Racewicz Antoni s. Antoniego (1872 1897 ?). Był księdzem archidiec.
mohylewskiej, absolwentem mohylewskiego seminarium duch. w Petersburgu.
W 1897 pracował jako administrator par. Bołowsk w dek. translucińskim w gub.
witebskiej, a późn. (1901-1902) jako wikariusz par. Marienhauzen w tym
samym dekanacie. W latach 1904-1907 pozostawał bez stanowiska. W 1908 był
kapelanem w par. Liksna (dek. górnodźwiński), w 1910 p.o. administratora par.
Rybiniszki, a nast. (1912) par. Bychów na Białorusi i par. św. Kazimierza w
Petersburgu (1914). W latach 1916-1917 był ponownie bez stanowiska.
Aresztowany 30.04.1919 w Petersburgu razem z 3 innymi księżmi, z abpem
Edwardem Roppem na czele, jako jeden z zakładników po zajęciu Wilna przez
wojska pol. i aresztowaniu tam agentów bolsz. Po 10 dniach został uwolniony.
W r. nast. był ponownie aresztowany i więziony przez 2 miesiące. W 1923 był
już poza archidiecezją. W latach 1926-1928 pracował jako wikariusz par.
Szlapaberze w diec. kowieńskiej, a nast. proboszcz par. Notenai w diec. Telsze.
W 1939 był altarystą w par. Rietavas w tej diecezji. Źródła: [14: 1897-1917,
1923-1932]; [79, s. 16]; [86]; [222]; [262]; [285 (1) i (2)].
Radziuk Antoni (1890 1912 1920 ?). Należał do diec. wileńskiej i od
1913 był wikariuszem w Brześciu. Rozstrzelany przez bolszewików w 1920 (?).
Źródła: [57: 1914]; [98, s. 13].
Rajko Stanisław s. Michała (1873 1902 1937). Ur. w Starokonstantynowie w gub. wołyńskiej. Należał do diec. kamienieckiej. W Żytomierzu
ukończył seminarium duch. Nast. studiował w Akademii Duch. w Petersburgu,
uzyskując tytuł magistra teologii. W 1918 był administratorem par. Brusiłów
(1987 wiernych) w dek. Radomyśl, a w 1920 katechetą w Skwirze na terenie
diec. łucko-żytomierskiej. Od 1922 pracował jako administrator par. Dżygówka
(w 1918 liczyła 3219 wiernych) w dek. Jampol. Pozostawał tam nadal w 1928.
W 1935 przebywał na Białorusi i w 1936 był administratorem par. św. Barbary
w Witebsku, a nieco późn. par. Smolany w rej. Orszy. Został tam aresztowany
13.02.1937 jako rzekomy uczestnik powstańczej organizacji POW na Białorusi
[262]. Dn. 25.08.1937 postanowieniem Komisji NKWD i Prokuratora ZSSR, z
oskarżenia na podstawie art. art. 64, 68, 72 KK BSSR został skazany na śmierć
przez Kolegium NKWD. Wyrok wykonano dwa dni późn., 27.08.1937, w
więzieniu NKWD w Mińsku. W tym samym dniu rozstrzelano 4 innych księży
z Białorusi. Źródła: [5: syg. 6701, k. 20]; [23: 1917, 1920]; [32: syg. A.12.P/6];
[152]; [162, s. 450]; [262].
Rauch Franciszek zob. Rauh Franz
Rauh (Rau) Franz s. Piotra (1888 1911
1937). Ur. we wsi Pamiatnoje. Należał do diec.
tiraspolskiej. Seminarium duch. ukończył w Saratowie.
W latach 1911-1913 był katechetą pod Nikołajewskiem, od 1913 do 1918 administratorem par.
Marienfeld w gub. saratowskiej i dek. saratowskim.
Od 1918 do 1923 pracował w Josefstahl. W 1923 był
administratorem par. Pamiatnoje w NPASSR. W 1928
był kapelanem w par. Hölzel. Aresztowany został
8.04.1930. Więziony był na Butyrkach w Moskwie i
razem z kilkunastoma innymi księżmi niem. sądzony w Moskwie w zbiorowym
procesie niem. księży kat., dotyczącym działalności KZN, powołanego do życia
na Powołżu w 1917. Dn. 20.04.1931 przez Kolegium OGPU skazany na śmierć,
z zamianą na 10 lat łagrów, za popełnienie przestępstw polit. przewidzianych
w art. 58-2, 58-4, 58-6 i 58-10 KK RSFSR (sformułowania zarzutów zob.
biogramy ks. Georga Baiera i ks. Augustyna Baumtroga). W połowie 1931 był
nadal więziony na Butyrkach w Moskwie. Wysłany do łagru na Sołówkach.
Został tam aresztowany, 14.10.1937 decyzją trojki UNKWD obw.
leningradzkiego skazany na śmierć i 3.11.1937 rozstrzelany w więzieniu
sołowieckim. Źródła: [7: syg. 2ER 112]; [14: 1931- -1932]; [15: 1917]; [67];
[80: 1931, nr 24, s. 303]; [262 CAFSBRFNP].
Reichert Cyriak(us) s. Josefa (1870 1893 1938). Ur. 28.10 w Rastadt
w gub. chersońskiej. Należał do diec. tiraspolskiej. Ukończył seminarium duch.
w Saratowie. Od 1894 był zastępcą proboszcza w Elzass w dek. Odessa, a nast.,
od 1910, katechetą w szkołach średnich w Landau w tym samym dekanacie. W
1928 był proboszczem par. Wasiliewka pod Odessą. Aresztowany został w
Landau w czerwcu 1935. Dn. 21.02.1936 postanowieniem Specjalnego
Kolegium Obwodowego Sądu w Odessie na podstawie art. 544, cz. 2 i 5411
KK USSR skazany na 5 lat zsyłki i w lipcu tr. skierowany do Karkalińska w
obw. Ałma Ata w Kazachstanie. W czerwcu 1938 aresztowany na zesłaniu i
4.10 tr. decyzją trojki OSO UNKWD obw. karagandzkiego skazany na śmierć
na podstawie art. 581a, 582 i 5811 KK RSFSR. Rozstrzelany 8.10.1938. Na
liście A. Ponińskiego z marca 1937 wymieniony pod nieco zmienionym
nazwiskiem i zniekształconym imieniem, jako Rejchert Cyriok. W piśmie T.
Błaszkiewicza, kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie,
do MSZ z 28.06.1938 wymieniony jako Reickert Cyriak wśród 9 księży niem.
przebywających na zesłaniu w Karagandzie. Źródła: [1: syg. III/100, k. 180];
[15: 1917]; [32: syg. A.44.115/1]; [67]; [262 PKK, f. 8406, op. 2].
Reickert Cyriak zob. Reichert Cyriak
Rejchert Cyriok zob. Reichert Cyriak
Remow Nikołaj Fiodorowicz bp (imię zakonne Bartolomeusz, 1888 ?
1935). Ur. w Moskwie. Rosjanin, bp prawosł., a nast. kat. obrz. wsch. Był
mnichem i przełożonym prawosł. klasztoru (Pietrowskij Monastyr'), teologiem,
uczonym oraz doradcą teologicznym i prawnym metropolity Sergiusza w
Moskwie. Był profesorem prawosł. Akademii Duch., znawcą języków
starożytnych (hebrajskiego, greckiego i łaciny). Znał także język niem. i franc.
Aresztowany 6.09.1920 w Moskwie za kontrrew. agitację, został 5.01 nast. r.
skazany na 5 lat łagrów koło Archangielska. 28.02.1922 z powodu złego stanu
zdrowia biskupa na polecenie prezydium WCIK wyrok ten zamieniono na karę
w zawieszeniu. Aresztowany na początku listopada 1928 i po miesiącu
zwolniony po podpisaniu deklaracji współpracy z GPU. Miał zakaz opuszczania
Moskwy. W 1932 w czasie ciężkich prześladowań katolików ros. obrz. wsch.
potajemnie przyjął katolicyzm, pozostając za zgodą pap. Piusa XI w Cerkwi
prawosł. Na prośbę administratora apost. w Moskwie, bpa Pie-Éugène Neveu
(którego był spowiednikiem), mianowany został 3.07.1933 jego biskupem
pomocniczym dla katolików obrz. wsch., z tytułem biskupa tytularnego
Siergiejewa (w ten sposób miejscowość ta stała się pierwszą siedzibą biskupa
kat. obrz. wsch. w Rosji). Powiadomiony o nominacji 25.07 tr. W 1926 spotkał
się z bpem Michelem d'Herbigny, a przez bpa Neveu utrzymywał kontakt z
ambasadą franc. w Moskwie. Według danych oficjalnych aresztowany
21.02.1935 w Moskwie w czasie fali aresztowań po zabójstwie Kirowa
(1.12.1934). Był więziony na Butyrkach w Moskwie. 17.06.1935 z oskarżenia
na podstawie par. 58-1a i 58-4, 58-4 i 58-11 KK RSFSR został skazany na
karę śmierci i z polecenia Kolegium Sądu Najwyższego rozstrzelany.
Uzasadnienie wyroku skazującego zawiera m.in. następujące sformułowanie:
Stwierdzono, że Remow, będąc tajnym współpracownikiem NKWD, spotykając
się niejednokrotnie w Moskwie z nieoficjalnym przedstawicielem Watykanu w
Moskwie, Neveu, systematycznie komunikował mu ustnie i pisemnie plotkarskie
i prowokacyjne informacje, przekraczając w ten sposób swoje kompetencje
służbowe; komunikował mu wiadomości o rzekomym prześladowaniu religii w
Związku Sowieckim, wiedząc, że Neveu wysyła te informacje za granicę w celach
kampanii antysowieckiej [262]. H. Stehle podaje nieco inną, zapewne faktyczną
datę aresztowania (6.02.1934). Wg cytowanych przez niego źródeł [175, s. 350]
Remow został stracony 31.07.1935. Wg nieścisłych informacji, podanych przez
bpa Neveu, miał umrzeć 1.08.1935 w infirmerii więziennej. Władze nie
zgodziły się na wydanie jego ciała dwom jego siostrom żyjącym w Moskwie.
Zostało ono jakoby poddane kremacji, lecz prośba jego sióstr o wydanie im
popiołów też została odrzucona. Bpa Neveu, który uważał go za wyznawcę
wiary, pisał: Jest rzeczą niewątpliwą, że bp Bartolomeusz był aresztowany z nienawiści do wiary, że wytrwał do końca w wyznawaniu wiary katolickiej i
wierności Ojcu św., którego kochał i którego polecenia gotów był zachować za
wszelką cenę (Il n'est pas douteux que Mgr Barthélemy ait été arrêté en haine
de la foi et qu'il ait persévéré jusqu'au bout dans la confession de la religion
catholique et dans la soumission au Saint-Père qu'il aimait tendrement et aux
ordres de qui il était prêt à obeir à tout prix) [84, s. 329]. Źródła: [84]; [175];
[262]; [263, s. 220-229]; [293, s. 39-44].
Riedel Peter s. Piotra (1880 1903 1937). Ur.
w par. Susły (Herzog) w pow. Mariental. Należał do
diec. tiraspolskiej. Po ukończeniu seminarium duch. w
Saratowie studiował w Akademii Duch. w
Petersburgu. W latach 1903-1906 pracował jako
wikariusz par. Katharinental. Od 1904 był tam
zastępcą proboszcza. W latach 1911-1914 był proboszczem par. Marienfeld (Mariinskoje) w dek. Jekatierinosław, a od 1914 par. Paninskoje w gub. saratowskiej w tym samym dekanacie. W 1924 był
ponownie, jak się zdaje, duszpasterzem w Marienfeld. Od 1928 pracował w
Schönchen na Powołżu, gdzie został aresztowany 18.08.1930. Więziony był na
Butyrkach w Moskwie i sądzony w grupowym procesie kilkunastu innych
księży niem. w związku z działalnością powołanego do życia na Powołżu w
1917 KZN, uznanego przez władze za kontrrew. i antysow. Zarzucono mu m.in.,
że razem z ks. Andreasem Schönbergerem byli organizatorami, inspiratorami
i uczestnikami powstańczych band w okresie 1918-1920 oraz brali udział w
rozstrzeliwaniach czerwonoarmiejców, sowieckich robotników i robotników
komunistów [262 CASBRFNP]. W r. nast., 20.04.1931, na podstawie art. 58-2,
58-4, 58-6 i 58-10 KK RSFSR został skazany przez Kolegium OGPU na karę
śmierci, z zamianą na 10 lat łagrów, licząc od daty 18.08.1930. W 1931 był
więziony w Jarosławlu n. Wołgą, a nast. wysłany do łagru na Sołówkach. Został
tam aresztowany, 9.10.1937 decyzją trojki UNKWD obw. leningradzkiego
skazany na śmierć i 3.11.1937 rozstrzelany w więzieniu sołowieckim. Źródła:
[7: syg. 2ER 112]; [15: 1917]; [67]; [80: 1931, nr 24, s. 303]; [262].
Rollhäser Peter (1889 1912 ?). Ur. w Vollmer (lub w Husaren). Należał
do diec. tiraspolskiej. Był absolwentem seminarium duch. w Saratowie. W
1913 był wikariuszem par. w Kostheim, a nast., w latach 1913 1930,
proboszczem par. Christina i par. Felsenburg w gub. chersońskiej, dek.
Nikołajewsk. Był prześladowany i na przełomie 1933 i 1934 został przemocą
usunięty z par. Felsenburg. Źródła: [17: 1917-1919]; [67].
Romaniuk Józef s. Jana (1885 ? ?). Ur. 10.08 w Krakowie. Ukrainiec.
Duchowny obrz. wsch. (bizantyńskiego). Uczył się w rz.-kat. seminarium duch.
w Żytomierzu, lecz w 1908 przerwał naukę i usiłował wstąpić do kat.
seminarium duch. obrz. wsch. we Lwowie. Ponieważ nie miał świadectwa
ukończenia gimnazjum, nie został przyjęty. Ożenił się i wstąpił do seminarium
prawosł., które ukończył. W 1919 został aresztowany za agitację antysow., lecz
na rozprawie sądowej został uniewinniony. W 1928 został ponownie
aresztowany w sprawie za udział w odnowieniu się ikon. Odbył wyrok 10
miesięcy robót przymusowych. Po raz trzeci został aresztowany za udzielanie
chrztu dzieciom bez dokumentów ZAGS-u. Od sierpnia 1934 pozostawał w
bliskim kontakcie z ks. Aleksandrem Bilaniewiczem (Bielakiewiczem ?) (zob.
biogram), pracującym na Ukrainie, i ok. 1935 przeszedł na katolicyzm. Od
czerwca 1930 do 21 czerwca 1935 mieszkał w wiosce Kulczyn w pow.
Krasiłów, obw. Płoskirów. 16.06.1935 rejonowa gazeta krasiłowska, "Stalinśkyj
Szliach", opublikowała jego rezygnację ze stanu kapł. bez podania przyczyn. Od
22.06.1935 mieszkał w Berdyczowie i pracował jako retuszer w państwowym
zakładzie fotograficznym. 21.09.1935 został aresztowany przez agentów
miejskiego urzędu NKWS USSR obw. winnickiego i umieszczony w więzieniu
NKWS. 12.01.1937 skazany został przez Komisję Sądu Specjalnego obw.
winnickiego na 5 lat łagrów. Był sądzony w sprawie ks. A. Bilaniewicza
(Bilakiewicza?) i in. Zwolniony z łagru w 1941. Dalsze losy nie znane. Źródło:
[253: 1995, nr 56, s. 8].
Romanowski Ignacy (1894 1919 1931). Ur. 26.06. w majątku Łobcza,
pow. Mozyrz w gub. mińskiej, jako syn Ferdynanda i Karoliny z Wysłouchów.
Należał do diec. łucko-żytomierskiej, a nast. łuckiej. W 1914 ukończył 6 klasę
gimnazjalną w Petrykowie k. Mozyrza i w tym samym roku wstąpił do
seminarium duch. w Wilnie. Po roku przeniósł się do seminarium
metropolitalnego archidiec. mohylewskiej w Petersburgu, lecz z powodu jego
zamknięcia po wybuchu rewolucji bolsz. przeniósł się tym razem do seminarium
diec. łucko-żytomierskiej w Żytomierzu (19181919). Święcenia kapł. otrzymał
w Ołyce 15.10.1919. Był kolejno wikariuszem, a nast. administratorem par.
Zwiahel (19191920), Toporzyszcze (19201922), Malin (19221924) i
Narodycza (19241925) w dek. Owrucz. Wzywany do GPU, zagrożony
procesem z oskarżenia o charakterze polit. i obyczajowym w związku z
posiadaniem dziecka z nielegalnego związku z kobietą, zbiegł do Polski,
pozorując utonięcie (matka dziecka, Łotyszka, podrzuciła je w Kijowie
rezydującemu tam administratorowi diec. żytomierskiej, ks. Teofilowi
Skalskiemu; dziecko wychowała kat. rodzina Wegenheimów). GPU przygotowywało proces przeciwko niemu w Korosteniu, który na skutek jego
ucieczki nie doszedł do skutku. W diec. łuckiej, dokąd się udał, pracował, po
odbyciu pokuty, kolejno jako proboszcz par. Binduga (1925-1928) w dek.
Kowel i par. Maniewicze (1928-1931) w tym samym dekanacie. Zm. nagle
9.04.1931 w Chełmie na skutek krwotoku gruźliczego. W schematyzmie
archidiec. mohylewskiej wymieniany pod imieniem Jan Romanowski i pod
mylną datą urodzenia (8.02.1898). Źródła: [6: syg. 126, k. 68-71a]; [14: 1917];
[23: 126-1932]; [32: syg. A.12.P/6]; [68].
Romanowski Jan zob. Romanowski Ignacy
Ropp Edward abp (1851 1890 1939). Biskup
ordynariusz diec. tiraspolskiej, późn. wileńskiej, a
nast. arcybiskup metropolita archidiec. mohylewskiej.
Pochodził ze spolszczonej rodziny baronów
inflanckich. Ur. 2.12 (d. stylu) w Lixnie k. Dyneburga,
na terenie dawnych Inflant Pol., jako syn Jana i Izabeli
z Platerów Zyberk. W 1875 ukończył studia prawnicze
na uniwersytecie w Petersburgu, pracował jako
urzędnik Senatu (1875-1879), a nast. gospodarował w
dziedzicznej wsi Niszcza w gub. witebskiej. Po 1880
wstąpił do seminarium duch. w Kownie. Studia teologiczne odbył najpierw w
jezuickim Canisianum w Innsbrucku w Niemczech, a nast. we Fryburgu
szwajcarskim. Po powrocie przyjął, w wieku 35 lat, święcenia kapł. (20.07.1886
wg starego stylu) z rąk bpa żmudzkiego Mieczysława Leonarda Pallulona.
Pracował jako proboszcz, a nast. dziekan w Libawie (1989-1903) na Łotwie, w
mieszanej narodowościowo parafii (Niemcy, Polacy, Litwini, Łotysze).
Wybudował tu kościół, będący ze względu na swoje walory artystyczne ozdobą
miasta. Zajął się także działalnością wychowawczą, oświatową i dobroczynną.
W 1896 został kanonikiem gremialnym kapituły żmudzkiej. 9.06.1902 pap.
Leon XIII mianował go biskupem ordynariuszem diec. tiraspolskiej (sakra
biskupia we wrześniu w Petersburgu). Na tym stanowisku odznaczył się
gorliwością duszp. i troską o należytą formację intelektualną księży. Dla
inteligencji pol. w tej diecezji wprowadził specjalne nauki apologetyczne.
9.11.1903 został przez pap. Piusa X mianowany biskupem wileńskim. W okresie
nasilających się wówczas pol.-litewskich napięć narodowościowych w diec.
wileńskiej starał się działać pojednawczo i do seminarium duch. wprowadził
język litewski. Po ukazie tolerancyjnym z 1905 utworzył Stowarzyszenie
Katolickie Robotników w Wilnie. Jako kandydat Stronnictwa
Konstytucyjno-Katolickiego (którego stworzenie inspirował) został w 1906
wybrany do I Dumy Państwowej, w której obradach czynnie uczestniczył
(rozwiązana przez cara 21.07.1906). Od 1906 zaczął wydawać w Wilnie
"Nowiny Wileńskie", a gdy zostały one zawieszone przez władze, wydawał
"Kuriera Wileńskiego". Na skutek działań nacjonalistów ros. został 5.10.1907
przez władze carskie wywieziony z Wilna jako "polonizator", przeciwko czemu
bezskutecznie protestowała Stolica Apost. Przez 10 lat przebywał poza diecezją.
Do Wilna powrócił dopiero w lutym 1917 po upadku caratu i po ułaskawieniu
go przez ros. Rząd Tymczasowy. 25.07.1917 został przez pap. Benedykta XV
mianowany arcybiskupem metropolitą mohylewskim z siedzibą w Petersburgu.
Gdy wiosną 1917 ros. Rząd Tymczasowy powołał do życia Komisję ds.
Kościoła kat., został jej członkiem. Ingres do kościoła św. Katarzyny w
Petersburgu odbył 10.11.1917, po przewrocie bolsz. w Rosji. Był organizatorem
Stronnictwa Demokracji Chrześcijańskiej. W 1918 zadecydował o przeniesieniu
petersburskiej Akademii Duch. do Lublina, co dało początek Katolickiemu Uniwersytetowi Lubelskiemu. Po wydaniu przez władze sow. w 1918 dekretu o
nacjonalizacji kościołów, zakazie nauczania religii do lat 18 i całkowitego
podporządkowania Kościoła władzy państwowej wydał rozporządzenia mające
na celu obronę jego dotychczasowych praw i nadał kierunek działaniom
duchowieństwa oraz wiernych w tej dziedzinie. Był przekonany o tym, że po
wyjściu kraju z fazy rewolucji nastąpi w Rosji powrót do rządów prawa i
próbował znaleźć modus vivendi z nowymi władzami, co okazało się niemożliwe. W 1918 powołał do życia wybierane przez ogół parafian komitety
par., których przedstawiciele wchodzili w skład Komitetu Centralnego przy
osobie metropolity. Odegrały one pozytywną rolę w początkowym okresie
obrony praw ludności kat. 19.04.1919 został aresztowany jako zakładnik (razem
z grupą innych księży z Petersburga i skądinąd), co było represją za usunięcie
przez oddziały pol. wojsk bolsz. z Wilna. Inicjatorem aresztowania metropolity
był pol. komunista Stanisław Pestkowski. E. Ropp był pierwszym biskupem kat.
uwięzionym w ZSSR. Początkowo osadzony został w miejscowym więzieniu
przy ul. Grochowej. Po manifestacji kilku tysięcy katolików, którzy udali się
przed gmach CZEKA, i po złożeniu tam petycji o jego zwolnienie, został 5 maja
wywieziony do Moskwy, gdzie był więziony na Łubiance i na Butyrkach, a
nast., pod wpływem dalszych starań o jego uwolnienie, umieszczony w areszcie
domowym. Samorzutnie zorganizowane komitety katolików z Petersburga i z
Moskwy podjęły starania o jego zwolnienie i wysłały kilka delegacji do władz
w tej sprawie. Na początku maja 1919 w ciągu dwóch dni zebrano 30 tys.
podpisów pod petycją o zwolnienie arcybiskupa i uwięzionych razem z nim
kilku księży. Odpowiednie pisma do Rady Komisarzy Ludowych RSFSR w
Moskwie skierowali parafianie parafii św. Stanisława i św. Kazimierza w
Petersburgu, Niepokalanego Poczęcia NMP w Moskwie, inni do
Piotrogrodzkiego Komitetu Wykonawczego oraz do Piotrogrodzkiej
Nadzwyczajnej Komisji Śledczej. Z petycją o jego uwolnienie trzykrotnie
udawały się do Moskwy delegacje katolików z Petersburga. Interweniowali też
u Lenina sekretarz stanu kard. Pierro Gasparri, nuncjusz apost. w Warszawie bp
Achilles Ratti oraz rząd pol. Po uznaniu przez władze bolsz. więźnia za
poddanego papieża, z którym rząd sow. nie był w stanie wojny, i w wyniku
rokowań sow. z władzami pol. o bezpieczny przejazd przez Polskę (z Niemiec)
Karola Radka (Karol Sobelson), kierownika Wydziału Europy Środkowej w
Komisariacie Ludowym Spraw Zagr. RSFSR, został uwolniony z aresztu i
22.11.1919 przyjechał do Polski. Zamieszkał w Warszawie. Z jego polecenia ks.
Antoni Około-Kułak (zob. biogram) zorganizował w 1921 Sekretariat Arcybiskupstwa Mohylewskiego oraz sądy biskupie obu instancji. W 1924 powołał do
życia Instytut Misyjny w Lublinie, mający kształcić duchowieństwo dla potrzeb
Kościoła na Wschodzie (istniał do 1934). Żywo interesował się losami Kościoła
w ZSSR i uważał, że należy przygotowywać się do pracy na terenach dawnej
archidiec. mohylewskiej po upadku bolszewizmu. Bardzo surowo oceniał
klauzulę zawartą w paragrafie VII traktatu ryskiego, podpisanego przez Polskę
i Rosję sow. w 1921, który gwarantował swobody rel. Polaków w ZSSR,
jednakże w granicach prawodawstwa wewnętrznego. Był członkiem Konferencji
Episkopatu Polski, chociaż nie było po temu wyraźnych powodów prawnych.
Od 1938 mieszkał w Poznaniu i zm. tam 25.07.1939. Jego szczątki zostały na
początku 1983 przeniesione z Poznania do katedry w Białymstoku, gdzie
mieściła się wówczas administracja części archidiec. wileńskiej w granicach
Polski. Nie ma podstaw informacja podana przez A. Wengera [84, s. 331] i in.,
że był przez bolszewików skazany na śmierć i że planowano jego rozstrzelanie,
jakkolwiek ekstremiści we władzach bolsz. sugerowali taką decyzję zaraz po
jego aresztowaniu. Źródła: [1: III/28, k. 9, 118]; [14: 1923, 1925-1932]; [19];
[34]; [36: styczeń 1920]; [64: 1925, 1928]; [65, passim]; [66]; [67]; [73]; [79,
s. 16-78]; [84]; [86]; [132, s. 177-186]; [147: Rkp 775, 781, 787, 915]; [175];
[210]; [239]; [285: (1) i (2)] [316]; [317].
Rosenbach Jakob s. Józefa (1885 1909 po 1937). Ur. w kolonii niem.
Marienfeld w gub. saratowskiej. Należał do diec. tiraspolskiej. Był absolwentem
seminarium duch. w Saratowie. Skierowany na studia w Akademii Duch. w
Petersburgu, przerwał je w 1909. Od 1912 pracował jako proboszcz par.
Jamburg w dek. Jekatierinosław w gub. jekatierinosławskiej. W 1928 był
proboszczem par. Kamienskoje w dek. Dnieprodzierżyńsk. Dwukrotnie
wymieniany na listach więzionych księży, sporządzonych przez administratora
apost. w Moskwie, bpa Pie-Éugène Neveu. Aresztowany 12.10.1929 i więziony
w Dniepropietrowsku. Na liście z 26.05.1931, zawierającej nazwiska 33
więzionych księży niem. z diec. tiraspolskiej, wymieniony jako więzień w tym
mieście. Na podstawie oskarżenia z art. 54-10, 170 i 111 KK USSR skazany na
5 lat łagrów i wysłany do łagru na Sołówkach, z końcem wyroku 12.10.1934.
Do łagru przybył 23.04.1930. W 1932 pracował w łagrze na wyspie Anzer,
gdzie został aresztowany razem z 32 innymi księżmi kat. w związku z
wykryciem rzekomego zwartego antysowieckiego ugrupowania,
zorganizowanego tam wśród duchownych kat. Zarząd USŁag (ISO USŁag,
OGPU LWO oraz OO ISO USŁag) na posiedzeniu 9.07.1932 odnośnie do jego
osoby podjął następującą decyzję: Przedstawić akt oskarżenia z art. 58-10 KK
i wystąpić z wnioskiem o przedłużenie terminu odosobnienia do 10 lat. Do
chwili otrzymania decyzji trzymać w izolacji od pozostałych księży [284]. W
czasie śledztwa powiedział m.in.: Co się tyczy katolicyzmu, to nie zmienię
własnych przekonań. Takim samym wytrwałym wiernym, jakim byłem przed
aresztowaniem i zesłaniem do łagrów, pozostałem nadal. Nie żywię nienawiści
do władzy sowieckiej, ale nigdy nie mogłem popierać bezbożności i nie będę
postępować wbrew własnemu sumieniu [262]. Zwolniony z łagru w listopadzie
1933 i skierowany na zesłanie do Kurska. Ostatnie pismo wysłał stamtąd w
listopadzie 1926. Wg listy A. Ponińskiego z marca 1937 pozostawał tam nadal
w tym czasie. Wymieniony na niej pod nazwiskiem Jakub Rozenbach. Krótko
przed wybuchem wojny miał być wolny i pracować w biurze. Dalsze losy nie
znane. Źródła: [1: syg. III/100, k. 180]; [7: syg. 2ER 112 i 124]; [14:
1931-1932]; [15: 1917]; [67]; [262]; [262 PKK, f. 8406, op. 2]; [284].
Rosenberg? (? ? ?). Wg obecnie jeszcze przekazywanych ustnie wiadomości ksiądz o tym nazwisku miał w latach dwudziestych pracować w par.
św. Mikołaja w Kamienskoje (obecnie Dnieprodzierżyńsk) w diec. tiraspolskiej.
Miał być aresztowany w 1929, a nast. rozstrzelany. Informacja niepełna i, być
może, błędna. Księdza o tym nazwisku nie notują schematayzmy diec.
tiraspolskiej i mohylewskiej. Można przypuszczać, że chodzi o osobę ks. Jakoba
Rosenbacha (zob. biogram). Źródło: [160].
Roszkiewicz Bolesław s. Stanisława (1884 1907
1937). Należał do diec. kamienieckiej. Seminarium
duch. ukończył w Żytomierzu. W 1910 był
wikariuszem par. MB z Góry Karmelu w Berdyczowie. W latach 1913-1918, i zapewne późn.,
pracował jako administrator par. Krzywe Jezioro w
dek. Bałta. W połowie lat dwudziestych był na takim
samym stanowisku w par. Stara Sieniawa, a nast. par.
Nowokonstantynów. Nie znana data aresztowania i
wysokość wyroku skazującego na roboty w łagrach. W
grudniu 1936 przebywał w łagrze w miejscowości Kirowskaja Żeleznaja
Doroga. Wg listy A. Ponińskiego z marca 1937 był więziony w łagrze Kuziema.
Po raz ostatni pisał z łagru do PCK w Moskwie w kwietniu 1937. Pismo
kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ z
28.06.1938 zawiera informację, że zm. w maju 1937 w łagrze Kuziema,
Kirowskaja Żeleznaja Doroga. Źródła: [1: syg. III/100, k. 180]; [23:
1910-1918]; [32: syg. A.12.P/6; syg. A.44.115/1]; [262]; [262 PKK, f. 8406, op.
2].
Roth Johannes (1881 1904 1938). Ur. w wiosce Korostino, pow.
Kamyszyn, w gub. saratowskiej. Administrator apost. dla katolików obrz. łac.
na Kaukazie, kanonik. Należał do diec. tiraspolskiej. Seminarium duch.
ukończył w Saratowie i od 1.05.1904 był kaznodzieją niem. w Odessie. W 1905
przez kilka miesięcy był studentem na Wydziale Historyczno-Filozoficznym
Uniwersytetu Noworosyjskiego w tym mieście. W 1915 otrzymał nominację na
proboszcza i dziekana w Piatigorsku (północny Kaukaz), gdzie pozostawał do
chwili aresztowania. 23.05.1926 mianowany został przez tajnego wysłannika
pap. do ZSSR, bpa Michela d'Herbigny'ego, administratorem apost. Kaukazu z
rezydencją w Tbilisi. Był jednym z dwóch polecanych przez Stolicę Apost.
kandydatów do nie zrealizowanej konsekracji biskupiej (obok ks. Augustyna
Baumtroga, administratora apost. Powołża). Aresztowany został w sierpniu 1930
w Piatigorsku. W r. nast. Kolegium OGPU skazało go na 3 lata zsyłki do
Kazachstanu na podstawie oskarżenia z art. 58-6 i 58-10 KK RSFSR. Wg listy
33 księży niem. z 26.05.1931, ustalonej przez ambasadę niem. w Moskwie i bpa
Pie-Éugène Neveu, był jednak więziony w łagrze pod Murmańskiem. W 1936
aresztowany został ponownie przez agentów NKWD w Woroszyłowie, z
oskarżenia na podstawie art. 169, cz. 1 i 122-122-16 KK RSFSR (przepisane
z nie datowanej ankiety aresztowanego). W uzasadnieniu aresztowania,
datowanym 17.08.1937, oskarżony został o to, że prowadził kontrrewolucyjną
i faszystowską robotę w celu osłabienia władzy ZSSR [296]. Wojenny Trybunał
Północnokaukaskiego Okręgu Wojsk. na rozprawie w dn. 1-2.11.1937 skazał
go na podstawie art. 58-6 KK ZSSR na karę śmierci przez rozstrzelanie oraz
konfiskatę mienia. Wyrok został wykonany 17.01.1938. Nie mają podstaw informacje podane w 1930 przez różne czasopisma kośc. w Polsce, że został rozstrzelany w Leningradzie w październiku 1930, razem z 17 innymi księżmi kat.
Dn. 27.05.1958 Wojskowe Kolegium Sądu Najwyższego ZSSR uchyliło, jako
bezpodstawny, wyrok Wojennego Trybunału Północnokaukaskiego Okręgu
Wojsk. z 1-2.11.1937, tym samym rehabilitując ks. J. Rotha. Źródła: [14:
1932]; [15: 1917]; [19]; [38, s. 287]; [61: 1931, nr 1, s. 4]; [64: 1932, 1936];
[67]; [84]; [88: 1930, nr 44, s. 10]; [96: 30.11.1930, s. 12]; [175]; [262]; [296].
Rozenbach Jakub zob. Rosenbach Jakob
Rubikas Wincenty (1868 1893 1927). Pochodził z diec. łucko-żytomierskiej. Ukończył seminarium duch. w Żytomierzu. W 1894 był wikariuszem
par. Dubno. Od 1904 do chwili śmierci w 1927
pracował jako administrator par. Puliny w dek.
Nowograd Wołyński (Zwiahel), która w 1918 liczyła
10 838 wiernych. Mimo prześladowań i ustawicznych
represji do ostatniej chwili wytrwał na stanowisku, w
ten sposób manifestując swoje przywiązanie do
Kościoła i miłość do oddanego pod swoją pieczę ludu
[80: 1927, nr 10-11, s. 145]. Źródła: [23: 1894-1918, 1920-1925]; [80: 1927,
nr 10-11, s. 145].
Rudenko Andronik Dmitriewicz (1894 1920 1951). Ur. 17.05 w
miejscowości Stawiszcze w gub. kijowskiej jako syn duchownego prawosł.
Ukończył prawosł. Kijowską Akademię Duch. i jako celibatariusz przyjął w
1920 święcenia kapł. (władze cerkiewne zgodziły się na to, znając jego
zainteresowania naukowe). Ukończył historię sztuki na Uniwersytecie Kijowskim (1915-1920). Jako duchowny prawosł. zwrócił się o przyjęcie do Kościoła
kat. Jego prośbę spełnił administrator apost. diec. żytomierskiej ks. Teofil
Skalski (zob. biogram), polecając mu jednak pozostać na parafii prawosł. Po
jego przejściu do Kościoła kat. ojciec i brat, również ksiądz prawosł., zerwali
z nim stosunki. Razem z nim miała przejść na katolicyzm cała parafia prawosł.
spod Białej Cerkwi. Następca aresztowanego ks. Skalskiego, ks. Kazimierz
Naskręcki, postarał się dla ks. Rudenki o zgodę Kurii Rzymskiej na birytualizm.
Po jej otrzymaniu ks. Rudenko pracował w języku pol. i w obrz. łac. jako
wikariusz par. św. Aleksandra w Kijowie, a nast. został skierowany do par.
Cudnów w dek. żytomierskim. Pracował tam, jak się zdaje, do 1933, mając pod
opieką także i inne opuszczone parafie w diec. żytomierskiej, m.in. Januszpol.
Administrator apost. w Moskwie, bp Pie-Éugène Neveu, określał go jako bardzo
gorliwego duszpasterza. Ks. Rudenko został aresztowany 20.08.1935 przez
NKWS. Dn. 13.12 tr. Specjalne Kolegium NKWS okręgu winnickiego skazało
go z oskarżenia na podstawie art. 54-10 KK USSR na 7 lat łagrów i 3 lata
pozbawienia praw obywatelskich. Uciekł z miejsca odbywania kary i ukrywał
się. Ponownie aresztowany w 1939 i 25.09 tr. skazany przez sąd okręgowy w
Kijowie z art. 78 cz. 2, 68 a cz. 2 oraz art. 54-10, 54-69 cz. 1 KK USSR na 10
lat łagrów i 5 lat pozbawienia praw. 18.04.1940 przybył do przejściowego
obozu wysyłkowego więźniów skazanych na roboty w łagrach NKWD ZSSR
SIEWWOSTŁag. 14.07.1940 przybył na Magadan, gdzie pracował w zakładach
medycznych MAGŁagu. Od lutego 1945, po ukończeniu kursów medycznych,
pracował jako felczer. W styczniu 1947 znajdował się w przejściowym łagrze
przesyłkowym. W październiku 1950 przebywał w Buchta Nachodka.
12.10.1950 przewieziony został do szpitala Wanińskiego Otdielenija SIEWWOSTŁagu Buchta Wanino, Chabarowski Kraj, Rosja). Zm. w łagrze 8.05.1951
i został pochowany na łagierniczym cmentarzu Buchta Wanino. Wg listy A.
Ponińskiego z marca 1937 więziony był w łagrze Kiem' na Sołówkach, co w
świetle powyższych danych nie odpowiadałoby prawdzie. Zob. biogram:
Rudnicki-Rudenko Arkadiusz. Źródła: [1: syg. III/100, k. 56, 180]; [7: syg. 2
ER 176]; [9: t. IV, cz. 26, s. 43, 44]; [57: 1924, nr 8, s. 126]; [218]; [253: 1995,
nr 43, s. 4]].
Rudis Ignacy (1870 1895 1925). Należał do
archidiec. mohylewskiej i ukończył metropolitalne
seminarium duch. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych
był wikariuszem par. Połock. W latach 1902- -1904
pracował jako katecheta w gimnazjum im. cara
Mikołaja I w Rydze, w tamtejszym gimnazjum
miejskim i w szkole realnej. Od 1906 do 1912 był
wikariuszem par. św. Antoniego w Witebsku i kapelanem wojsk. Od 1912 był administratorem par. św.
Barbary w tym samym mieście. W maju 1919 na fali
licznych aresztowań Polaków i księży, z metropolitą abpem Edwardem Roppem
na czele, w kwietniu i maju został aresztowany i na pewien czas uwięziony.
Późn. przebywał na Litwie, gdzie zm. w 1925. Źródła: [14: 1917, 1925]; [65,
s. 165].
Rudnicki-Rudenko Arkadiusz (?); (? ? ?). Nazwisko księdza kat.
spotkanego w łagrze na Kołymie w latach 1940-1941 przez deportowanego tam
pol. dziennikarza, Anatola Krakowieckiego z Krakowa (por. Książka o Kołymie,
Londyn 1987, s. 78-83). Miał być profesorem historii sztuki na polskim
uniwersytecie (?) w Kijowie (chodzi zapewne o istniejące w tym mieście w
latach 1917-1918 Wyższe Kursy Naukowe, które nast. przekształciły się w
Polskie Kolegium Uniwersyteckie). Aresztowany przez GPU, uciekł z więzienia
i w czasie głodu na Ukrainie na początku lat trzydziestych pracował nocami w
ukryciu jako duszpasterz Polaków i innych katolików. Został zdradzony przez
organistę, aresztowany i skazany na roboty w łagrach. Powyższe dane zdają się
wskazywać, że chodzi o ks. Andronika Dmitriewicza Rudenkę. Źródło [133, s.
78-83].
Rutenis Bronisław (1884 1907 ?). Ur. 18.09. Należał do archidiec.
mohylewskiej. Ukończył metropolitalne seminarium duch. w Petersburgu.
Bezpośrednio po święceniach rozpoczął pracę jako wikariusz w parafii w
Taszkencie (Turkiestan), która w 1917 liczyła 1500 wiernych, późn. był jej
administratorem. Pełnił funkcję dziekana. Niebawem został jedynym kapłanem
na wschód od Morza Kaspijskiego. Nie znane jest bliżej tło wystosowania przez
niego do CIK Uzbekistanu antyrel. deklaracji i zrzeczenia się kapłaństwa. Z całą
pewnością był przedtem nękany przez GPU. W swoim piśmie stwierdzał m.in.:
Przyczyny mojego wyboru są następujące: 1. Doszedłem do wniosku, że religia
opowiada się wyłącznie po stronie klas posiadających i nigdy nie wspierała
uciśnionych; 2. Religia zapobiega rozwojowi kultury i hamuje postęp; 3. Religia
przeciwstawia się nauce; 4. W mojej parafii są tylko starcy, którym nie ma sensu
udowadniać, że religia jest przeżytkiem; 5. Dla pozostałej i nielicznej części
parafii mój wybór może stanowić dowód na bankructwo religii, służąc także
przykładem dla moich byłych kolegów w służbie. Zwracam się do nich, żeby
porzucili oni obóz przeciwnika władzy radzieckiej i dołączyli do światłych
obywateli. Pragnąc pracować z korzyścią dla mas i zupełnie zerwać ze swoją
przeszłością, proszę Centralny Komitet Wykonawczy Uzbekistanu o przyznanie
mi obywatelstwa radzieckiego, ponieważ nie chcę wracać na katolicką Litwę
[308]. Centralny organ KPZR, gazeta "Izwiestija" z 8.02.1930, nr 30(3885)
opublikowała pełny tekst jego deklaracji oraz komentarz redakcji. Na podstawie
tej deklaracji radca Poselstwa Pol. w Moskwie, A. Poniński, w opracowaniu na
temat zagadnień rel. w ZSSR z 11.02.1930 podał informację, że ks. Rutenis
porzucił kapłaństwo [32: syg. A.12/P.22, s. 21]. Nie wydaje się to zgodne z
prawdą, gdyż pod koniec lat trzydziestych ks. Rutenis wymieniany jest jako
rezydent przy kościele filialnym w Krikštnai (par. Pabaiskas) w diec.
kowieńskiej z tytułem wikariusza apost. Syberii (bez daty ur. i święceń kapł.)
[222]. Zdołał zatem wyjechać na Litwę. Wspomniana deklaracja mogła być
opublikowana wbrew niemu. Dalsze losy nie znane. [14: 1911, 1915,
1923-1932]; [32: syg. Kol. 29]; [222]; [308]; [321].
Rutkowski Franciszek s. Feliksa (1885 1910
1944). Ur. 25.03 w Goniądzu, pow. Białystok, w
rodzinie włościańskiej. Należał do archidiec. mohylewskiej. W latach 1894-1902 uczył się w szkołach
salezjańskich, a nast. w Królewskiej Akademii Agronomicznej w Turynie we Włoszech, którą ukończył
w 1902. W 1904 wstąpił do metropolitalnego
seminarium duch. w Petersburgu i po jego ukończeniu
w 1907 odbył trzyletnie studia w Akademii Duch.,
zakończone uzyskaniem stopnia kandydata teologii. Po
święceniach kapł. (21.12.1910) był wikariuszem par. św. Stanisława w Petersburgu i katechetą szkół średnich. W kwietniu 1911 został kapelanem
metropolity mohylewskiego, abpa Wincentego Kluczyńskiego, który w 1912
mianował go proboszczem par. Ługa w dek. petersburskim, liczącej 3 tys. wiernych. W 1914 ks. Rutkowski otrzymał tytuł kanonika honor. mohylewskiej
kapituły metropolitalnej. Gdy latem 1914 abp Kluczyński zrzekł się (na
życzenie Stolicy Apost.) urzędu metropolity mohylewskiego, ks. Rutkowski
pozostał przy nim, najpierw w Petersburgu, a od połowy lutego 1915 na
Krymie. Brał udział w pracy duszp. i charytatywnej wśród Polaków ewakuowanych z Królestwa Pol., dla których zorganizował kaplice w Kisłowodzku na
Kaukazie i w Ałupce na Krymie. Po śmierci abpa W. Kluczyńskiego
(24.02.1917) przewiózł jego zwłoki do Petersburga i pochował w podziemiach
kościoła kat. pw. Nawiedzenia NMP na cmentarzu Wyborskim (ul. Arsenalna
8). Przez rok pełnił obowiązki proboszcza w Leśnem na przedmieściach
Petersburga. W latach 1918-1923 zorganizował nową parafię w robotn.
dzielnicy tego miasta za tzw. Moskiewską Rogatką, pełnił obowiązki proboszcza
par. Kołpino w sąsiedniej osadzie robotn. i był obrońcą węzła małżeńskiego w
kurii metropolitalnej. 10.03.1923, razem z abpem Janem Cieplakiem (zob.
biogram) i 13 innymi księżmi z Petersburga został aresztowany i w
moskiewskim procesie pokazowym, który odbył się w dn. 21-25.03.1923,
skazany na 3 lata więzienia i pozbawienia praw, bez surowej izolacji. Podstawą
wyroku było oskarżenie z art. 40, 68, 69, cz. I, 119 i 121 KK RSFSR (d.
redakcji). Przez 22 miesiące pracował w aptece więziennej jako pomocnik dra
Jerzego Żakje. Pol. MSZ zwracało się listem z 2.05.1923 do Poselstwa RP w
Moskwie o poczynienie starań celem zwolnienia ks. Rutkowskiego jako optanta
pol. Prawdopodobnie zostały one podjęte, gdyż 1.02.1925 drogą wymiany
więźniów (z tzw. listy "208") znalazł się w Polsce. Z chwilą mianowania bpa
Augusta Hlonda arcybiskupem gnieźnieńsko-poznańskim (24.06.1926) został
jego sekretarzem w Poznaniu. W 1929 był także notariuszem metropolitalnego
sądu biskupiego w Poznaniu. 12.04.1932 objął stanowisko sekretarza osobistego
przy nuncjuszu apost. w Warszawie, F. Marmaggim. 1.02.1935 został zastępcą
dyrektora Biura Episkopatu Pol., a wkrótce jego dyrektorem. Zamordowany
przez Niemców w sierpniu 1944 w czasie Powstania Warszawskiego w Biurze
Episkopatu w Al. Jerozolimskich. Jest autorem cennych monografii trzech
biskupów, z którymi miał osobisty kontakt, m.in.: Arcybiskup Jan Cieplak
(1856-1926). Szkic biograficzny (Warszawa 1934) i Biskup Antoni Malecki
1861-1935 (Warszawa 1936). Jego cenne zbiory biblioteczne i rękopiśmienne
oraz maszynopis pracy na temat dziejów Rzymsko-Katolickiej Akademii Duch.
w Petersburgu i biografia zamordowanego przez CZEKA ks. Konstantego
Budkiewicza, uległy zniszczeniu. Źródła: [3: syg. 70, k. 501]; [14: 1910-1917,
1923-1932]; [16]; [55]; [56]; [86]; [147: rkp 788]; [167, z. 4]; [321].
Rutkowski Michał s. Izydora (1862 1882 po 1945). Ur. w Białymstoku.
Należał do archidiec. mohylewskiej. Seminarium duch. ukończył w Wilnie i tam
otrzymał święcenia kapł. Od 1897 był kapelanem w Słonimiu. W latach późn.
pracował w Wilnie i w 1907 pozostawał na stanowisku mansjonarza w kościele
św. Teresy (Ostra Brama). Opuścił diec. wileńską i przeniósł się do archidiec.
mohylewskiej w celu pracy nad prawosławnymi. Ukończył studia w Akademii
Duch. w Petersburgu, uzyskując stopień doktora teologii. W 1910 był
kapelanem w kościele św. Ludwika w Petersburgu, a w 1911 wikariuszem par.
Wniebowzięcia NMP w Mohylewie. W latach 1912-1914 pracował jako kapelan
i katecheta w I i II gimnazjum w Riazaniu w Rosji. W 1917 został
administratorem par. Jarosławl n. Wołgą. W maju 1922 za odmowę
przedstawienia inwentarza przedmiotów kośc. i utrudnianie ich konfiskaty
dokonywanej przez Komisję Gubernialną (na podstawie dekretu z 23.02.1922)
został aresztowany. Był sądzony w Jarosławlu 29.05.1922 przez Jarosławski
Gubernialny Trybunał Rew. w składzie: przewodniczący - tow. Bajkow;
członkowie - Jurcew i Anfigonow; sekretarz - Rowiński, i został skazany na
rok pozbawienia wolności w domu poprawczym w Korownikach. Odmowę
wydania spisu inwentarzowego i konfiskaty ks. Rutkowski uzasadnił wydanym
przez abpa Jana Cieplaka (zob. biogram) okólnikiem nr 40 z 3.01.1922,
zabraniającym wydawania spisów władzom w związku z zasadą rozdziału
Kościoła od państwa, oraz orzeczeniem posła pol. w Moskwie, wydanym
Kościołowi kat. w Kostromie. Orzeczenie to powoływało się na paragraf 1 i 3
art. VII ryskiego traktatu pokojowego z Polską o swobodzie obrządków rel.
Wyrok Trybunału w Jarosławlu zapowiadał pociągnięcie do odpowiedzialności
kryminalnej abpa Cieplaka przez Trybunał Piotrogrodzki, a posła pol. przez
Narodowy Komisariat Sprawiedliwości. Ks. Rutkowski po uwolnieniu był ojcem
duch., a nast. rektorem i profesorem tajnego seminarium duch., które istniało
w Petersburgu w latach 1922-1925. Od 1926 przebywał w Polsce w diec. wileńskiej. W 1928 był wikariuszem par. św. Jana Ewangelisty w Wilnie. W r. nast.
(1929) przeniósł się do diec. pińskiej, gdzie był kierownikiem sekcji dla obrz.
wsch. w Kurii Biskupiej, ojcem duch. w seminarium, członkiem diecezjalnej
komisji liturgicznej, cenzorem ksiąg liturgicznych oraz prowizorem ds. nauki
i karności. W 1939 mieszkał w Wilnie, a po II wojnie świat. przeniósł się do
Białegostoku, gdzie był rezydentem w par. św. Stanisława. Źródła: [14:
1900-1917, 1923-1932]; [32: syg. A.12.P/4 - dokument datowany 7.09.1922.
D.I/1888; syg. A.12.P.4/4]; [61: 1931, nr 2, s. 9]; [69: 1930- -1938]; [124:
1934, nr 6, s. 186-187]; [156: 1904-1909, 1928, 1939].
Rybałtowski Andrzej s. Franciszka (1875 1928 ?). Ur. we wsi Kłopotopatry (?) w gub. grodzieńskiej, w rodzinie cieśli. Należał do diec. żytomierskiej. Ukończył wydział farmacji uniwersytetu w Kijowie. W 1897 został
powołany do wojska i skierowany do pracy w intendenturze w Moskwie. W
1914 zdał jako eksternista egzamin z farmacji i otrzymał dyplom farmaceuty.
W tym samym roku został powołany do wojska i pracował w oddziale
sanitarnym w randze porucznika. Zdemobilizowany w 1918, pracował jako
kierownik apteki w Kijowie. W 1925 zamieszkał u ks. Teofila Skalskiego (zob.
biogram), administratora apost. diec. żytomierskiej, rezydującego w Kijowie,
z zamiarem przygotowania się do kapłaństwa. Był jednym z 6 kandydatów
(obok Stanisława Grzegorzewskiego, Józefa Kowalskiego, Bronisława
Lubowskiego i Brunona Mareckiego) przygotowywanych konspiracyjnie do
kapłaństwa przez administratorów apost. diec. żytomierskiej, ks. T. Skalskiego,
a nast. Kazimierza Naskręckiego (zob. biogramy). Święcenia kapł. otrzymał
potajemnie w Leningradzie 4.12.1928 z rąk bpa Antoniego Maleckiego,
administratora apost. dla północnej Rosji. W styczniu 1929 został wysłany do
par. Pohrebyszcze z poleceniem starania się o rejestrację, pozwalającą legalnie
pracować w duszpasterstwie. Po odmowie zarejestrowania w Berdyczowie
uzyskał je w Kijowie. Przez niespełna pół roku pracował w par. Pohrebyszcze
w dek. berdyczowskim. Został tam aresztowany 14.06.1929 i 18.06 tr. skazany
(formalny akt aresztowania z 29.06.1929) na podstawie art. 54-4 i 54-10 KK
USSR. Dn. 12.05.1930 powtórnie sądzony w grupowym procesie księży pol. z
Ukrainy i skazany przez OSO przy Kolegium GPU w Kijowie na 3 lata łagrów
na Syberii. Wyrok liczył się od 25.05.1929. Sądzony był razem z ww. kolegami
z ukrytego seminarium duch. Po odbyciu kary miał w 1932 powrócić na teren
diecezji i w latach 1933-1934 był jakoby administratorem par. Machnówka w
dawnym dek. berdyczowskim. Dalsze losy nie znane. Źródła: [1: syg. III/100,
k. 131]; [7: syg. 2ER 176]; [14: 1931-1931]; [66]; [68]; [235, z. 8]; [262]; [287
(3)].
