg raportu Konsulatu RP w Leningradzie z 18.12.1929 miał być
przedtem także administratorem par. św. Kazimierza w tym mieście, nadaremnie
starał się o probostwo par. św. Katarzyny i wyjechał na placówkę do
podlegającego tej parafii kościoła w Ligowie k. Leningradu. W 1931 był jakoby
w Leningradzie. 7.03.1930 skazany przez OSO OGPU na 10 lat łagrów. Ks. F.
Rutkowski podaje informację o zmuszaniu go, podobnie jak ks. Adolfa Filippa
(i in.), do wyrzeczenia się kapłaństwa i o zesłaniu do łagru na Sołówkach. Miało
to mieć miejsce w 1932. Istnieje informacja, że zmarł w jednym z łagrów SŁON
po 1930. Jednakże wg listy A. Ponińskiego w 1937 przebywał w łagrze Stacja
Jaja (obw. Nowosybirsk). Pozostawał tam, jak się zdaje, jeszcze w 1941. W
styczniu 1939 moskiewski urząd wyznaniowy zamierzał jakoby przekazać
"dwudziestce" katolików kościół św. Piotra i Pawła i w czerwcu tr. sow. MSW
miało zaproponować ks. Wojnę na jego proboszcza. Parafia nie została jednak
przywrócona do życia. Dalsze losy ks. Wojny są nie znane. Źródła: [1: syg.
III/100, k. 180]; [5: syg. 10183, k. 14]; [14: 19091917, 19231932]; [32: syg.
A.7.662/1]; [66]; [84]; [168]; [262]; [309].
Wolf. Wg doniesień kilku pol. pism kat. z 1930, powołujących się niekiedy
na źródła niem. i watykańskie, ksiądz rozstrzelany w Leningradzie razem z 17
in. księżmi, m.in. Johannesem Rothem. Informacja o tym nie znajduje
potwierdzenia i nie dotyczy żadnego z 4 księży o tym nazwisku, jacy byli
wówczas w diec. tiraspolskiej (Jakob, Josef, Lorenz, Michael), gdyż wszyscy
oni żyli jeszcze po 1930, podobnie jak ks. Jan Roth. Źródła: [15: 1917]; [61:
1931, nr 1, s. 5]; [80: 1930, nr 21, s. 263]; [88: 1930, nr 44, s. 10]; [96]; [zob.
także: "Gazeta Świąteczna", 1930, nr 2569].
Wolf Jakob s. Andrieja (1891 1914 ?). Ur. we wsi Wołkowo, pow.
Tiraspol w gub. chersońskiej. Należał do diec. tiraspolskiej. Był absolwentem
seminarium duch. w Saratowie. Od 1914 pracował jako wikariusz par. Kostheim
(Konstantynowo) w gub. jekatierinosławskiej, a późn. administrator par.
Wołkowo (Neu-Liebental) i (od 1.10.1924) Noworosyjsk w gub. czernihowskiej.
Został tam 13.08.1930 aresztowany razem z grupą księży niem. 18.08.1930
wszystkim przedłożono akt oskarżenia o działalność antysow. Na początku 1931
został przeniesiony do Rostowa n. Donem w celu dalszego śledztwa. 19.05.1931
skazany przez trojkę OGPU USSR na karę łagru (nie znana wysokość wyroku).
Ks. Leopold Marie Braun, kapelan ambasady amerykańskiej w Moskwie i
duszpasterz w kościele św. Ludwika, w liście z 20.05.1940 do bpa Pie-Éugène
Neveu we Francji (korespondencja pocztą dyplomatyczną) podawał, że ks. Wolf
udał się ze swoim bratem do miejscowości Gorki w nadziei znalezienia pracy
i zachorował tam na malarię. Żałował, że opuścił poprzednie miejsce zesłania
nad Zatoką Beringa, gdzie mógł jednak zarobić na marną egzystencję. Dalsze
losy nie znane. Źródła: [7: syg. 2ER 112]; [15: 1917]; [67]; [84]; [262].
Wolf Joseph (1882 1905 ?). Należał do diec. tiraspolskiej. Ukończył
seminarium duch. w Saratowie. W latach 1905-1906 był wikariuszem i katechetą w Karlsruhe, a późn. (1906-1908) kaznodzieją niem. w Odessie, gdzie
założył bibliotekę niem. i Maryjne Stowarzyszenie Pomocy. Przez kilka lat
(1909-1912) był ojcem duch. w seminarium duch. diec. tiraspolskiej, a pod
koniec tego okresu jego prefektem. Od 1912 pracował w archidiec. mohylewskiej jako filialista w Kustanaju (Kazachstan). Między 1929 a 1935 był proboszczem par. Selz. Zm. na zesłaniu. Źródła: [15: 1917]; [67].
Wolf Lorenz (Laurenty) (1871 1897 po
1935). Należał do diec. tiraspolskiej. Ukończył
seminarium duch. w Saratowie. Był krótko wikariuszem w katedrze w Saratowie, a nast. w par. Kostheim. W latach 1898-1908 był zastępcą proboszcza, a
późn. proboszczem w München. W 1908 został duszpasterzem z prawami proboszcza (curatus) par.
Wołkowo (Neu-Liebental) w gub. chersońskiej, dek.
Odessa. Był tam jeszcze w 1914. W 1928 pozostawał
na stanowisku administratora par. Elsass. Na początku
maja 1935 w procesie kilkunastu księży niem. w Odessie został skazany na 10
lat łagrów za nielegalne rozdzielanie głodującym pomocy finansowej pochodzącej z zagranicy. Zmarł, jak się zdaje, w więzieniu odeskim. Pismo Wydziału
Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ z 28.06.1938 wymienia go
jako zmarłego w nie znanym miejscu i czasie, jakkolwiek z wątpliwością, czy
nie chodzi o ks. Michała Wolfa. Źródła: [10, s. 89]; [15: 1917]; [67]; [88: 1935,
nr 22, s. 347].
Wolf Michael s. Józefa (1890 1913 1937). Ur. w Neulebentahl w obw.
odeskim. Pochodził z diec. tiraspolskiej. Po wstąpieniu do seminarium duch. w
Saratowie przez pewien czas studiował zagranicą, uzyskując licencjat z teologii.
W latach 1917-1919 był profesorem Pisma św. i historii Kościoła najpierw w
seminarium duch. w Saratowie, a późn. w Odessie, po przeniesieniu seminarium
do tego miasta. Uczył także języka łac., najpierw w seminarium niższym, a
późn. także w wyższym. W 1919 był promotorem sprawiedliwości w kurii
biskupiej. W latach nast. (1923 i 1929-1930) był m.in. proboszczem i
dziekanem w Dniepropietrowsku. Miał pewne nieporozumienia ze swoimi
parafianami Polakami, jakkolwiek był bardzo miłym i sympatycznym
człowiekiem. Aresztowany w Dniepropietrowsku 8.06.1929, został 30.08.1930
z oskarżenia na podstawie par. 58-6 i 58-10 KK ZSSR skazany na 10 lat
łagrów, z końcem wyroku 8.06.1939. Na Sołówki przybył 23.04.1930. W 1932
w związku z wykryciem w łagrze na wyspie Anzer rzekomego zwartego
antysowieckiego ugrupowania wśród więzionych tam 32 księży kat. zarząd
USŁag (ISO USŁag, OGPU LWO oraz OO ISO USŁag) w rozporządzeniu z
9.07.1932 kończącym śledztwo w stosunku do niego podjął decyzję: Trzymać
na wyspach w izolacji od innych księży do końca wyroku [284]. W pewnym
okresie pracował w łagrze w gospodarstwie na osiedlu Kreml. Wg listy A.
Ponińskiego był tam na początku 1937. Został w łagrze na Sołówkach
aresztowany 9.10.1937 i decyzją trojki UNKWD obw. leningradzkiego skazany
na śmierć. Miesiąc późn., 3.11.1937, został rozstrzelany w więzieniu
sołowieckim. Pismo Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do
MSZ z 28.06.1938 wymienia ks. Michała Wolfa jako proboszcza z Odessy,
zmarłego w łagrze na Wyspach Sołowieckich, co jest niezbyt dokładną
informacją. Źródła: [1: syg. III/100, k. 179]; [14: 1932]; [15: 19171919]; [32:
syg. A.44.115/1]; [67]; [102]; [262]; [284].
Wołczek Paweł. Wymieniony na liście A. Ponińskiego z 1937 jako więzień
łagru w Karagandzie. Nazwisko zniekształcone. Chodzi o ks. Pawła Welika z
diec. łucko-żytomierskiej, który przebywał wówczas na zesłaniu w Kazachstanie
(zob. biogram). Źródło: [1: syg. III/100, k. 180].
Wołyniec Bolesław (1884 1909 ?). Ur. 2.11. Należał do archidiec.
mohylewskiej. Ukończył metropolitalne seminarium duch. w Petersburgu. Po
święceniach kapł. pracował jako wikariusz par. w Witebsku do 1912. Nast., od
1916, był p.o. proboszcza w par. Błagowieszczeńsk w Rosji azjatyckiej, w prow.
amurskiej (w 1917 parafia liczyła 2800 wiernych) oraz katechetą w miejscowym
gimnazjum dla chłopców i dziewcząt. W 1916 został przeniesiony na
stanowisko administratora par. Złatoust w Rosji europejskiej, a w r. nast. na
podobne stanowisko do par. Czeczersk i par. Luszew w dek. Homel na
Białorusi. Pracował tam do momentu publicznego porzucenia kapłaństwa w
kościele, po nabożeństwie w dn. 20.10.1929. Wychodząca w Mińsku
polskojęzyczna gazeta "Orka" (24.10.1929, nr 84) opublikowała tekst jego
antyrel. przemówienia, które wówczas wygłosił. Miał w nim powiedzieć m.in.,
że za swoje poświęcenie w kapłaństwie zbierał w nagrodę zgorszenie,
zmartwienie i nieprzeliczone cierpienia i męczarnie, aż do straty zdrowia w
przeciągu długich lat mych trudnych i ciężkich obowiązków. Dalsze losy nie
znane. Źródła: [1: syg. III/100, k. 25]; [5: syg. 10184, k. 119120]; [14:
19101917, 19231925]; [32: syg. A.12/P.22/1 opracowanie A. Ponińskiego
na temat zagadnienia religii w ZSSR z 11.02.1930].
Wonsowicz zob. Wąsowicz (-Dunin) Bronisław
Woronicz Józef s. Jana (1882 1907 po 1936).
Ur. 28.08 w Kosowcach w obw. winnickim na Podolu.
Pochodził z zasłużonej dla kraju rodziny. Należał do
diec. łucko-żytomierskiej. Po uzyskaniu matury w
gimnazjum klasycznym przez rok studiował na
Uniwersytecie Kijowskim, po czym wstąpił do
seminarium duch. w Żytomierzu. Po jego ukończeniu
przez 2 lata odbywał dalsze studia na Uniwersytecie w
Innsbrucku w Austrii. Na swojej pierwszej parafii w
Gniewaniu-Witawie w dek. winnickim (gdzie
pracował w latach 1909-1910) naraził się władzom carskim przez odmowę
wydania pisma aprobującego małżeństwo katolika z prawosławną. W konsekwencji przez 5 lat pozostawał na stanowisku wikariusza par. katedralnej w
Żytomierzu. Od 1915 był administratorem 3 parafii przyfrontowych (m.in.
Tiereszki) i pracował w szczególnie ciężkich warunkach. W 1918 administrował
par. Jałowicze k. Łucka, a późn. par. Leszczyn k. Żytomierza (1920) i par. Topory. Od 1922 był administratorem par. Chodorków w dek. Skwira oraz par.
Brusiłów w dek. Radomyśl, a późn. także par. Didowszczyzna i par. Nowosielica. Był w tym czasie wicedziekanem skwirskim. Na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych był administratorem parafii w Uszomierzu, Wielednikach, Emilczynie, Barasze i in. oraz par. Buczki w rej. Malin, obw. kijowski,
gdzie rezydował. Istnieje informacja, że w styczniu 1930, jako administrator
par. Buczki, otrzymał nakaz zapłacenia tysiąca rubli podatku (ok. 4500
ówczesnych zł pol.), po którym, na skutek niemożliwości jego uiszczenia,
skonfiskowano mu całe posiadane mienie osobiste. W konsekwencji znalazł się
w nędzy razem ze swoją matką staruszką. Na początku lat trzydziestych (okres
głodu na Ukrainie) jego matka zwracała się do rodziny w Polsce z błagalną
prośbą o paczki żywnościowe. Pismo Konsulatu Pol. w Kijowie do MSZ z
24.02.1930 wymienia go wśród 17 księży aresztowanych po 25.04.1929.
Ponownie aresztowany został 29.08.1933 w Buczkach przez specjalny oddział
OGPU USSR. Akta śledcze jako datę aresztowania wymieniają 4.12 tr. (druga
data oznacza dzień formalnego wypełnienia ankiety dotyczącej aresztowanego).
Oskarżony został o to, że rzekomo przekazywał do konsulatu polskiego w
Kijowie informacje szpiegowskie co do ekonomiczno-politycznego stanu ZSSR,
prowadził nacjonalistyczną robotę, wychowywał ludność polską w nienawiści
do władzy sowieckiej i przygotowywał kadry do walki zbrojnej z władzą
sowiecką, a tym samym dopuścił się przestępstwa przewidzianego w art. 54-6
i 54-11 KK USSR [277]. Na posiedzeniu OSO przy Kolegium DPU USSR w dn.
24.09.1934 w Kijowie został skazany na 3 lata łagrów, z zaliczeniem kary od
29.08.1933. Sądzony był w sprawie Blechmana, Woronicza i innych (zob.
biogram Bolesława Blechmana). Wysłany został do jednego z łagrów koło
Karagandy w Kazachstanie (KARŁag). Wg informacji przekazanych do Polski
aresztowany został 15.08.1933 na odpuście w par. Malin (w 1918 liczyła 3458
wiernych) w dek. Radomyśl i uwięziony w Kijowie. Podczas śledztwa w
więzieniu miał być torturowany. Wg pisma Konsulatu RP w Kijowie z
9.04.1934, skierowanego do Poselstwa Pol. w Moskwie, proces toczył się w
Kijowie. Stąd ks. Woronicz miał być deportowany do politizolatora w
Jarosławlu n. Wołgą, jednak w maju 1934 znajdował się w KARŁagu. W
sierpniu 1936 przebywał na zesłaniu w Sewastopolu, z wyrokiem "minus 6", a
w grudniu tr. w Kierczu. A. Poniński w wykazie więzionych i zesłanych księży
kat. z marca 1937 wymienia go jako zesłańca w tej ostatniej miejscowości. W
liście do PCK w Moskwie z 30.03 tr. pisanym z Kiercza ks. Woronicz donosił
o swojej ciężkiej chorobie (chodził o dwóch laskach) i niemożliwości dostania
się do szpitala z powodu braku miejsca. Prosił o pomoc żywnościową i o
50100 rubli w celu kupienia tranu. Dalsze losy nie znane. Brat ks. Woronicza,
inż. Ludwik Woronicz z Poznania, w liście do prymasa Polski kard. Augusta
Hlonda z 1.03.1930, zawierającym prośbę o interwencję w celu umożliwienia
bratu wyjazdu do Polski, powoływał się m.in na fakt, że rodzina Woroniczów
dała Kościołowi trzech kardynałów i siedmiu innych duchownych [1: III/100, k.
36-37]. W kolejnym liście, z 28.11.1932, zwracał się do kard. Hlonda z prośbą
o pomoc materialną dla brata i matki. Na tym ostatnim liście prymas zanotował:
Wypłaciłem p. Woroniczowi 25.8.32 roku zł 162,15 na przesyłki żywności dla
jego brata, księdza w Rosji [9: t. IV, cz. 26, s. 51]. Po śmierci Ludwika Woronicza osobą ks. Woronicza zajęła się kuzynka Woroniczów, Jadwiga Sobańska,
która jednak, jak pisała w liście do kard. Hlonda z 8.01.1934, wyzuta przez
bolszewików ze wszystkich majątków, nie była w stanie nieść mu pomocy
(tamże, s. 68). Schematyzmy archidiec. mohylewskiej z lat 19311932 wymieniają ks. Woronicza wśród więzionych lub księży zesłanych z innych
diecezji, co jest mylną informacją. Zrehabilitowany na podstawie zarządzenia
Prezydium Rady Najwyższej ZSSR z 16.01.1989 O dodatkowych środkach w
celu przywrócenia sprawiedliwości w stosunku do ofiar represji, które miały
miejsce w latach 30. i 40. oraz na początku lat 50. Źródła: [1: syg. III/100, k.
36-37, 103, 106, 181]; [5: syg. 6699, k. 34; 11049, k. 23]; [7: syg. 2ER 143];
[14: 19311932]; [23: 19071918, 19201925]; [32: syg. 12.P/6]; [42]; [80:
1930, nr 19, s. 230]; [88: 1934, nr 7, s. 107]; [253: 1995, nr 61]; [262]; [277];
[280].
Woronko Kazimierz (? ? ?). Jeden z 6 alumnów konspiracyjnego
seminarium duch., założonego 1926 w Leningradzie przez ks. Antoniego
Maleckiego (zob. biogram). Aresztowany 14.01.1927 razem ze wszystkimi
innymi oraz rektorem seminarium, ks. A. Wasilewskim (zob. biogram), i
skazany, podobnie jak jego kolega, Kazimierz Tyssowski (zob. biogram), na 5
lat łagru na Sołówkach. Odbywał wyrok w tym łagrze. Źródła: [14:
19291932]; [66].
Worsław Iwan zob. Worsław Jan
Worsław Jan s. Józefa (1885 1909 1937). Ur. 13.03 we wsi Kisielewicze w gub. witebskiej. Należał do archidiec. mohylewskiej. Seminarium duch.
ukończył w Petersburgu. W 1910 był wikariuszem par. Bobrujsk, a od r. nast.
duszpasterzem w Wołogdzie (Rosja europejska), gdzie w 1917 było 400
wiernych. W 1919 na skutek oskarżenia o szpiegostwo aresztowany i skazany
na śmierć przez rozstrzelanie. Dzięki protestowi ok. tysiąca robotników prawosł.
z miejscowej fabryki, którzy zażądali od CZEKA jego uwolnienia i zagrozili,
że w wypadku odmowy sami uwolnią go siłą, został zwolniony, z zakazem
opuszczania Wołogdy bez wiedzy CZEKA. Pozostawał tam do 1925, lecz w tym
ostatnim roku już tylko jako rezydent bez prawa pełnienia funkcji duszp. Późn.
(1929) był administratorem kościołów w Pskowie i Łudze w Rosji. Raport
Konsulatu Pol. w Leningradzie z 18.12.1929 dla MSZ charakteryzował go jako
dobrego kaznodzieję, lecz złamanego ciężkimi warunkami życia i przeżyciami,
ciągle przygnębionego. Aresztowany w Leningradzie w 1930 i zesłany do
Omska (nie znana wysokość wyroku). Po odbyciu kary był duszpasterzem w
Łudze. Został tam ponownie aresztowany 9.09.1937 i wysłany do Leningradu.
Przez pewien czas przebywał tam w szpitalu więziennym. 28.09.1937 został
skazany na podstawie art. 586, 5810 i 58111 KK RSFSR na karę śmierci
i 6.10.1937 rozstrzelany w osiedlu Lewaszowo pod Leningradem. Pismo Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie z 28.08.1938 do MSZ wymienia
ks. Iwana Worsława z Ługi, Rosjanina (?), aresztowanego w lecie 1937, co jest
nieścisłością zarówno co do narodowości, jak i imienia. Źródła: [5: syg. 10183,
k. 1415]; [14: 19091917, 19231932]; [32: syg. 44.115/1]; [65, s. 165]; [79,
s. 66]; [84]; [262].
Worsław Józef (1886 1910 1937). Ur. 28.08. Należał do archidiec.
mohylewskiej. Był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. W 1914 pracował jako wikariusz par. Borysów i w tym samym roku
został mianowany wikariuszem par. Homel. W 1923 był rezydentem przy
kaplicy Najśw. Serca MB w Leningradzie, istniejącej przy zamkniętych przez
bolszewików zakładach wychowawczych ks. Antoniego Maleckiego. Do 1932
wymieniany w schematyzmach archidiec. mohylewskiej jako przebywający w
ZSSR bez bliższych danych. Informacje o aresztowaniu ks. Jana Worsława w
1931 mogą dotyczyć ks. Józefa Worsława. Źródła: [1: syg. III/100, k. 53]; [14:
19101917, 19231932]; [37: 25.07.1931]; [88: 1931, nr 31, s. 492].
Worżecki Władysław (? ? ?). Wg schematyzmów archidiec. mohylewskiej z lat 19311932 więziony w Jarosławlu n. Wołgą. Informacja
błędna, gdyż w spisie 30 księży pol. więzionych tam wówczas brak jego
nazwiska. W schematyzmach dawnych diec. kresowych, diec. tiraspolskiej i
innych, brak tego nazwiska. Chodzi zapewne o ks. Władysława Dworzeckiego
z diec. kamienieckiej (zob. biogram). Źródło: [14: 19311932].
Wüstenberg Jan (1877 1900 po 1937).
Pochodził z diec. kamienieckiej. Ukończył seminarium
duch. w Żytomierzu. W latach 1904-1907 był
administratorem par. Tomaszpol w dek. jampolskim.
W 1910 pracował jako wikariusz par. Obodówka (w
1918 liczyła 3128 wiernych) w dek. Bałta, późn.
(1914) jako administrator par. Didowszczyzna (788
parafian), a nast. od 1918, administrator par. Kitajgród
(liczyła wówczas 2544 wiernych). W 1920 mianowany
został również administratorem par. Supruńkowce
(992 wiernych) w dek. Uszyca. Był aresztowany na pewien czas w 1921. Po
uwolnieniu zbiegł do Polski. Po chwilowym pobycie w diec. przemyskiej
zamieszkał w Wereszynie na terenie diec. siedleckiej. Pozostawał tam do 1929.
Notowany w schematyzmach diec. łuckiej do 1938 bez jakichkolwiek bliższych
danych. Źródła: [23: 19041918, 19271938]; [83: 1920, nr 45]; [89:
19231929]; [138: 1921, z. 79, s. 94]; [161, s. 152].
Wyganowski Bronisław (1879 1903 1933).
Należał do diec. kamienieckiej. Ukończył seminarium
duch. w Żytomierzu. W 1909 był administratorem par.
Tynna, późn. par. Gniewań-Witawa. Prześladowany
przez władze bolsz. i ograbiony zbiegł do Polski,
gdzie był cenionym kapelanem wojsk., najpierw w
stopniu kapitana, a późn. podpułkownika. Mieszkał w
Radomiu (ul. Świeża 5), gdzie zm. w lutym 1933.
Źródła: [23: 1908-1918, 19271932]; [88: 1933, nr 9,
s. 131].
Wyleżyński Franciszek s. Tomasza (1879 1901
po 1941). Należał do archidiec. mohylewskiej, późn.
mińskiej. Był absolwentem metropolitalnego
seminarium duch. w Petersburgu. Był kolejno
wikariuszem par. Rzeczyca (1902) w dek. mozyrsko-rzeczyckim, wikariuszem par. św. Antoniego w Witebsku (1904), a w latach 1905-1922 administratorem
par. Dziedziłowicze (w 1917 liczyła 2150 wiernych) w
dek. borysowskim. Od 1923 pracował jako
administrator par. Korzeń w tym samym dekanacie i
opiekował się także in. parafiami. W 1. poł. 1933 był duszpasterzem w par.
Błoń i dwóch innych (w wykazie 12 księży pracujących w tym roku na
Białorusi, sporządzonym przez administratora apost. w Moskwie, bpa Pie-Éugène Neveu, parafie wymienione przy jego nazwisku mają zniekształcone
nazwy: Pukowicze i Luczyn). Wg pisma Konsulatu Pol. w Mińsku z 22.02.1934
do Poselstwa RP w Moskwie na początku tr. pozostawał jeszcze w Bobrujsku.
Aresztowany i skazany w 1933 lub 1934 na 5 lat łagrów i wysłany do KARŁagu
w Kazachstanie. A. Poniński w wykazie z 1937 wymienia go jako więźnia łagru
w Karagandzie. Po odbyciu kary wrócił do Bobrujska i w 1940 pracował tam
jako stróż porządkowy placu miejskiego. W r. nast., po zajęciu Bobrujska przez
wojska niem., będąc już poważnie chory, podjął pracę duszp. Nie znana data
śmierci. Istnieje informacja, że przed II wojną świat. miał przebywać także w
łagrze nad Peczorą. Źródła: [1: syg. III/100, k. 180]; [5: syg. 6699, k. 28]; [7:
syg. 2ER 176]; [14: 19021917, 1923]; [58, s. 193]; [165: 19221923]; [262].
