Tatojan Joseph (? ? ?). Ormianin obrz. orm. Wg pisma Wydziału
Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ z 28.06.1938 został aresztowany w lutym 1938 w mieście Batumi. Dalsze losy nie znane. Źródło: [32:
syg. A.44.115/1].
Tauberger Johannes (1890 1915 ?). Ur. 29.12. Należał do
diec. tiraspolskiej. Był absolwentem seminarium duch. w Saratowie. W 1915
rozpoczął studia w Akademii Duch. w Petersburgu, nie ukończone, jak się
zdaje, na skutek jej zamknięcia w 1918. W latach 1918-1919 był wykładowcą
teologii dogmatycznej i apologetyki w seminarium duch. diec. tiraspolskiej w
Odessie. W latach 1920-1922 pracował jako administrator par. Selz. Od 1923
do zamknięcia kościoła był proboszczem par. Karlsruhe, późn. administratorem
par. Landau k. Odessy, gdzie został aresztowany pod zarzutem nielegalnego
rozdzielania głodującym pieniędzy, otrzymanych z zagranicy. Na początku maja
1935 był sądzony w Odessie razem z grupą innych księży i skazany na 10 lat
łagrów. Wg pisma Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ
z 28.06.1938 przebywał wraz z grupą księży niem. na zesłaniu w Karagandzie.
Dalsze losy nie znane. Źródła: [10, s. 89]; [14: 1917]; [15: 1917-1919]; [32:
syg. A.44.115/1]; [67].
Ter-Abraamian (Wartapet) Sarkis (? 1903? ?). Administrator
apost.
dla katolików obrz. orm. w Rosji, archimandryta. W 1903 przeniósł się z
diec.
Artwin do diec. tiraspolskiej i pracował jako wikariusz w Rostowie. W 1917,
a zapewne wcześniej i późn., jako administrator apost. rezydował w
Tyflisie.
Był nękany przez GPU i atakowany w prasie sow. Źródła: [1: syg. III/38, k. 96];
[14: 1917]; [23: 1918]; [67]; [84].
Ter-Karapetian (Ter-Arsen Charenowicz) (1893 1922 ? ?). Ormianin
z Erywania. Aresztowany 28.10.1932 i z oskarżenia na podstawie art. 58-10 i
59-3 KK RSFSR skazany przez Kolegium OGPU na 5 lat łagrów na Sołówkach.
Przebywał tam 31.07.1936. W r. nast., po aresztowaniu w łagrze, został przez
trojkę UNKWD obw. leningradzkiego 25.10.1937 skazany na śmierć i 8.12.1937
rozstrzelany w łagrze na Sołówkch. Źródła: [262]; [309].
Termażera-Tichojan Agop (? ? ?). Ormianin
obrz. orm. Wg pisma
Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ z 28.06.1938 został
aresztowany w Krasnodarze w grudniu 1937, w czasie pobytu tam na zesłaniu.
Dalsze losy nie znane. Źródło: [32: syg. A.44.115/1].
Terpugosjan Jan (? ? ?). Był księdzem narodowości
orm. i obrz. orm.
Według pisma Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ z
28.06.1938 został aresztowany w Nowosybirsku w grudniu 1937, w czasie
pobytu na zesłaniu. Dalsze losy nie znane. Źródło: [32: syg. A.44.115/1].
Titow Leonid Timofiejewicz (1883 ? ?). Rosjanin urodzony w Moskwie. Był z wykształcenia lekarzem i pracownikiem naukowym. Potajemnie
przyjął katolicyzm i przygotowywał się do przyjęcia święceń kapł. Jego kierownikiem duchowym i spowiednikiem był bp Pie-Éugène Neveu (zob. biogram), administrator
apost. w Moskwie. 30.01.1934 Tifow został aresztowany
razem z grupą innych katolików obrz. wsch. w związku ze sprawą istnienia tam
nielegalnego Wysokopetrowskiego klasztoru, który miał rzekomo przygotowywać akcje terrorystyczne pod kierownictwem bpa
Neveu. 26.04.1935 decyzją
OSO NKWD został skazany na 5 lat łagrów. Dalsze losy nie znane. Źródło:
[309].
Tokarzewski Marian (1873 1896 1941 ?). Ur.
2.02 w Szepinkach k. Baru na Podolu, z rodziców
Wilhelma i Eleonory ze Smolińskich. Infułat,
protonotariusz apost., kanonik honor. kapituły łuckiej,
szambelan pap. Należał do diec. kamienieckiej. Szkołę
średnią ukończył w Kamieńcu Podolskim, a
seminarium duch. w Żytomierzu. Na skutek walki z
krępującymi duszpasterstwo kat. przepisami i konfliktów z władzami carskimi był ustawicznie przenoszony na inne miejsce pracy. W ciągu pierwszych
dwudziestu lat po święceniach kapł. pracował w 27 różnych parafiach. W latach
1905-1906 był administratorem par. Niewirków (w 1918 liczyła 5296 wiernych)
w dek. Nowograd Wołyński i par. Sokul w dek. łuckim. W 1909 skazany został
na 5 lat izolacji w zlikwidowanym klasztorze w Zasławiu. Wyrok odbył. W
1913 dekretem generała-gubernatora Klejgelsa został wydalony z diec.
łucko-żytomierskiej i pracował wśród Polaków w Jarosławlu n. Wołgą,
Kostromie i Wołogdzie. Na zlecenie bpa Jana Cieplaka (zob. biogram) objął
opiekę nad katolikami w Turkiestanie z siedzibą w Taszkencie. W czasie I
wojny świat. rozwinął szeroką działalność charytatywną na rzecz uchodźców
pol. w Rosji, szczególnie dzieci. W 1917 powrócił do diecezji i został proboszczem w Barze na Podolu. We wrześniu
tr. otworzył tam najpierw pol. szkołę
początkową, którą 10.09.1918 przekształcił w gimnazjum pol. dla ponad 60
osób. Zorganizował także wakacyjne kursy nauczycielskie oraz 11 szkółek
podstawowych w terenie. W czasie pogromów Żydów przez wojska ukr. dawał
schronienie wielu rodzinom żydowskim. Brał czynny udział w pol.
niepodległościowej pracy podziemnej na Podolu. Był dwukrotnie skazany na
śmierć przez bolszewików i uwolniony dzięki stanowczemu żądaniu tłumu
mieszkańców Baru różnych wyznań. Po zajęciu Ukrainy przez wojska pol.
wiosną 1920 wyjechał z matką do Warszawy z zamiarem natychmiastowego
powrotu. Uniemożliwił mu go odwrót armii pol. spod Kijowa i zajęcie Baru
przez wojska bolsz. 5.07.1920 został mianowany kapelanem wojsk. dla kadry
marynarki pol. w Toruniu. 13.08 tr. przeniesiony do Warszawy i mianowany
kapelanem garnizonu warszawskiego, rejonu Łazienki. 8.10 tr. otrzymał
nominację na zastępcę dziekana okręgu wojsk. w Warszawie. Miesiąc późn.
(8.11.1920) biskup polowy Stanisław Gall mianował go kapelanem Naczelnika
Państwa i Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego w Belwederze. Późn. był
również kapelanem Prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego. W listopadzie
1922 złożył w Belwederze na ręce ministra spraw zagr. Gabriela Narutowicza
memorandum na temat bezprawia i nadużyć popełnianych przez władze sow. w
stosunku do Polaków i Kościoła kat. na terenie diec. łucko-żytomierskiej i
kamienieckiej. Po wypadkach majowych w 1926 zrzekł się stanowiska kapelana
Naczelnika Państwa oraz prezydenta RP, został proboszczem i dziekanem w
Grodzisku Mazowieckim, a nast. w Nowym Dworze k. Warszawy. W 1930
podjął pracę w seminarium duch. w Łucku jako wykładowca homiletyki i
teologii pastoralnej. Od 1931 był proboszczem w Kowlu, gdzie dokończył
budowę kościoła-pomnika, rozpoczętą przez ks. Feliksa Sznarbachowskiego
(zniszczony przez władze sow. po II wojnie świat.). Od 1935 był także
dziekanem kowelskim. W 1934 mianowany został przez pap. Piusa XI
protonotariuszem apost. Po wybuchu wojny w 1939 i zajęciu Wołynia przez
wojska sow. pozostał na stanowisku i organizował pomoc dla uciekinierów.
Aresztowany przez NKWD w 1940, został przewieziony z więzienia w Kowlu
do Łucka. Wiązano go z osobą gen. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego,
którego nie był krewnym. Przez 42 dni trzymany był w celi, w której na
podłodze stała woda. Podczas procesu w dn. 1-2.11.1940 z oskarżenia o spisek
antysow. został skazany na śmierć, z zamianą na 10 lat łagrów (w wieku 67 lat).
Po ogłoszeniu wyroku odmówił proponowanego mu podpisania prośby o ułaskawienie. Prawdopodobnie 1.04.1941 wywieziony z więzienia w Łucku do
Kijowa. Od tego momentu brak wiadomości o jego dalszych losach. Istnieje nie
potwierdzona relacja, że zginął na etapie, pchnięty przez konwojenta do dołu z
wapnem, jako niezdolny do dalszego marszu. Jest autorem prac: Przyczynek do
historii męczeństwa Kościoła rzymsko-katolickiego w diec. kamienieckiej i
łucko-żytomierskiej 1863-1930 (Łuck 1931), wspomnień pt. Straż przednia
(Polski Instytut Wydawniczy, 1925), zbioru kazań wygłaszanych na stanowisku
kapelana Naczelnika Państwa i prezydenta RP pt. Zbierzcie ułomki, aby nie
zginęły, publikacji Z kronik zakonnych i in. Źródła: [14: 1917]; [23: 1902-1918,
1931-1938, 1939]; [32: syg. A.12.P/4]; [68]; [77]; [78]; [83: 1920, nr 3]; [85];
[142].
Tołstoj Nikołaj Aleksiejewicz (1867 1890 1938). Rosjanin, najpierw
duchowny prawosł., a nast. ksiądz kat. wsch. obrz. Ur. 20.02. Pochodził z
rodziny hrabiowskiej i był elewem Korpusu Paziów w Petersburgu. Późn.
wstąpił do Moskiewskiej Akademii Duch. Po jej ukończeniu i ożenieniu się
otrzymał w 1890 święcenia kapł. Jeszcze w czasie studiów utrzymywał
korespondencyjny kontakt z dominikanami w Rzymie i jezuitami w Paryżu. W
lipcu 1894 przeszedł na katolicyzm, w wyniku czego został ekskomunikowany
przez biskupa prawosł. Niżnego Nowogrodu. Wyjechał do Rzymu, gdzie był
przyjęty przez pap. Leona XIII, a nast. przebywał w domu assumpcjonistów w
Paryżu. W latach 1894-1904 pozostawał poza granicami cesarstwa ros. W 1897
był gościem ihumena klasztoru św. Onufrego (bazylianie) we Lwowie, Andrieja
Szeptyckiego, późn. metropolity obrz. gr.-kat. w Polsce. Brał aktywny udział w
tworzeniu ros. Kościoła kat. obrz. wsch. W ogłoszonej autobiografii w
czasopiśmie "Słowo Istiny" (1914, nr 18-20) gwałtownie atakował
obrz. łac. w
Rosji, a szczególnie księży pol. W 1919 przeniósł się na Ukrainę i zamieszkał
w Kijowie, nast. w Odessie i powtórnie w Kijowie. Obarczony liczną rodziną
z drugiego, niesakramentalnego małżeństwa, pozostawał w suspensie i w latach
dwudziestych był wg opinii administratora apost. w Kijowie, ks. Teofila
Skalskiego, konfidentem GPU. W 1925 na procesie w Odessie przeciwko ks.
Pawłowi Aszebergowi (otrzymał wyrok 10 lat łagrów) występował z bardzo
nieprzychylnymi dla niego oświadczeniami. Publikował artykuły w prasie sow.,
w których atakował księży kat., w tym szczególnie pol., pisząc, zgodnie z
oficjalną propagandą sow., że księża ci czynią z Kościoła instrument
polit. dla
jego polonizacji przez latynizację. W gazecie "Izwiestija s Odessy" (25.01.1925)
ogłosił na ten temat list otwarty do pap. Piusa XI, przedrukowany nast.
(27.01.1925) przez gazetę "Izwiestija" w Moskwie. Powtarzał to również w
późn. artykułach, publikowanych w gazetach sow. w 1928 i 1929 (np.
"Izwiestija" 17.02.1929). W 1929 wyrzekł się stanu kapł. i wystąpił z oświadczeniami
antyrel., które były potwierdzeniem uprzednich podejrzeń, że od
dawna był na usługach GPU. Występował jako świadek w toczących się w
latach 1935-1936 procesach rzekomej faszystowsko-kontrrewolucyjnej
organizacji rzymsko-katolickiego i uniackiego duchowieństwa na prawobrzeżnej
Ukrainie [253: 1995, nr 43, s. 4] z obciążającymi oskarżonych zeznaniami.
14.12. 1937 został uwięziony, 25.01.1938 skazany na karę śmierci i 4.02.1938
rozstrzelany w Kijowie. Wg jego ustnych oświadczeń miał być jakoby przez
metropolitę A. Szeptyckiego w 1917 wyznaczony na egzarchę Ukrainy. Źródła:
[32: A.12.P/22 - raport A. Ponińskiego z 11.02.1930 na temat: Zagadnienie
religii w ZSSR, s. 14]; [68]; [84]; [253: 1995, nr 43, s. 4]; [280]; [293, s. 14-16,
49-50]; [320].
Tomaszewski Michał s. Jerzego (1876 1906 1934). Ur. 6.04. Należał
do archidiec. mohylewskiej, późn. pińskiej. Ukończył metropolitalne seminarium duch. w Petersburgu. Początkowo był wikariuszem pro tempore par. w
Połocku (1907), a nast. kolejno kapelanem przy kościele w Kursku (1910),
administratorem par. Przydrujsk (1912), par. Antuszew k. Homla (w 1917
liczyła 2440 wiernych) i par. Ługa w dek. petersburskim (1915). Po
reaktywowaniu w 1917 diec. mińskiej pracował na jej terenie i w 1919 był
rektorem kaplicy w Cholawszczyźnie w dek. Mińsk, a nast. rektorem kościoła
Znalezienia i Podwyższenia Krzyża św. na Kalwarii w Mińsku. Został
aresztowany i był sądzony w maju 1922 przez Najwyższy Trybunał Rewolucyjny BSSR w Mińsku razem z dwoma innymi księżmi (Adamem Lisowskim
i Janem Wasilewskim zob. biogramy) oraz grupą świeckich za opór przy
konfiskacie przedmiotów liturgicznych i kośc. Przewodniczący (Marian
Stokowski), członkowie Trybunału (Jan Keppe, Adam Sławiński, Jan
Szaszkiewicz) oraz dwaj oskarżyciele w procesie (Julian Leszczyński i Stanisław
Pestkowski) byli komunistami pol. Proces toczył się w języku pol. Skazany na
4 lata więzienia z zastosowaniem robót przymusowych. Był więziony w
Moskwie na Butyrkach. 28.04.1924 drogą wymiany więźniów przybył do
Polski. Od 1926 był rektorem kościoła filialnego w Orli (par. Bielsk Podlaski)
w diec. pińskiej, a nast. (1929) proboszczem par. Moroczno w dek. Pińsk. Od
1928 był członkiem i sekretarzem Rady Diecezjalnej ds. Administracji Dobrami
Kośc. oraz notariuszem w sądzie biskupim w Pińsku. Zm. w Pińsku 19.02.1934.
Źródła: [3: syg. 70, k. 236-238]; [14: 19061917]; [32: syg. A.12.2/4;
A.12.P/4]; [66]; [79: s. 129-195];
Tomaszewski Witold (1880 1904 po 1936). Należał do
archidiec. mohylewskiej, późn. mińskiej. Był absolwentem metropolitalnego seminarium
duch. i Akademii Duch. w Petersburgu, którą ukończył ze stopniem kandydata
teologii. W latach 1906-1908 był katechetą w gimnazjum męskim i w szkole
realnej oraz duszpasterzem w kaplicach w Szabunianach i Zalesiu na terenie
par. Annopol. Od 1910 do 1912 pracował jako administartor par. Berezyna i
dziekan berezyński, nast. (1914) administrator par. Ihumeń i dziekan ihumeński.
W 1917 został skierowany do pracy w par. Perm w Rosji europejskiej (jako jej
administrator). Po reaktywowaniu w 1917 diec. mińskiej podjął w niej pracę i
w latach 1919-1928 był administratorem par. Bychów, Berezyna i in. Wg
raportów Konsulatu RP w Mińsku z 20.09.1929 i z 22.02.1934 rezydował w par.
Berezyna. A. Poniński w liście z 2.11.1936, pisanym po opuszczeniu Moskwy
z pol. placówki dyplomatycznej w Bukareszcie, zawiadomił prymasa Polski, że
ks. Tomaszewski został aresztowany w Berezynie i wywieziony w
niewiadomym kierunku. Nieco wcześniej jednak wicedyrektor Departamentu Polit. pol. MSZ zwracał się w liście z 9.09.1936 do Ambasady RP w Moskwie
z informacją, że ks. Tomaszewski (nazwisko
wymienione bez imienia) przebywa w więzieniu w
Mińsku, i prosił o otoczenie go opieką. Dalsze losy nie
znane. Źródła: [1: syg. III/28, k. 26, 253-254]; [5: syg.
6699, k. 28; syg. 6701, k. 18; syg. 10182, k. 20]; [14:
19061917, 19231932]; [67].
Topolnicki Franciszek (1874 1896 1936). Był
księdzem z diec. łucko-żytomierskiej, a późn. łuckiej,
absolwentem seminarium duch. w Żytomierzu. W
latach 1902-1910 pracował jako administrator par. Jarmolińce (w 1918 liczyła
4260 wiernych) w dek. Płoskirów. W późn. okresie administrował parafiami:
Zaleśce (1914-1918) w dek. Kamieniec Podolski (w 1918 liczyła 2416 parafian)
i Wołoczyska (1920) w dek. Starokonstantynów, liczącej 5580 wiernych. Od
1917 był organizatorem szkół pol. na Podolu. W 1918 podczas napadu
bolszewików, poraniony bagnetem, znalazł się w szpitalu. Po przejściu na stronę
pol. był administratorem par. Łysin (1923) w dek. dubieńskim w diec. łuckiej,
późn. (1925-1927) par. Radziwiłłów w dek. Dubno, a nast. proboszczem par.
Tomaszgród i jednocześnie administratorem par. Klesów (1930-1936). Zm.
6.03.1936. Źródła: [23: 19021918, 19231937]; [158].
Traczyński Antoni s. Michała (1893 1916 po
1937 ?). Ur. w wiosce Zaboro (?) w pow. Łuck.
Należał do diec. łucko-żytomierskiej, późn. żytomierskiej. Seminarium duch. ukończył w Żytomierzu.
W 1918 był katechetą w par. Zwinogródka, a nast.
administratorem i katechetą w par. Lisianka w dek.
zwinogródzkim (1920) oraz katechetą w Zwinogródce.
W latach 1923-1925 był czasowo administratorem par.
Baranówka w dek. Nowograd Wołyński i par. Miropol
w tym samym dekanacie. Aresztowany w tej ostatniej
parafii 4.11.1923 na podstawie zarzutu szpiegostwa na rzecz Polski razem z
grupą innych księży, zwolniony 25.12 tr. Ponownie aresztowany na początku
1925 za katechizację dzieci, został skazany na 7 miesięcy robót przymusowych
(tzw. roty aresztanckiej), a po ich odbyciu na 3 lata banicji z granic Ukrainy.
Był sądzony i przez pewien czas więziony w Żytomierzu. Aresztowany
ponownie 7.05.1928, został skazany na 6 lat zesłania do Omska. W czerwcu
1930 zesłany do Narymskiego Kraju. Przebywał tam do 1932. W lutym tr.
aresztowany i wysłany do więzienia w Nowosybirsku, a w czerwcu do jednego
z łagrów SŁON. W październiku 1933 został zwolniony po odbyciu kary i w
tym samym miesiącu podjął pracę w par. Smiła w d. dek. zwinogródzkim. Po
raz kolejny został aresztowany na Podolu i deportowamy na zesłanie, jak się
zdaje, do Briańska, gdzie był notowany z marcu 1934. Wg listy A. Ponińskiego
z marca 1937 przebywał w miejscowości Orioł. Pismo Wydziału Konsularnego
Ambasady RP w Moskwie do MSZ z 28.06.1938 wymienia go wśród kilkunastu
księży pol. aresztowanych już na zesłaniu w 1937 (aresztowany został w sierpniu 1937). Dalsze losy nie znane. Źródła: [1:
syg. III/100, k. 131-132, 147,
180]; [23: 1918, 1920-1925]; [32: syg. A.44.115/1]; [44: 1924, nr 49, s. 389;
1925, nr 13, s. 116]; [78, 36]; [88: 1934, nr 31, s. 487]; [103]; [162, s. 451];
[245]; [290 (2)].
Trocki Franciszek s. Jana (1889 1912 ?). Ur.
7.03 w Januszpolu k. Berdyczowa na Wołyniu, z
rodziców Jana i Franciszki z Mierzejewskich. Należał
do diec. kamienieckiej. Ukończył gimnazjum, a nast.
seminarium duch. w Żytomierzu. Po święceniach kapł.
był od 1912 wikariuszem w Płoskirowie, późn. (od
1916) administratorem par. Jarmolińce, a od 1918
także par. Skazińce w dek. płoskirowskim, rej.
Jarmolińce. W latach 1921-1927 administrował
parafiami Skazińce (gdzie rezydował), Gródek
Podolski i Kupin. Istnieje rozbieżność co do daty aresztowania. Wg
autożyciorysu pisanego w Polsce po wymianie w 1932 aresztowany został w
1927, natomiast wg akt śledztwa, podpisanych przez śledczego Awerianowa i
zatwierdzonych przez naczelnika okręgowego oddziału GPU, Kamińskiego, jego
aresztowanie nastąpiło 5.12.1928. Niezgodność dat jest zapewne pozorna.
Poprzedzającego tę ostatnią datę trzymania w więzieniu pod strażą GPU nie
traktowało jako aresztowania. Początkowo osadzony był w więzieniu GPU w
Płoskirowie, a nast. w więzieniu miejskim. Oskarżony został, wg akt śledztwa,
o prowadzenie działalności antysow. na gruncie ciemnoty i przesądów religijnych, o szerzenie nastrojów antysemickich i nieposłuszeństwa władzy
sowieckiej, wykorzystywanie religijności mas dla propagandy na korzyść
burżuazyjnego państwa polskiego, którego był zwolennikiem [254]. Dowodami
rzeczowymi była znaleziona podczas rewizji literatura: broszura Głosy
katolickie; odezwa Episkopatu Polski do narodu pol., zawierająca wezwanie do
walki z bolszewizmem; broszura, w której jakiś biskup wzywał wierzących do
przeciwstawiania się bolszewizmowi i socjalizmowi; kalendarz kośc. dla księży
diec. kamienieckiej na rok 1925, wydany w Buczaczu, zawierający modlitwy do
MB Królowej Polski na 3 dzień maja, i inne, mniej ważne pozycje. Ponadto
oskarżony został o niezgłoszenie władzom więziennym faktu, że więziony
razem z nim niejaki Zefirian Żyłowski wyznał mu, iż jest szpiegiem pol. i
nielegalnie przekroczył granicę dla prowadzenia na terytorium sow. roboty
szpiegowskiej. Tym samym ukrył przestępstwo, a nawet nie przyznał się do
niego podczas ocznej stawki, na której Żyłowski potwierdził, że w więzieniu
zwierzył mu się ze swych planów. Na tej podstawie ks. Trocki został oskarżony
z art. 54-10, 54-12 i art. 126 KK USSR. Powyższy protokół, sporządzony z
Płoskirowie, oskarżony podpisał 17.10.1928. Z autożyciorysu wynika, że w tym
czasie przebywał w więzieniu moskiewskim na Łubiance, najpierw nr 2, a nast.
nr 14. Późn. przeniesiony został do więzienia na Butyrkach. Oskarżony o działalność
antysow. przez podtrzymywanie ducha kat. i pol. wśród parafian, został
na podstawie art. 58-10 KK ZSSR zaocznie skazany przez trojkę przy Kolegium
OGPU na 10 lat łagrów, z końcem wyroku 15.09.1938. Na Sołówki przybył
18.04.1929. Wywieziony do łagru na wyspie Miag Ostrów na Morzu Białym;
pracował tam do czerwca 1929 przy wyrębie lasów. Stamtąd został przeniesiony
do łagru na Sołówkach i skierowany do robót przy wydobywaniu kamieni z
ziemi. W 1. poł. 1930 pracował na wyspie Anzer razem z ponad 30 innymi
księżmi. Za ukryte duszpasterstwo wśród łagierników-Polaków został wysłany
do jednego z punktów łagru o zaostrzonym reżimie, izolowany i skierowany do
robót przy rąbaniu i wożeniu drzewa. Adres: KASSR, g. Kiem', 4 otdielenije
SŁON, punkt Anzer, Komandirowka Troickaja. Po wykryciu na wyspie Anzer
rzekomego zwartego antysowieckiego ugrupowania wśród więzionych tam 32
księży (zob. biogram ks. Pawła Aszeberga) zarząd USŁag (ISO USŁag, OGPU
LWO oraz OO ISO USŁag) w rozporządzeniu z dn. 7.07.1932 odnośnie do jego
osoby zarządził: Trzymać na wyspach w izolacji od pozostałych księży do końca
wyroku [284]. Wg jego osobistej relacji [syg. III/100, k. 122] został
aresztowany, zamknięty w wewnętrznym więzieniu łagrowym i po śledztwie,
jako niepoprawny, skazany na rozstrzelanie. Umieszczony w celi śmierci,
utrzymywany był w przekonaniu o mającym wkrótce nastąpić wykonaniu wyroku do 18.08.1932, a nast. przewieziony do więzienia w Jarosławlu n. Wołgą, z
informacją o mającym niebawem nastąpić rozstrzelaniu. Drogą wymiany więźniów
polit. 15.09.1932 znalazł się w Polsce. Po pewnym okresie przebywania
w Warszawie zamieszkał w Toruniu i podjął pracę na stanowisku kapelana
pomocniczego w miejscowym garnizonie wojsk. Dalsze losy nie znane. Źródła:
[1: syg. III/100, 122]; [7: syg. 2ER 124]; [9: t. IV, cz. 26. s. 96]; [23:
1912-1918]; [32: syg. A.12.P/6]; [68]; [78, s. 36]; [254]; [262]; [293].
Trojgo Jan s. Jana (1880 1906 1932). Ur. 30.12 w kolonii
Porgalino,
par. Dąbrowa, pow. Sokółka, w d. gub. grodzieńskiej. Należał do
archidiec. mohylewskiej. Gimnazjum ukończył w Grodnie, po czym wstąpił do
metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. Po jego ukończeniu został
skierowany na studia w Akademii Duch., w której w 1908 uzyskał stopnień
kandydata teologii. Święcenia kapł. otrzymał w Wilnie w 1906 z rąk
ówczesnego biskupa wileńskiego Edwarda Roppa. W latach 1908-1910 był
katechetą szkół średnich w Mohylewie. W 1910 został przeniesiony do
Petersburga i mianowany wykładowcą w seminarium duch. Na tym stanowisku
pozostawał przez 4 lata. W 1914 powołany na pracownika Metropolitalnej Kurii
Mohylewskiej, a nast. jej kanclerza. Był członkiem Rady Administracyjnej
Archidiecezji, sądu biskupiego oraz prezesem Rady Gospodarczej Kolegium
Duch. W latach 1916-1917 był także katechetą w 4 żeńskich gimnazjach
petersburskich (Aleksandrinum, Jekatierinum, Marianum i W. Łazariewa). W
tym czasie redagował i wydawał w Petersburgu dwutygodnik "Życie Kościelne.
Pismo Dwutygodniowe Duchowieństwa Mohylewskiego i Mińskiego", będący
kontynuacją ukazujących się od 1909 r. "Wiadomości Archidyecezjalnych".
Aresztowany w marcu 1923 razem z 13 księżmi z Petersburga z abpem Janem
Cieplakiem na czele (zob. biogram) i w pokazowym procesie moskiewskim
skazany 25.03.1923 na 3 lata więzienia oraz pozbawienie praw na ten sam okres
na podstawie oskarżenia z art. 68, 69 cz. I, 119 i 121 KK ZSSR (d. redakcji).
Polskie MSZ w liście z 2.05.1923 zwracało się do posła RP w Moskwie o
podjęcie kroków celem uzyskania zwolnienia ks. Trojgi jako optanta pol. Nie
wiadomo, czy zostały one podjęte. Po odbyciu wyroku był w 1926 rezydentem
w par. św. Stanisława w Petersburgu/Leningradzie, a nast. jej administratorem.
Został aresztowany z 14 na 15.01.1927 i razem z 3 innymi księżmi (Pawłem
Chomiczem, Dominikiem Iwanowem i Antonim Wasilewskim zob. biogramy)
i więziony przy ul. Szpalernej. Oskarżony o szpiegostwo na rzecz mocarstw
zagr. i zaocznie skazany w Moskwie na podstawie art. 40, 58-6, 58-10 i 122
KK RSFSR na 5 lat łagrów, z końcem wyroku 3.07.1932. Do łagru na Wyspach
Sołowieckich przybył 26.11.1930. W 1. poł. 1930 i późn. pracował w grupie 32
księży kat. na wyspie Anzer. Adres: KASSR, g. Kiem', 4 otdielenije SŁON,
Punkt Anzer, Komandirowka Troickaja. Po wykryciu tam rzekomego zwartego
antysowieckiego ugrupowania, stworzonego jakoby przez więzionych na wyspie
Anzer 32 księży kat. (zob. biogram ks. Pawła Aszeberga) zarząd USŁag (ISO
USŁag, OGPU LWO oraz OO ISO USŁag) 9.07.1932 odnośnie do jego osoby
podjął następującą decyzję: Trzymać pod strażą, przedstawić oskarżenie z art.
58-10 KK i skierować do dyspozycji OO PP OGPU w LWO [284]. Po
aresztowaniu 5.07.1932 wywierano nań presję, by zrezygnował z kapłaństwa i
wiary w Boga. Pod wpływem wyczerpania popadł w ciężki rozstrój nerwowy
i dostał pomieszania zmysłów. Został wysłany do Leningradu, dokąd przybył
22.07.1932, i umieszczony w szpitalu DPZ, gdzie zm. 11.08.1932 na skutek
wylewu krwi do mózgu. Miał zostać pochowany potajemnie na cmentarzu
Preobrażeńskim w Leningradzie pod nazwiskiem Samarin Piotr Siemionowicz.
Istnieje nie potwierdzona relacja, że po przewiezieniu do Leningradu został
nast. razem z innymi księżmi wywieziony do łagru w Łodejnym Polu, gdzie
zmarł jako psychicznie chory pierwszej nocy po przybyciu na miejsce. Źródła:
[1: syg. III/100, 19-20, 107]; [3: syg. 70, s. 501]; [6: syg. 126, k. 3, 32]; [7:
syg.
2ER 124]; [14: 19061917, 19231932]; [16]; [55]; [65]; [66]; [80: 1927, nr 5,
s. 62; nr 1011, s. 145; nr 16, s. 226]; [88: 1933, nr 49, s. 779; 1934, nr 10,
s. 151]; [102]; [219]; [262]; [284]; [285, f. 1000]; [321].
Truskowski Stefan (1896 1921 1959). Ur. 2.09. Należał do
archidiec. mohylewskiej. Rozpoczął studia w metropolitalnym seminarium duch. w Petersburgu. Po jego likwidacji przez władze
sow. ukończył je tam konspiracyjnie
i w 1920 otrzymał święcenia kapł. z rąk abpa Jana Cieplaka. Był wikariuszem
par. św. Antoniego w Witebsku i tam został aresztowany w 1922 za protest
przeciwko konfiskacie przedmiotów liturgicznych i kośc. Skazany na 5 lat robót
przymusowych w łagrach, był więziony na Butyrkach w Moskwie. Stracił
zdrowie w więzieniu. 28.04.1924 drogą wymiany więźniów znalazł się w
Polsce. Relacja Poselstwa Pol. w Moskwie wymienia jako więźnia na Butyrkach
ks. Lucjana Truszkowskiego, co jest zapewne pomyłką, gdyż księdza o tym
nazwisku i imieniu nie było w archidiec. mohylewskiej. Od 1925 był
proboszczem par. Niechniewicze w diec. pińskiej, od 1928 wikariuszem par.
Nieśwież, późn. katechetą w Nowogródku (1931), a nast. p.o. proboszcza par.
Łubin w dek. bielskopodlaskim. Zm. 1.03.1959. Źródła: [3: syg. 70, k.
236238]; [14: 1917, 1923, 19261932]; [32: syg. A.12.P/4/4]; [66]; [69:
19351939]; [79, s. 204]; [214: 1960].
Truszkowski Lucjan zob. Truskowski Stefan
Turek Jan (? ? ?). Nie znany bliżej ksiądz, który wg relacji ks. Donata
Nowickiego zm. w łagrze na Wyspach Sołowieckich. Źródło: [219: k. 195a].
Turowski Maksymilian s. Dominika (1886 - 1909 - ?). Ur. w wiosce
Wariszim (?) k. Żytomierza. Należał do diec. kamienieckiej. Był absolwentem
seminarium duch. w Żytomierzu. W 1910 przebywał w klasztorze w Zasławiu,
który służył władzom carskim jako miejsce odosobnienia nieprawomyślnych
księży kat. W latach 1913-1918 był administratorem par. Ozarzyńce w dek.
Mohylew Podolski. W 1920 został mianowany ad interim na podobne
stanowisko w par. Jaryszów w tym samym dekanacie. W połowie lat
dwudziestych i zapewne dłużej był administratorem par. Szarogród, która w
1918 liczyła 7487 parafian (dek. Mohylew Podolski). Tamże aresztowany
26.01.1930 i na podstawie oskarżenia z art. 54-10 KK USSR dn. 10.05.1930
skazany przez trojkę OGPU na 10 lat łagrów. 26.05 tr. wysłany do politizolatora
w Jarosławlu n. Wołgą razem z 30 innymi księżmi pol. z Ukrainy. Wyrażał
pragnienie wymiany do Polski. W sierpniu 1933 wysłany do łagru na
Sołówkach. Wg listy A. Ponińskiego był tam jeszcze na początku 1937. Dalsze
losy nie znane. W Warszawie żył jego brat, Dominik Turowski, z zawodu
agronom. Źródła: [1: syg. III/100, k. 179]; [7: syg. 2ER 135]; [23: 19101918];
[32: syg. A.12.P/6]; [78, s. 36]; [235, z. 8]; [262]; [283].
Turowski Władysław (1891 1915 1942). Ur. 29.04 we wsi Karwosieki
k. Płocka w diec. płockiej. Absolwent seminarium duch. w Płocku.
Bezpośrednio po święceniach kapł. pracował jako wikariusz par. Sarnów, a nast.
Goworowo. W 1919 był wikariuszem par. Nasielsk. W 1920 razem z
proboszczem Piotrem Dmochowskim i drugim wikariuszem, Dominikiem
Wilczyńskim (zob. biogramy), został uprowadzony z Nasielska do Białegostoku,
skąd zdołał zbiec w czasie ofensywy pol. W 1921 był wikariuszem par.
Wyszków, a od 1923 proboszczem par. Zakroczym. Od 1933 proboszcz i
dziekan w Głąbinie. Był kanonikiem honor. płockim. Na początku okupacji
niem. aresztowany na pewien czas przez Niemców. 26.08.1940 aresztowany po
raz drugi i wywieziony do Sachsenhausen. Był nast. w Dachau, a od 1941 w
Mauthausen-Gusen. Zm. tam 13.04.1942. Był członkiem diecezjalnej Komisji
Architektonicznej i prowadził inwentaryzację zabytków. Źródła: [124:
19201939]; [137: 1920, nr 910, s. 140; 1921, nr 7; 1951]; [167, t. II].
Tuszyński Piotr (1884 1907 ?). Ur.17.10.
Należał do diec. łucko-żytomierskiej, późn. łuckiej.
Był absolwentem seminarium duch. w Żytomierzu i
Akademii Duch. w Petersburgu, którą ukończył ze
stopniem kandydata teologii. W 1914 był katechetą
kilku szkół średnich w Kijowie. W latach 1918- -1919
były to szkoły: VI gimnazjum, I gimnazjum pol.,
gimnazjum Naumenko i gimnazja dla dziewcząt
Żekulino, Wołodkiewiczowej, Choroszyłowej, Kruger,
Ignatiewej i księżny Wołkońskiej. W 1919 był w Kijowie na pewien czas
aresztowany przez CZEKA. Późn. pracował w Polsce w diec. łuckiej, gdzie w
1923 był dyrektorem szkoły rzemieślniczej w Łucku, kapelanem więzienia i
członkiem sądu biskupiego. Późn. był proboszczem konsultorem we
Włodzimierzu (1925), a nast. (19311935) prokuratorem kapituły ołyckiej i jej
kanonikiem honor. Późn. schematyzmy tej diec. nie notują jego funkcji. Źródła:
[18, s. 184]; [23: 19101918, 1920-1938]; [40: 1923, nr VII]; [68].
Tysowski Kazimierz s. Andrzeja (1904 ?). Ur. w 1904 w Żmerynce na
Ukrainie. Ukończył Instytut Komunikacji. Był alumnem konspiracyjnego
seminarium duch. w Leningradzie, kierowanego w 1926 przez ks. Antoniego
Wasilewskiego (zob. biogram). W momencie jego wykrycia i likwidacji przez
GPU 14.01.1927 został razem z kolegami: Kajetanem Szykierem, Woronką i in.
aresztowany i skazany przez Kolegium OGPU z art. 5810 KK RSFSR. W tr.
skazany na 5 lat łagrów na Sołówkach. 27.12.1931 został zwolniony i wyjechał
do Żmerynki, 21.11.1932 został ponownie aresztowany i oskarżony o
szpiegostwo na rzecz Polski i Francji. Na posiedzeniu sądowego Kolegium
OGPU LWO w dn. 27.05.1933, które ponownie rozpatrywało sprawę kilku
osób, w tym ks. Wincentego Dejnisa i ks. Teofila Matulionisa, otrzymał wyrok
3 lat łagrów na Sołówkach, oskarżony z art. 5810 i 5811 KK RSFSR, licząc
początek od 21.11.1932. Ponownie wysłany na Sołówki, a nast. do SWIRŁagu.
12.07.1935 skierowany na zesłanie do Samarkandy. Dalsze losy nie znane.
Źródła: [14: 19291932]; [66]; [219]; [262]; [264]; [284].
