Maciejewski Jan zob. Maciejowski Jan
Maciejowski Jan s. Jana (1897 1920 ?). Ur. 24.10 we wsi Łowaniszcze
w gub. kowieńskiej (?). W 1917 był alumnem na trzecim roku studiów w
metropolitalnym seminarium duch. w Petersburgu. Inkardynował się do diec.
mińskiej, reaktywowanej w 1917, i w 1920 otrzymał święcenia kapł. W 1922
był administratorem par. Ihumeń w tej części diecezji, która po 1921 znalazła
się w ZSSR. W maju 1929 aresztowany i przez Kolegium OGPU na podstawie
oskarżenia z art. 58-6 i 58-10 KK RSFSR skazany na karę śmierci z zamianą
na kilkuletni wyrok łagrów. Potwierdzałby to raport Konsulatu Gen. RP w
Mińsku dla MSZ z 20.09.1929, który wymienia ks. Maciejewskiego z Błonia
jako aresztowanego na przełomie maja i czerwca 1929 i wysłanego do łagru na
Wyspach Sołowieckich. To samo stwierdzał departament konsularny MSZ w
liście do prymasa Polski z 20.12.1929. Jak się wydaje, po odbyciu wyroku
powrócił na Białoruś, gdyż podobny raport z 22.02.1934 wymienia go jako
aresztowanego w 1933 na Białorusi razem z innymi księżmi, choć nie
wspomina, że było to powtórne aresztowanie. Schematyzm archidiec.
mohylewskiej z 1931 wymienia ks. Jana Maciejewskiego wśród księży z innych
diec. jako więźnia łagru na Sołówkach, a w r. nast. jako więźnia bez podania
miejsca pobytu. Istnieją niepewne i mało prawdopodobne wiadomości o jego
rozstrzelaniu w Mińsku 13.09.1929. W tym czasie wydawanych wyroków
śmierci z reguły nie wykonywano, lecz zamieniano je na kilkuletnie (do 10 lat)
wyroki robót przymusowych w łagrach. Źródła: [1: syg. III/28, k. 88; III/100 k.
26]; [5: syg. 6699, k. 29; 10182, k. 8-9]; [14: 1917, 1931-1932]; [23: 1918];
[79, s. 113]; [165: 1920, 1922-1923]; [102 (akta ks. P. Awgły)]; [262].
Maciejowski Polikarp (1891 1916 ?). Pochodził z diec. żmudzkiej. W
1917 był drugim wikariuszem w kościele katedralnym w Mohylewie
(wymieniany tam jednak z imieniem Juliusz, innym niż w wykazie ogólnym
tego samego schematyzmu). Późn. nie wymieniany w schematyzmach archidiec.
mohylewskiej. Wg informacji MSZ z 17.04.1930 przesłanej prymasowi Polski
ksiądz o tym nazwisku miał zbiec z łagru na Sołówkach i znaleźć się w
Ameryce. Źródła: [1: syg. III/28, k. 88 i 90]; [14: 1917].
Mackiewicz. Wg informacji tygodnika "Życie Katolickie" (Łuck, 5.07.1931)
ksiądz o tym nazwisku został aresztowany w Charkowie za wygłoszenie tam
kazania krytykującego kołchozy. Informacja niepewna i brak jakiegokolwiek jej
potwierdzenia. W archidiec. mohylewskiej, do której należał wówczas Charków,
było 3 księży Mackiewiczów (Jerzy, Leopold i Walerian), lecz wszyscy trzej od
początku lat dwudziestych przebywali już i pracowali w Polsce, najpierw w
diec. mińskiej, a nast. pińskiej. W diec. kamienieckiej i łucko-żytomierskiej nie
było księdza o tym nazwisku. Źródło: [88: 5.07.1931, s. 426].
Madera Piotr s. Stanisława (1889 1915 1937).
Ur. w Dąbrówce, pow. Kamieniec Podolski. Należał
do diec. łucko-żytomierskiej. Był absolwentem
seminarium duch. w Żytomierzu. W latach 1917-1929
pracował jako administrator par. Chabne w dek.
Radomyśl (gub. kijowska) oraz czasowo par.
Czarnobyl (w 1918 liczyła 749 parafian) w tym
samym dekanacie, a także innych parafii. Na początku
1927 pracował nadal na terenie diec. żytomierskiej.
Wielokrotnie aresztowany. Po aresztowaniu przez
GPU obw. kijowskiego w 1929 (oficjalnie aresztowany 19.01.1930) uwięziony.
12.05.1930 został na posiedzeniu trojki przy Kolegium OGPU USSR skazany
z art. 54-3, 54-4 i 54-6 UK USSR na 10 lat łagrów. Podstawą wyroku było
oskarżenie m.in. o to, że na polecenie administratora diec. żytomierskiej księdza
Naskręckiego, na podstawie dyrektyw otrzymywanych z Polski, w swoich
parafiach prowadził kontrrewolucyjną robotę w interesach Polski, posługując
się w tym celu stworzonymi narodowo-religijnymi kółkami "różańca". [280]. W
r. nast. przebywał w politizolatorze w Jarosławlu n. Wołgą w grupie 30 księży
pol. z Ukrainy, a nast. w łagrze na Sołówkach. W liście z 20.06.1932, pisanym
do PCK w Moskwie, prosił b. organistę par. Chabne o przesłanie mu brewiarza
i Ewangelii. W lipcu 1933 przebywał w łagrze na Wielkiej Wyspie, a
30.07.1934 w łagrze Kiem', Otdielenije BBK OGPU. Wg listy A. Ponińskiego
był tam jeszcze na początku 1937. Dn. 25.11.1937 został aresztowany, skazany
na śmierć przez trojkę OSO UNKWD obw. leningradzkiego (nr protokołu 198)
i dwa tygodnie późn., 8.12, rozstrzelany w łagrze na Sołówkach.
Zrehabilitowany po 1989. Źródła: [1: syg. III/100, k. 179]; [5: syg. 11049, k.
23]; [7: syg. 2ER 135]; [23: 1918-1925]; [32: syg. A.12.P/6]; [78, s. 35]; [235,
z. 8]; [262]; [264]; [280].
Mailland David, AA (1865 1926 1932). Brat zakonny, a nast. kapłan,
częściowo duszpasterz w miejscowości Makiejewka w Zagłębiu Donieckim na
Ukrainie w latach 1926-1929. Był narodowości franc. i przez 35 lat należał do
zgromadzenia assumpcjonistów. Był najpierw bratem zakonnym i pracował w
Turcji i w Bułgarii w domach misyjnych swego zgromadzenia. Do Makiejewki
przybył 6.10.1917 i służył pomocą miejscowemu proboszczowi z tego samego
zgromadzenia, ks. Pie-Éugène Neveu (zob. biogram). Po nominacji tego
ostatniego w 1926 na biskupa i administratora apost. w Moskwie, pozostał w
Makiejewce. Kilka miesięcy późn., 10.11.1926, pomimo braku studiów
teologicznych, został wyświęcony przez bpa Neveu na kapłana ad solam missam
(jedynie dla odprawiania mszy św.). Był systematycznie nękany przez GPU,
które traktowało go jako szpiega i oparcie dla szpiegów. W kwietniu 1927
zażądało od niego podpisania oświadczenia, że zobowiązuje się nie odprawiać
ceremonii polskich [84, s. 263], jakkolwiek nabożeństwa odprawiał wyłącznie
po łacinie. Później otrzymał zakaz odprawiania mszy św. jako cudzoziemiec.
Jego pomoc domowa, Polka, Stanisława Pankiewicz, została aresztowana w
1928 i deportowana do łagru na Sołówkach, podobnie jak pomagający mu w
domu Rosjanin, Sergiusz Kolczkow. Pod wpływem szykan GPU zachorował
nerwowo i 7.10.1929 opuścił ZSSR. Zm. we Francji 9.04.1932. Źródła: [84];
[263, s. 38].
Makelky Emmanuel zob. Mokelki Emmanuel
Makiełko Emmanuel zob. Mokelki Emmanuel
Maknia Józef (1881 1905 1957). Ur. 1.02.
Należał do archidiec. mohylewskiej. Był absolwentem
metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. W
latach 1905-1910 pracował jako wikariusz par. Raków
w dek. mińskim, a nast. administrator par.
Świeciłowicze (w 1917 liczyła 1620 wiernych) w dek.
mohylewsko-horceńskim. Od 1910 do 1918 był wikariuszem i katechetą w szkołach średnich w Smoleńsku
(8 tys. parafian). Został tam aresztowany w 1919
razem z kilkunastoma księżmi jako zakładnik pol.
Zwolniony dzięki interwencji rządu pol. w sprawie wszystkich więzionych
księży. W drodze wymiany na jeńców bolsz. przybył do Polski i od 1921
pracował w diec. podlaskiej (siedleckiej), do której się inkardynował, najpierw
jako wikriusz par. św. Stanisława i katecheta w Łukowie (1923-1934), a nast.,
od 1934, w Siedlcach, jako katecheta i urzędnik sądu biskupiego. Po II wojnie
świat. był rektorem kościoła św. Krzyża w Siedlcach, spowiednikiem w
seminarium duch., sędzią synodalnym i kanonikiem kapituły siedleckiej. Zm.
3.05.1957. Źródła: [14: 1905-1917]; [36: 1920, s. 11]; [89: 1923-1939,
1946-1957]; [233: 666/49/rkp].
Malecki Antoni bp (1861 1884 1935).
Administrator apost. w Leningradzie od 1926. Ur.
17.04 w Petersburgu, gdzie mieszkali jego rodzice,
Józef i Władysława z Sucharzewskich-Malecka,
pochodząca z gub. piotrkowskiej, pow. Rawa, majątek
Lubocz. Początkowo uczył się w niem. gimnazjum
Sankt-Annen Schule w Petersburgu. Po ukończeniu 5
klas wstąpił do prywatnej szkoły przygotowującej do
matury w gimnazjum wojsk. Po jej uzyskaniu
rozpoczął studia w dziedzinie inżynierii wojsk., lecz przerwał je i w 1879 wstąpił do metropolitalnego seminarium duch.
w Petersburgu. Po jego ukończeniu otrzymał święcenia kapł. z rąk arcybiskupa
metropolity mohylewskiego Aleksandra Kazimierza Gintowt-Dziewałtowskiego.
Mianowany wikariuszem parafii katedralnej w Mińsku, nie mógł objąć tego
stanowiska ze względu na sprzeciw władz carskich, które rodzinę Maleckich
uważały za wrogo nastawioną do caratu z powodu jej udziału w powstaniu
styczniowym. Zgodziły się natomiast na objęcie przez niego wikariatu par. św.
Antoniego w Witebsku. Po 6 miesiącach, dzięki przychylnej opinii gubernatora
gub. witebskiej gen. von Walla, władze rządowe zatwierdziły jego poprzednią
nominację na wikariusza w katedrze mińskiej. Stanowisko to objął w 1885. W
r. nast., po śmierci proboszcza katedry, ks. Aleksadra Sipajły, mianowany został
jego następcą przez wspomnianego wyżej metropolitę. Gdy jednak władze
rządowe bez zgody metropolity na proboszcza katedry w Mińsku wyznaczyły
ks. Witolda Wojewódzkiego, który zgodził się na wprowadzenie nabożeństw w
języku ros. (na podstawie narzucanego od 1869 przez carat rytuału w tym
języku, tzw. triebnika), Malecki sprzeciwił się na polecenie metropolity objęciu
przez niego stanowiska. Po bezskutecznych naleganiach najpierw policmajstra,
a nast. gubernatora Trubeckiego, który zagroził mu surową karą za nieposłuszeństwo rządowi, ks. Malecki został w maju 1886 aresztowany. Na dworcu
kolejowym w Mińsku, dokąd został bezzwłocznie odstawiony, odczytano mu
wyrok, że jako osłusznik prawitielstwa i porocznyj ksiondz (nieposłuszny
władzy i naganny ksiądz) [32: A.12.P/5] został skazany na zesłanie do gub.
orenburskiej na Syberii. W więzieniu w Smoleńsku, gdzie na jedną dobę konwój
się zatrzymał, wyrok zmieniono na trzyletnią izolację w klasztorze w Agłonie
w gub. witebskiej (dzisiejsza Łotwa; dawny klaszor dominikański służył
wówczas w archidiec. mohylewskiej jako miejsce odosobnienia dla księży,
którzy w jakiś sposób narazili się władzom; w innych diecezjach istniały
podobne miejsca). Zmianę wyroku uzyskali parafianie, przekupując dyrektora
departamentu obcych wyznań, Łagodę. Dzięki staraniom władz kośc. po 7
miesiącach pobytu w Agłonie otrzymał w 1887 pozwolenie na objęcie stanowisko wikariusza w kościele św. Stanisława w Petersburgu. Widząc zaniedbaną
młodzież pol. w tym mieście, po zapoznaniu się w Turynie we Włoszech z systemem wychowawczym św. Jana Bosco, otworzył w Petersburgu 20.03.1896
najpierw ochronkę dla chłopców, a nast. szkołę rzemieślniczą i pierwsze
gimnazjum pol. w Rosji. W początkowym okresie pomocą służyli mu: ks. Jan
Cieplak, późn. arcybiskup (zob. biogram), i ks. Kazimierz Łuszpinas. Dzięki
hojnemu poparciu ze strony całej społeczności pol. i dynamicznemu
kierownictwu ks. Maleckiego zostały zbudowane odpowiednie gmachy szkolne.
Jego zakłady stały się największą i najlepiej funkcjonującą instytucją pol.
Towarzystwa Dobroczynności w Petersburgu. W 1918 została ona całkowicie
zniszczona przez komunistów pol., początkowo udających przyjaciół dzieła ks.
Maleckiego. W 1905 na jego prośbę przełożona gen. ukrytego (bezhabitowego)
Zgromadzenia Córek Najczystszego Serca NMP, m. Paula Malecka (jego
stryjeczna siostra), założyła w Łudze k. Petersburga zakład
wychowawczo-rzemieślniczy dla 200 chłopców w wieku od 7 do 12 lat, słabych
fizycznie. W 1921 wikariusz gen. archidiec. mohylewskiej, abp J. Cieplak,
mianował go rektorem konspiracyjnego seminarium duch. w Petersburgu.
Zorganizował je i kierował nim do chwili aresztowania w marcu 1923. W czasie
pokazowego procesu moskiewskiego abpa J. Cieplaka i 14 księży z Petersburga
w marcu 1923 został skazany na 3 lata pozbawienia wolności bez surowej
izolacji oraz na pozbawienie praw na taki sam okres. Podstawą wyroku było
oskarżenie z art. 68, 69 cz. I, 119 i 12 KK RSFSR (d. redakcji). Przez dwa lata
przebywał w więzieniu na Lefortowie oraz w tzw. domu poprawczym w
Sokolnikach, gdzie przeszedł atak serca. Zwolniony w styczniu 1925, powrócił
do Petersburga (od 1924 Leningrad) i rozpoczął tu pracę na stanowisku
proboszcza par. św. Katarzyny oraz wikariusza gen. archidiec. mohylewskiej z
nominacji abpa Cieplaka, otrzymanej jeszcze 4.03.1923, przed wyjazdem na
proces do Moskwy. Gdy w wiosną 1926 pap. Pius XI podjął plan ukrytej
reorganizacji administracji kośc. w ZSSR, Malecki został potajemnie
konsekrowany na biskupa (13.08.1926) przez jego tajnego wysłannika, bpa
Michela d'Herbigny'ego, w kościele Notre Dame de France w Leningradzie i
mianowany administratorem apost. północnej Rosji z siedzibą w tym mieście.
Po ujawnieniu się jako biskup był nieustannie inwigilowany i nękany przez
GPU. 4.05.1927 GPU, pod groźbą deportacji i potraktowania go jako więźnia
kryminalnego, poleciło mu za 4 dni wyjechać do Wiatki. Poprosił wówczas o
dalsze 4 dni na przygotowanie i o zamianę Wiatki na Archangielsk, na co GPU
wyraziło zgodę. Następnego dnia podpisał oświadczenie, że dobrowolnie
opuszcza Leningrad, i 13 tegoż miesiąca na własny koszt wyjechał do
Archangielska. Po jego zniknięciu delegacja złożona z 8 osób z różnych parafii
udała się 17 maja do leningradzkiego Gubispołkomu (Gubernialny Urząd
Wykonawczy) z petycją podpisaną przez 100 osób z prośbą o wyjaśnienie jego
losu. Zwracano w niej uwagę, że ks. Malecki przez 40 lat pracował jedynie dla
robotników i ludzi ubogich. Naczelnik Komarów i jego pomocnik, Leonow,
odpowiedzieli - zgodnie z prawdą - że nie został aresztowany ani zesłany.
Delegacji pokazano jego oświadczenie o dobrowolnym wyjeździe. Odpowiedź
ta została natychmiast wykorzystana. Pracujący wówczas w Leningradzie ks.
Stanisław Przyrembel (zob. biogram) wysłał mu przez umyślnego posłańca
zawiadomienie o odpowiedzi GPU i na tej podstawie bp Malecki powrócił do
Leningradu. Śledząca losy Kościoła kat. w ZSSR ambasada francuska w
Moskwie w liście z 30.05.1927, przesłanym przez ministra pełnomocnego,
André de Laboulaye, ministrowi spraw zagr. Aristide Briandowi, donosząc o
sytuacji bpa Maleckiego i tłumacząc przyczyny jego wydalenia do
Archangielska, oceniała jego postawę w sposób następujący: Zgodne
świadectwa przedstawiają Maleckiego jako człowieka wyjątkowej roztropności.
Jego działalność nigdy nie wykraczała poza ramy czysto religijne i starannie
wystrzegał się on jakiegokolwiek kompromitującego kontaktu z reprezentacjami
innych krajów, a w szczególności z reprezentantami Polski. Szacunek i wpływ,
którym prałat ten cieszył się w Leningradzie, są, jak się zdaje, jedyną przyczyną
jego wygnania (Les témoignages s'accordent pour présenter Mgr Malecki
comme un homme d'une extrême prudence. Son activité n'aurait jamais dépassé
le domaine purement religieux et il aurait soigneusement évité toute relation
compromettante avec les représentants des pays étrangers, en particulier avec
les représentants polonais. Le respect et l'infuence dont ce prélat jouissait à
Leningrad sont apparament l'unique cause de son exil), [6: syg. 126, k. 23a].
Powrót biskupa został uczczony uroczystym nabożeństwem 16.06.1927 w
kościele św. Katarzyny, wypełnionym wiernymi. W przedsionku powitało go
kilku księży i wręczono mu mitrę. Zarówno przedtem, jak i po powrocie bp
Malecki był szykanowany częstymi rewizjami i wezwaniami do różnych
urzędów. Funkcje te wykonywali przede wszystkim komuniści pol. Wobec
możliwego w każdej chwili aresztowania wielokrotnie zwracał się do Rzymu
(przez administratora apost. w Moskwie, bpa Pie-Éugène Neveu - zob. biogram)
o zgodę na konsekrowanie swego koadiutora. Jako kandydata wskazywał ks.
Teofila Matulionisa (zob. biogram). Otrzymał ją od komisji Pro Russia za
pośrednictwem bpa Neveu w grudniu 1928. Dn. 9.02.1929 konsekrował go
konspiracyjnie w Leningradzie. Wg raportu Konsulatu RP w tym mieście z
18.12.1929, przesłanego MSZ w Warszawie, odmówił proponowanego mu przez
władze sow. wyjazdu do Polski. W tymże raporcie jego autor (attaché
konsularny, M. Grendyszyński), stawiał mu zarzut, że Nie stara się wynaleźć
modus vivendi, który by umożliwił rozwój Kościoła [5: 10183, k. 11]. Zarzut był
niesprawiedliwy i świadczył o zupełnej nieznajomości położenia Kościoła w
ZSSR, którego władze od początku zmierzały do całkowitej jego likwidacji,
zrealizowanej po kilku latach. Dwukrotnie bp Malecki organizował tajne
seminarium duch. w Petersburgu. Najpierw w 1926, a po jego likwidacji w tym
samym roku przez GPU i aresztowaniu kilku alumnów - w r. nast. (istniało do
1930). Dn. 25.11.1930 został aresztowany, osadzony w więzieniu i po bardzo
męczącym śledztwie zesłany w wieku 70 lat na Syberię (wg niektórych źródeł
na 10 lat) do wsi Dubinino k. Bracka nad Angarą, 460 wiorst od Irkucka.
Pozostawał tam w bardzo ciężkich warunkach bytowych przez cztery lata.
Przedstawił je w obszernym liście z 16.02.1931, który dzięki pośrednictwu bpa
Neveu dotarł do Rzymu [84, s. 299-300]. Od czasu do czasu otrzymywał paczki
z żywnością od Marii Marczynowskiej z Leningradu. Uwolniony na początku
1934, starał się wrócić do Leningradu. Dzięki staraniom kard. Aleksandra
Kakowskiego w pol. MSZ, a nast. rządu pol., władze sow. zgodziły się na
wyjazd bpa Maleckiego do Polski. Ponieważ Poselstwo Pol. w Moskwie zostało
podniesione do godności ambasady i mianowany został pierwszy ambasador RP
w ZSSR (został nim Juliusz Łukasiewicz, który brał udział w staraniach o
zwolnienie bpa Maleckiego), władze sow. potraktowały zwolnienie jako
zwyczajowy, przyjazny gest, czyniony z tej okazji. Bp Malecki odnaleziony
został przez wysłannika Konsulatu Pol. w Moskwie na dworcu kolejowym w
Irkucku w stanie daleko posuniętej niesprawności umysłowej i fizycznej. Po
przewiezieniu do Leningradu poddany został leczeniu dzięki pomocy konsula
pol. w tym mieście, Zbigniewa Beliny-Prażmowskiego. Odmówił wyjazdu do
Polski, powołując się na obowiązek pozostania wśród powierzonych mu
wiernych. Wyjechał pod wpływem nalegań, że powinien udać się do Rzymu, by
Ojcu Świętemu złożyć sprawozdanie ze stanu diecezji, co było jedynie formą
nakłonienia go do wyjazdu. 20.04.1934 w towarzystwie pracownika konsulatu
wyjechał z Leningradu i, via Moskwa, 28 tegoż miesiąca przybył do Warszawy.
Zm. w Warszawie 17.01.1935, nie odzyskawszy zdrowia i pełnej sprawności
umysłowej. Pochowany został początkowo w katedrze warszawskiej. W 1961
szczątki przeniesiono na cmentarz na Powązkach (kwatera 13, rząd 3, m. 2, w
pobliżu kościoła św. Karola Boromeusza). Tablica na grobowcu zawiera mylną
informację, że urodził się na Żmudzi. Od 1904 był kanonikiem honor. kapituły
mohylewskiej, a od 1917 jej prałatem. Źródła: [1: syg. III/28, k. 118]; [3: syg.
71, k. 144-146, 156-158]; [5: syg. 10183, k. 10-11]; [6: syg. 126, k. 23-23v];
[14: 1900-1917, 1923-1932]; [16]; [19]; [32: - autożyciorys pisany 3.07.1923
w więzieniu w Moskwie, syg. A.12.P/5]; [55, passim]; [61: 1931, nr 2, s. 8];
[64: 1925, 1928, 1936]; [66]; [68]; [79: s. 97-98]; [80: 1935, nr 1-2, s. 11];
[84]; [86]; [87]; [88: 1930, nr 51, s. 16; 1931, nr 31, s. 492; 1934, nr 20, s. 309];
[147: 773]; [175]; [196]; [202]; [210]; [256]; [270: s. 8]; [279 (1)]; [321].
Małaczyński Adam (1865 1889 1920). Pochodził z archidiec. lwowskiej. Był absolwentem seminarium duch. we Lwowie. Pracował jako wikariusz
par. Łopatyn, a w 1897 administrator par. Wiesenberg k. Żółkwi. W czerwcu
1909 mianowany kanonikiem kapituły lwowskiej. W latach 1898-1920 był
proboszczem par. Firlejów w dek. Brzeżany. W czasie wojny pol.-bolsz. został
tam 19.08.1920 w sposób okrutny zamordowany przez żołnierzy bolsz. -
crudeliter a bolszevicis occisus [195: 1920]. Był jednym z kilku księży
archidiec. lwowskiej zamordowanych przez wojska bolsz. w 1920.
Schematyzmy archidiec. lwowskiej wymieniają go również jako Adama de
Korwin Małaczyńskiego. Źródła: [193]; [195: 1889-1920].
Małecki Antoni bp zob. Malecki Antoni bp
Mańkowski Piotr abp (1866 1899 1933). Ur. 1.11 w majątku Sahinka
na Podolu. Od 1872 mieszkał i kształcił się w Dreźnie, gdzie zdobył maturę.
Ukończył studia agronomiczne na uniwersytecie we Wrocławiu, po których
osiadł w majątku rodzinnym koło Mohylewa Podolskiego. W 1896 wstąpił do
seminarium duch. w Żytomierzu i 7.07.1899 otrzymał święcenia kapł., po
których został wikariuszem przy katedrze w tym mieście. W 1902 mianowany
proboszczem w Kamieńcu Podolskim. Pod koniec 1911 za popieranie ukrytego
(bezhabitowego) zakonnego Zgromadzenia Córek Najczystszego Serca NMP
został przez władze carskie pozbawiony dotychczasowego stanowiska, z
zakazem objęcia innej parafii. Otrzymał wówczas pracę kancelisty w
żytomierskiej kurii biskupiej. W 1917 mianowany wikariuszem tej części diec.
żytomierskiej, która pozostawała pod okupacją austriacką i niem. 24.09.1918
prekonizowany na pierwszego ordynariusza reaktywowanej w 1918 starej (XIV
w.) diec. kamienieckiej, po jej kasacie przez władze carskie w 1866.
Konsekrowany 30.11.1918 w Krakowie przez bpa Adama Sapiehę. Ingres do
katedry w Kamieńcu Podolskim odbył dopiero 8.12.1919 po zajęciu miasta
przez wojska pol. Zagrożony aresztowaniem przez władze bolsz., opuścił teren
diec. 5.07.1920 razem z wycofującymi się wojskami pol. i osiadł w Buczaczu
na terenie archidiec. lwowskiej. Założył tam niższe seminarium duch. dla diec.
kamienieckiej, której tereny pozostały w ZSSR. W 1926, po nominacji przez
Stolicę Apost. ks. Jana Świderskiego (zob. biogram) administratorem apost. tej
ostatniej diecezji, zrzekł się rządów i przeniósł się do Włodzimierza
Wołyńskiego na terenie diec. łuckiej. Papież Pius XI mianował go 9.02.1926
tytularnym arcybiskupem enejskim (Aenus). Był także prałatem archidiakonem
kapituły łuckiej. Pod koniec życia oddał się pracy pisarskiej oraz translatorskiej
i opublikował wiele książek. Pozostawił po sobie pamiętniki. Zm. nagle
8.04.1933 i pochowany został w podziemiach katedry w Łucku. Za rządów sow.
po 1939 jego szczątki zostały sprofanowane i wyrzucone. Źródła: [68]; [64:
1934, s. 445-446]; [71, s. 74-75]; [83]; [88: 1933, nr 16-17, s. 244-245]; [270:
s. 8]; [271]; [320].
Marcinian Ksawery (1878 1903 1918). Należał do archidiec. mohylewskiej. Był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu.
W pierwszych latach po święceniach kapł. był duszpasterzem przy kaplicy św.
Antoniego w miejscowości Kresławka (w 1917 liczyła 2900 wiernych) w dek.
irkuckim na Syberii. W latach 1908-1912 pracował jako administrator par.
Józefów w dek. górnodźwińskim, a nast. (od 1912) par. Neuterany (Rogówka)
w d. Inflantach Pol. (w 1917 liczyła 6690 parafian), w części należącej do gub.
witebskiej. 7.03.1918 został tam zamordowany przez wojska bolsz. Miał ponieść
śmierć przy ołtarzu w kościele. Nazwisko wymieniane niekiedy w zmienionej
wersji Marcynian. Źródła: [14: 1904-1906, 1911-1917]; [36: 1918, nr 4]; [51,
s. 8]; [52, s. 28]; [65, s. 186]; [79, s. 201].
Marcynian Ksawery zob. Marcinian Ksawery
Marecki Brunon s. Mariana. Ur. w 1908 w wiosce Kapuściany na Podolu.
Alumn ukrytego seminarium duch. w Kijowie, kierowanego w połowie lat
dwudziestych przez ks. Teofila Skalskiego (zob. biogram) i ks. Kazimierza
Naskręckiego (zob. biogram). Miał wykształcenie średnie. W latach 1916-1927
mieszkał w Winnicy, gdzie uczył się w szkole średniej. Nast. udał się do
Kijowa, gdzie rozpoczął studia w szkole Polskij Politechnikum. Został z niej
wydalony za chodzenie do kościoła i służenie w czasie nabożeństw. Zamieszkał
u ks. Bolesława Blechmana i razem z kilkoma innymi kandydatami
przygotowywał się konspiracyjnie do kapłaństwa pod jego kierunkiem oraz ks.
Naskręckiego. W tym samym czasie uczęszczał na kurs księgowości.
Aresztowany 25.05.1929 i oskarżony o to, że razem z kolegami: Andrzejem
Rybałtowskim, Stanisławem Grzegorzewskim i Bronisławem Lubowskim,
przygotowywał się do działalności księdza w celach kontrrew. Skazany na 3 lata
zesłania na Syberii. Dalsze losy nie znane. Źródło: [287 (5)].
Markowski. Nie znany bliżej ksiądz kat., spotkany w mieście Gorkij
(kilkaset km na wschód od Moskwy) przez Zygmunta Sroczyńskiego, chemika
i dziennikarza z Poznania, deportowanego do ZSSR po 1939, który od 15.08 do
11.11.1941 przebywał w tym mieście. Wg jego relacji ks. Markowski był
nauczycielem w miejscowej szkole i miał prawo odprawiać mszę św. w
niedziele i święta w otwieranym w te dni kościele kat. w Gorkij. W 1917 w
seminarium duch. archidiec. mohylewskiej był na drugim roku studiów
Franciszek Markowski, ur. 18.04.1895, który jednak późn. w schematyzmach
tej archidiecezji nie występuje. Źródła: [14: 1917, s. 140]; [22: ank. nr 2].
Markuszewski Albin s. Juliana (1877 1903
1938). Ur. w Żurawlińcach na terenie gub. podolskiej
w rodzinie szlacheckiej. Należał do diec. łucko-żytomierskiej. Ukończył seminarium duch. w
Żytomierzu. Bezpośrednio po święceniach kapł.
(1903-1904) był wikariuszem par. Dubno na Wołyniu,
a nast., w latach 1905-1914, administratorem par.
Wyszewicze (2483 wiernych) i dziekanem
radomyskim (od 1914). W latach 1918-1925 pracował
jako administrator par. Ilińce (2350 parafian) i dziekan
berdyczowski, administrator ad interim par. Lipowiec (1005 parafian) oraz par.
Oratów (1253 wiernych) w tym samym dekanacie. Był także w tym czasie
proboszczem-konsultorem w kurii biskupiej. Późn. był jednocześnie
administratorem par. Chabne, Uszomierz, Malin i in. Aresztowany został w
Uszomierzu 29.01.1930 przez korosteński okręgowy oddział GPU USSR na
podstawie oskarżenia o popełnienie przestępstw przewidzianych w art. 54-10
UK USSR. Wg akt śledczych korosteński okręgowy oddział GPU otrzymał
materiały świadczące o tym, że Markuszewski za pośrednictwem konsulatu polskiego w Charkowie otrzymywał w latach 19241926 literaturę religijną, którą
rozprowadzał wśród ludności polskiej. Ponadto jako proboszcz par. Uszomierz
prowadził wśród tej ludności systematyczną działalność kontrrewolucyjną, przez
szerzenie propagandy szowinistycznej i nacjonalistycznej, opartej na idei
miłości do Polski. W ten sposób przygotowywał tyły dla polskiej armii, na
wypadek interwencji wojennej ze strony Polski [280]. Jako rzekomo
niebezpieczny społecznie element w warunkach okręgu pogranicza [tamże]
został skazany 22.03.1930 decyzją OSO przy Kolegium GPU USSR na 3 lata
łagru na Wyspach Sołowieckich, z końcem wyroku 2.11.1933. Przybył tam
24.04.1930 i pracował w łagrze na wyspie Anzer. Po wykryciu rzekomego
zwartego antysowieckiego ugrupowania, istniejącego jakoby wśród więzionych
tam 32 księży kat. (zob. biogram ks. Pawła Aszeberga), podczas posiedzenia
władz USŁag (ISO USŁag, OGPU LWO oraz OO ISO USŁag) 9.07.1932 na
Sołówkach, kończącym śledztwo w tej sprawie, odnośnie do jego osoby podjęto
decyzję: Przedstawić akt oskarżenia z art. 59-10 KK, trzymać na wyspach w
izolacji od innych księży i wystąpić z wnioskiem o zwiększenie terminu izolacji
do lat 10 [284]. Miał tam popaść w rozstrój nerwowy, dochodzący do
pomieszania zmysłów. Istnieje informacja, że jako ciężko chory otrzymał w
1932 pozwolenie na czasowy pobyt w Smoleńsku, nast. powrócił na Wołyń i
osiadł w par. Malin. Miał być tam jeszcze w 1934 i jako duszpasterz dojeżdżać
do par. Fastów k. Kijowa. Jednakże wg akt jego sprawy po odbyciu wyroku
został decyzją OSO przy Kolegium GPU USSR z 15.02.1933 zesłany na Syberię
na okres 3 lat [280]. Wg listy A. Ponińskiego z marca 1937 przebywał na
zesłaniu w wiosce Kiemskoje w Krasnojarskim Kraju na Syberii. Aresztowany
na zesłaniu pod koniec 1937 i 10.01.1938 postanowieniem OSO skazany na
śmierć. 5.02 tr. rozstrzelany. Wydział Konsularny Ambasady RP w Moskwie
28.06.1938 informował MSZ, że ks. Markuszewski przebywa na zesłaniu w
Jużnojenisejsku w Krasnojarskim Kraju. Miał tytuł szambelana pap.
Zrehabilitowany po 1989. Źródła: [1: syg. III/28, k. 213; syg. III/100, k. 147,
180]; [5: syg. 11049, k. 22]; [7: syg. 2ER 124; 2ER 174]; [23: 1904-1925]; [32:
syg. A.12.P/6; syg. A.44.115/1]; [88: 1930, nr 10, s. 9; nr 18, s. 8; 1933, nr 49,
s. 779; 1934, nr 31, s. 487]; [102]; [280]; [284]; [309].
Masłowski. Ksiądz kat. rozstrzelany przez bolszewików w 1920. Brak
bliższych danych co do jego osoby oraz potwierdzenia tej informacji. W archidiec. mohylewskiej był ks. Nikodem Masłowski (1889 1914 ?), który w
latach 1915-1916 pracował jako wikariusz w par. Kojdanów, a od 1917 jako
filialista par. Berezyna w Rawaniczach. Od początku lat trzydziestych pracował
w archidiec. wileńskiej jako proboszcz par. Rzesza, a nast. administrator par.
Sokółka i par. Łużki. Źródła: [14: 1915-1917, 1931-1932]; [137: 1920, nr 1, s.
9]; [156: 1931-1939].
Matulanis Teofil zob. Matulionis Teofil
Matulionis Teofil abp (1873 1900 1962).
Biskup koadiutor administratora apost. w Leningradzie
bpa Antoniego Maleckiego, biskup ordynariusz diec.
koszedarskiej na Litwie, a pod koniec życia
arcybiskup (z tytułem osobistym). Ur. 22.06 w zaścianku Kudovieskis, par. Ałunta (Alantos) w gub.
kowieńskiej, jako syn Jerzego i Anny z d. Joczepis.
Ukończył realną szkołę średnią w Dyneburgu
(Dźwińsk) i wstąpił do metropolitalnego seminarium
duch. w Petersburgu. Po jego ukończeniu otrzymał
4.03.1900 (wg starego stylu) święcenia kapł. W latach 1900-1901 był wikariuszem par. Warklany w dek. Rosica w gub. witebskiej, a nast., w latach
1901-1910, proboszczem par. Byków w tym samym dekanacie. W 1910 za
ochrzczenie dziecka z małżeństwa mieszanego, prawosł.-kat., został skazany na
grzywnę, pozbawiony stanowiska proboszcza i skierowany na 6 miesięcy
odosobnienia "w klasztorze" przy kościele św. Katarzyny w Petersburgu. W
latach 1910-1918 był wikariuszem tej parafii, z rezydencją przy nowo powstającym kościele Najśw. Serca Pana Jezusa za Newską Rogatką, i prezesem
komitetu budowy tegoż kościoła. Od stycznia 1910 był proboszczem stworzonej
przy nim parafii. Brał udział w zebraniach księży pracujących w Petersburgu,
zwoływanych w latach 1918-1920 przez abpa Edwarda Roppa (zob. biogram),
a nast. abpa Jana Cieplaka (zob. biogram), których celem było dyskutowanie
nowej sytuacji Kościoła. Uwięziony i skazany w pokazowym procesie
moskiewskim abpa Cieplaka oraz 14 księży z Petersburga (21-25.03.1923) na
3 lata pozbawienia wolności bez ścisłej izolacji i bez pozbawienia praw.
Podstawą wyroku było oskarżenie z art. 40, 68, 69 cz. I, 119 i 121 KK RSFSR.
W listopadzie tr. grupa wiernych z par. Najśw. Serca Pana Jezusa zwróciła się
do Narodowego Komisariatu Sprawiedliwości w Moskwie o przedterminowe
jego zwolnienie. Członek Kolegium Komisariatu, kierownik Oddziału 5
(Oddzielenie Cerkwi od Państwa), Krasikow, pismem z 13.11.1923
odpowiedział odmownie, powołując się na art. 55 KK RSFSR i wskazując, że
Matulionis nie odbył jeszcze połowy kary [284, f. 1001, op. 8, d. 6, k. 37]. Po
odbyciu wyroku w więzieniu Sokolniki pod Moskwą Matulionis powrócił w
1926 na poprzednie stanowisko. Objął wówczas także administrację par.
Kołpino k. Leningradu. W grudniu 1928 został mianowany biskupem
tytularnym Matregi w Chersonezie Taurydzkim i 9.02.1929 potajemnie
konsekrowany przez bpa Antoniego Maleckiego (zob. biogram) na biskupa
koadiutora z prawem następstwa. Nominacja ta była odpowiedzią Stolicy Apost.
na kilkakrotnie ponawiane prośby i nalegania bpa Maleckiego, wskazującego
Matulionisa jako kandydata na biskupa (motywował je możliwością swego
aresztowania, które faktycznie nastąpiło). Ponownie aresztowany 24.11.1929 i
na podstawie oskarżenia z art. 58-6 i 58-12 oraz art. 121 i 122 KK RSFSR
skazany na 10 lat łagrów na Wyspach Sołowieckich, z końcem wyroku
8.12.1939. Przybył tam 16.10.1930. Pracował w łagrze w Kiemi i na wyspie
Anzer. Na posiedzeniu władz USŁag (ISO USŁag, OGPU LWO oraz OO ISO
USŁag) 9.07.1932 w związku z wykryciem na wyspie Anzer rzekomego
zwartego antysowieckiego ugrupowania, zorganizowanego jakoby przez 32
przebywających tam księży (por. biogram ks. Pawła Aszeberga), podjęto
odnośnie do jego osoby następującą decyzję: Przedstawić akt oskarżenia z art.
58-10 KK, trzymać pod strażą i skierować do dyspozycji OO PP OGPU LWO
[284]. Przewieziony do więzienia w Leningradzie i skazany na rok karnej
izolacji przy zaostrzonym reżimie. W związku z planowaną wymianą więźniów
między Litwą a ZSSR został 10.08.1933 skierowany do więzienia w Moskwie.
19.10.1933 znalazł się w grupie 10 księży wymienionych na 26 agentów bolsz.
i przybył na Litwę. Odbył podróż do Rzymu, gdzie miał spotkanie z pap. Piusem XI. Rezydował w Kownie. W 1939 był oficjałem metropolitalnego sądu
biskupiego, prezesem ogólnokrajowej Unii Kleru ds. Misji, spowiednikiem
alumnów w metropolitalnym seminarium kowieńskim oraz protektorem kościoła
Sióstr Benedyktynek pw. św. Mikołaja w Kownie. Od 1940 był litewskim
biskupem polowym. 9.01.1943 pap. Pius XII mianował go ordynariuszem diec.
koszedarskiej na Litwie. Podczas okupacji niem. starał się bronić młodzież
litewską przed wywózką na roboty do Niemiec. Po zajęciu Litwy przez Armię
Czerwoną w 1944 pozostał na stanowisku i 18.12.1946 po raz kolejny został
aresztowany przez władze sow., skazany na 10 lat zesłania na Syberię (wg
niektórych źródeł na 7 lat więzienia). W 1956 przebywał w domu dla inwalidów
w Pot'mie. Uwolniony w tym samym roku, po powrocie na Litwę zwrócił się do
władz państwowych o zgodę na objęcie rządów w diec. koszedarskiej, co nie
zostało uwzględnione. 25.12.1957 potajemnie konsekrował na biskupa ks.
Vincentasa Sladkieviciusa, późn. kardynała litewskiego (z nominacji pap. Jana
Pawła II). 20.08.1962 pap. Jan XXIII mianował ks. Matulionisa arcybiskupem
ad personam (z tytułem osobistym). Zm. 20.08.1962 i pochowany został w
katedrze koszedarskiej. H. Stehle podaje błędną informację o jego konsekracji
biskupiej w Moskwie przez bpa Pie-Éugène Neveu [175]. W 1990 w diec.
koszedarskiej rozpoczęto jego informacyjny proces beatyfikacyjny. W 1994 w
archikatedrze wileńskiej, na miejscu celowo zniszczonego nagrobka arcybiskupa
nominata wileńskiego Jana Cieplaka, umieszczono popiersie abpa Matulionisa.
Źródła: [1: syg. III/100, k. 24, 102]; [5: syg. 10183, k. 11-12]; [7: syg. 2ER
124]; [8: 22 VI 1934]; [14: 1910-1932]; [16]; [19]; [32: autożyciorys pisany w
więzieniu w Moskwie; podpisał się pod nim jako T. Matulanis - por. syg.
A.12.P/5]; [55, passim]; [65, passim]; [66]; [67]; [84]; [86]; [88: 1933, nr 45,
s. 711]; [88: 1936, nr 2, s. 20]; [94]; [102]; [175]; [219]; [222]; [228]; [256];
[262]; [284]; [321].
Matuszewicz Antoni s. Hipolita (1886 1911
1936). Ur. w Krywoszewiczach na Podolu. Należał do
diec. kamienieckiej. Był absolwentem seminarium
duch. w Żytomierzu oraz Akademii Duch. w
Petersburgu, gdzie studiował przed otrzymaniem
święceń kapł., uzyskując stopień magistra teologii. W
latach 1911-1915 był wikariuszem par. Płoskirów (w
1918 liczyła 12 600 parafian) i kapelanem przy
należącej do tej parafii kaplicy w Maćkowcach. W
1918 miał stanowisko administratora par. Derażnia
Podolska (5187 wiernych) w dek. Latyczów. W 1920 został mianowany
proboszczem par. Dunajowce. W latach dwudziestych pracował jako administrator tej parafii, a także parafii Zaleśce, Żwańczyk i Uszyca. Aresztowany
19.01.1930 i więziony w politizolatorze w Jarosławlu n. Wołgą w grupie
przebywających tam 30 księży pol. z Ukrainy. W grupowym procesie księży
pol., jaki odbył się w r. nast. w Charkowie w sprawie kontrrewolucyjnej
organizacji duchowieństwa katolickiego i unickiego na Ukrainie, skazany na 10
lat łagrów na Sołówkach i wysłany tam w maju 1931. Zm. tam na gruźlicę
10.05.1936. Zawiadomienie o jego śmierci przesłał do PCK w Moskwie ks.
Józef Kowalski w liście z 16.05.1936. Źródła: [1: syg. III/100, k. 100]; [7: syg.
2ER 135]; 14: 1910, 1931-1932]; [23: 1911-1918]; [32: syg. A.12.P/6]; [37:
2.11.1936]; [83: 1920, nr 4-5]; [84]; [88: 1936, nr 34, s. 53; nr 45, s. 715];
[200]; [235, z. 8]; [254]; [262]; [309].
Mazur Kazimierz (1887 1914 1920). Pochodził z diec. łucko-żytomierskiej. Był absolwentem seminarium duch. w Żytomierzu. W 1918 zajmował
stanowisko administratora par. Krasiłów w dek. Krzemieniec. W 1920 został
zamordowany w Krasiłowie przez bandy bolsz. w 33. roku życia i 8. roku
kapłaństwa. Źródła: [23: 1918-1923]; [78, s. 35]; [283, s. 264].
Merklinger Michael (1892 1917 ?). Należał do diec. tiraspolskiej i w
Saratowie ukończył seminarium duch. W 1918 pracował w par. Grossliebental
w dek. Odessa, a w latach 1924 ?-1936 w Rastad. Nie znana bliżej data
aresztowania. Po uwięzieniu został skazany na 10 lat zesłania. W 1945 żył, jak
się zdaje, na wolności na Syberii i był zatrudniony w aptece. Źródła: [15:
1917-1918]; [67].
Michajłow Nikołaj (? ? po 1938). Rosjanin obrz. wsch. W czerwcu
1933 przebywał w Smoleńsku, późn. w Leningradzie. W maju 1936 został
zmuszony do opuszczenia tego miasta i osiedlił się na Krymie w par. Taganrog,
gdzie mieszkał z wikariuszem administratora apost. dla katolików-Ormian. Wg
pisma Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ z 28.06.1938
został w Taganrogu aresztowany 11.03.1938. Dalsze losy nie znane. Źródła: [7:
syg. 2ER 176]; [32: syg. A.44.115/1]; [84].
Michalkiewicz Kazimierz Mikołaj bp (1865
1888 1940). Ur. 1.02 w majątku Hopeniszki, pow.
Wiłkomierz w diec. żmudzkiej, jako syn Justyna i
Joanny z Klimaszewskich. Ojciec jego brał udział w
powstaniu styczniowym. W 1884 Michalkiewicz
wstąpił do metropolitalnego seminarium duch. w
Petersburgu i 23.10.1888 otrzymał święcenia kapł.
Pracował kolejno jako wikariusz par. św. Antoniego w
Witebsku i par. Warków w dek. dolnodźwińskim. Od
1891 był proboszczem par. Birżagol w tym samym
dekanacie i dziekanem. W 1896 objął stanowisko proboszcza w Kronsztadzie,
gdzie był także kapelanem wojsk., katechetą w szkole inżynierii morskiej oraz
w szkołach średnich. Brał czynny udział w życiu społ. i narod. parafii kronsztadzkiej. W tym czasie rozpoczął studia w Akademii Duch. w Petersburgu,
uzyskując w 1909 stopień magistra teologii. Ze względów duszp. nauczył się
języka litewskiego oraz łotewskiego i wygłaszał kazania w tych językach. W
1902 został proboszczem parafii na "Złotej Górce" w Mińsku, gdzie przywrócił
język pol. w nabożeństwach paraliturgicznych, poprzednio wyrugowany na
skutek presji władz carskich na rzecz języka ros. Jego kazania i organizowane
przez niego uroczyste nabożeństwa przyczyniły się do ożywienia życia rel. i
narod. w tym mieście. Rozwinął zaniedbaną pracę charytatywną w parafii. Po
objęciu stanowiska dziekana w Mińsku (dekanat ten obejmował prawie całą
gub. mińską) rozpoczął akcję oświatową i pracę nad uświadomieniem rel. za
pomocą takich stowarzyszeń, jak Żywy Różaniec, Trzeci Zakon św. Franciszka
i in. 15.09.1908 został mianowany administratorem apost. diec. wileńskiej,
opuszczonej na skutek wydalenia z Wilna przez władze carskie jej ordynariusza,
bpa Edwarda Roppa (zob. biogram). Pozostawał na tym stanowisku do czasu
aresztowania w nocy z 19 na 20.06 1918 przez okupacyjne władze niem. i
internowania w Maria-Laach w Nadrenii. Powrócił w listopadzie tr. i udał się
do Mińska. Tu został, wraz z biskupem mińskim, Zygmuntem Łozińskim,
aresztowany 18.08.1920 przez władze sow. i uwięziony na Łubiance w
Moskwie. Dzięki interwencji rządu litewskiego po kilku miesiącach został
uwolniony i powrócił do Wilna. 12.01.1923 został prekonizowany na
tytularnego biskupa tyatirskiego i sufragana wileńskiego. Konsekracja biskupia
odbyła się 10.06.1923. Był wikariuszem gen. diec. wileńskiej (od 1926
archidiecezji) oraz wizytatorem klasztorów i zgromadzeń zakonnych. Zm.
16.02.1940 w Wilnie i tam został pochowany. Źródła: [14: 1896-1907]; [64:
1924, 1928]; [95, s. 54]; [97]; [153, s. 266-272]; [156: 1923-1939]; [196].
Michaseniuk Mikołaj zob. Michasionek Mikołaj
Michasionek Mikołaj s. Jana (1888 1911
1933). Ur. 20.07 w gub. witebskiej. Należał do
archidiec. mohylewskiej. Był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. W 1911
mianowany został wikariuszem par. Tomsk, w r. nast.
kapelanem kościoła św. Jana Chrzciciela w
miejscowości Maliczewskij Posiołok w dek. tomskim
(w 1916-1917 liczyła 1300 katolików), a nieco późn.
także w zamieszkanej przez Polaków miejscowości
Białostockij Posiołok (Białystok). W 1923, po
wyrzuceniu go z domu kośc., zabranego na szkołę, był zmuszony opuścić
dotychczasowe miejsce zamieszkania. W 1925, i zapewne późn., był kapelanem
w kościele w Maliczewskim Posiołku i administratorem par. w Nowosybirsku,
gdzie zamieszkał w 1925 na prośbę miejscowej wspólnoty kat. po przyjeździe
z Tomska. Po raz pierwszy aresztowany został 3.04.1926 w Nowosybirsku, na
drugi dzień po rozmowie ze śledczym PP OGPU w tym mieście, Bieleckim. W
dostarczonym mu Memorandum materiałow na nowosybirskogo ksiendza
Michasionok Nikołaja zawarty był cały szereg oskarżeń o działalność antysow.
w kościołach w Tomsku i w Nowosybirsku, opartych na donosach ukrytych
agentów GPU. Parafianie zwrócili się do GPU z podaniem o zwolnienie ks.
Michasionka na czas świąt wielkanocnych, które jednak nie zostało
uwzględnione. Oskarżony został m.in. o to, że po aresztowaniu ks. Michała
Bugienisa (zob. biogram) w Omsku w 1925 miał powiedzieć, że można by go
uwolnić, dając łapówkę, i że na ten cel otrzymał z zagranicy tysiące rubli. Tym
samym, według oskarżenia, poderwał autorytet organów sowieckiej władzy u
przedstawicieli katolickiego duchowieństwa za granicą [290 (1), s. 70]. Po
śledztwie, prowadzonym przez naczelnika PP OGPU Zapsibkraja
(Zachodniosyberyjskiego Kraju), Zakowskiego, OSO przy Kolegium OGPU
skazało go 25.11.1927 na podstawie art. 58-6 KK RSFSR na 3 lata łagrów bez
prawa korzystania z amnestii. Skierowany został do jednego z łagrów SŁON w
Kiemi. Tuż przed upływem wyroku OSO OGPU nadesłało do łagru decyzję
datowaną 28.04.1930 o skierowaniu go z Sołówek na zesłanie do Północnego
Kraju na 3 lata. Zm. na zesłaniu w mieście Wielikij Ustiug w 1933. Źródła: [14:
1909-1932]; [103]; [108]; [262]; [273]; [290 (1), s. 71-73 i (2)].
Michasionok Nikołaj zob. Michasionek Mikołaj
Mickiewicz Ignacy (1864 1888 1935). Ur. 22.07 w pow. rosieńskim na
Litwie. Pochodził z diec. tiraspolskiej. Ukończył gimnazjum niem. w Libawie
i w 1884 wstąpił do seminarium duch. w Saratowie. Po jego ukończeniu
otrzymał 1.12.1888 święcenia kapł. i bezpośrednio po nich został mianowany
administratorem par. Stawropol na Kaukazie. Po 3 latach otrzymał nominację
na sekretarza biskupa ordynariusza Antoniego Zerra, a jednocześnie proboszcza
par. katedralnej w Saratowie, kanonika kapituły, asesora konsystorskiego,
profesora seminarium i dziekana saratowskiego. Po z górą 2 latach pracy na
tych stanowiskach został przeniesiony na proboszcza i kapelana wojsk. w
Astrachaniu. Na placówce tej pozostawał przez 4 lata (1893-1897). Po
skasowaniu przez władze rządowe kapelanii wojsk. w tym mieście został
przeniesiony na stanowisko kapelana wojsk. w Odessie. Pracował tam do 1907,
kiedy to za nieprawomyślność został z niego usunięty przez władze carskie. W
tym samym roku został mianowany proboszczem w Piatigorsku na Kaukazie.
W 1914 z tego samego powodu został i stąd usunięty. W tym samym roku
otrzymał nominację na proboszcza w Kamienskoje (Kamienskij Zawod), gdzie
pozostawał do 17.06.1919, kiedy to został aresztowany przez CZEKA, wysłany
do więzienia w Jekatierinburgu i skazany na śmierć. Ocalał dzięki chwilowemu
opanowaniu miasta przez wojska gen. Antona Denikina. Podobno zbudował w
diec. saratowskiej 18 kościołów i kaplic. W 1919 przybył do Polski i został
przyjęty do diec. lubelskiej. Był w niej kolejno proboszczem par. Łańcuchów
(wrzesień 1919-styczeń 1922), Chłaniów (styczeńwrzesień 1922) i Susiec
(wrzesień 1922-kwiecień 1927). W kwietniu 1927 z racji zdrowotnych przeszedł na emeryturę i przeniósł się do archidiec. wileńskiej, gdzie został
kapelanem w klasztorze ss. Urszulanek Szarych w Czarnym Borze k. Wilna.
Zm. tam 22.06.1935. Źródła: [15: 1917]; [67 - nazwisko wymienione w formie:
Ignaz Mitzkiewitsch]; [80: 1935, nr 13-14, s. 201-202]; [156: 1936, s. 185];
[178: syg. II BM 44].
Mierzwiński Władysław zob. Mirzwiński Władysław
Mierżyński Józef s. Józefa (1908 ? ?). Ur. w Petersburgu w rodzinie
mieszczańskiej. Alumn trzeciego z kolei konspiracyjnego seminarium duch. w
Leningradzie, założonego w 1927 przez bpa Antoniego Maleckiego, administratora apost. w tym mieście (zob. biogram). Do czasu aresztowania pracował
jako księgowy. Mieszkał przy ul. Oczakowskaja 8 m. 119. Aresztowany
5.05.1930, oskarżony na podstawie art. 58-10 KK RSFSR o szpiegostwo na
rzecz obcych mocarstw i decyzją trojki przy PP OGPU LWO skazany na 3 lata
łagrów. Odbył wyrok. Dalsze losy nie znane. Na wniosek prokuratora m.
Leningradu z 20.04.1957, skierowany do Prezydium Leningradzkiego Sądu
Miejskiego, zrehabilitowany z braku dowodów winy. Źródło: [279 (1)].
Mikołajtis Wincenty (1892 (?) 1915 1918). Ur. 24.01. Pochodził z diec.
sejneńskiej. Po ukończeniu studiów w seminarium duch. w Sejnach studiował
nast. w Akademii Duch. w Petersburgu, której nie ukończył z powodu rewolucji.
W 1918 został przez bolszewików rozstrzelany w Archangielsku. Źródła: [14:
1917]; [25, s. 8]; [169: 1910-1913].
Mioduszewski Józef s. Jana (1880 1904
1937). Ur. na terenie gub. podolskiej. Należał do diec.
łucko-żytomierskiej. Ukończył seminarium duch. w
Żytomierzu. W latach 1904-1906 był wikariuszem
par. Obodówka w dek. Bałta, późn. par. Czeczelnik, a
nast. (1910-1914) administratorem par.
Nowokonstantynów. W latach 1918-1925, i zapewne
późn., administrował par. Pohrebyszcze, był
wicedziekanem berdyczowskim, administratorem
(czasowo) par. Borszczajówka-Dziuńków w dek.
Skwira i par. Kulczyny oraz (czasowo) par. Tereszki. Na początku 1927
pracował jeszcze na terenie diec. żytomierskiej. Bezpośrednio przed aresztowaniem pracował w Płoskirowie, gdzie został aresztowany 15.01.1930. Więziony był w Płoskirowie, Charkowie, Kijowie i znów w Płoskirowie. Po
grupowym procesie 13 księży pol. z Ukrainy (21-27.06.1930) został 27.06.1930
wyrokiem sądowej trojki OGPU USSR na podstawie art. 54-2, 54-3, 54-4,
54-5, 54-6 i 54-10 KK USSR skazany w Charkowie na śmierć, z zamianą na
10 lat łagrów i pozbawienia praw publicznych na 5 lat (art. 29 KK USSR). Dn.
26.09 tr. w grupie 10 księży z więzienia w Charkowie został omyłkowo wysłany
do łagru w Kotłasie. Po dwóch tygodniach wszystkich przewieziono do
politizolatora w Jarosławlu n. Wołgą, gdzie przebywało wówczas 30 księży pol.
z Ukrainy. W maju 1933 wysłany na Sołówki. Przebywał w łagrze na Wielkiej
Wyspie. Był chory na serce i na reumatyzm. Na liście A. Ponińskiego z marca
1937 wymieniony jako więzień w łagrze na Sołówkach. 25.11.1937 został tam
aresztowany, skazany na karę śmierci przez OSO trojkę UNKWD obw.
leningradzkiego (nr protokołu 198) i dwa tygodnie późn., 8.12.1937,
rozstrzelany w łagrze na Sołówkach. Miał najbliższą rodzinę na Ukrainie i w
Polsce. Źródła: [1: syg. III/100, k. 49 i 179]; [5: syg. 11049, k. 22]; [7: syg. 2ER
135]; [14: 1931-1932]; [23: 1905-1925]; [32: syg. A.12.P/6]; [68]; [88: 1930,
nr 14, s. 8]; [162, s. 441, 457, 460]; [235, z. 8]; [262]; [264].
Mirski-Światopełk Eugeniusz zob. Światopełk-Mirski Eugeniusz
Mirzwiński Władysław s. Aleksandra (1880 1903 po 1937). Pochodził
z archidiec. mohylewskiej. Ukończył metropolitalne seminarium duch. w
Petersburgu. W latach 1908-1909 był administratorem par. Ułła, a nast. (1910)
wikariuszem par. Omsk. Od 1910 pracował jako kapelan przy kościele w
Aleksandrowsku na Sachalinie, dokąd przybył razem z bpem Janem Cieplakiem
(zob. biogram), wizytującym parafię na Sachalinie (w 1925 było tam 350
katolików, w tym 95% Polaków). W 1921 pracował we Władywostoku na
stanowisku prefekta w tamtejszym niższym seminarium duch., a po jego
likwidacji przez władze sow. jako wędrowny duszpasterz parafii Syberii Wsch.
Kilkakrotnie aresztowany przez GPU. Aresztowany i skazany na 3 lata zesłania.
W październiku 1934 przybył do wsi Tylsk na Syberii Zach. W marcu r. nast.
znajdował się w miejscowości Kaińsk. Wg listy A. Ponińskiego z marca 1937
został skazany na przymusowy pobyt w Kujbyszewie. Ostatnie jego pismo do
PCK w Moskwie datowane jest 7.04.1937. Kierownik Wydziału Konsularnego
Ambasady Pol. w Moskwie, T. Błaszkiewicz, w piśmie do MSZ z 28.06.1938
informował o jego bardzo prawdopodobnym aresztowaniu w 2. poł. 1937, w
okresie masowych aresztowań duchownych różnych wyznań. W piśmie tym
nazwisko podane w formie nieco zmienionej: Mierzwiński. Dalsze losy nie
znane. Źródła: [1: syg. III/100, k. 180]; [14: 1908-1917, 1923]; [32: syg.
A.44.115/1]; [127]; [262]; [262 PKK, f. 8406, op. 2]; [290].
Mitzkiewitsch Ignaz zob. Mickiewicz Ignacy
Mokelki Emmanuel (1896 1921? ?). Ur. 22.12. Należał do diec.
tiraspolskiej. Studia filozoficzno-teologiczne rozpoczął w 1916 w seminarium
duch. w Saratowie i kontynuował je w Odessie, po przeniesieniu tam seminarium w 1918. W 1919 był na trzecim roku studiów. Święcenia kapł. otrzymał
prawdopodobnie w 1921. Aresztowany został w Melitopolu (wg innych
informacji w Kostheim-Konstantinowka) w obw. Dniepropietrowsk i skazany
w 1930 przez Kolegium OGPU na 3 lata zesłania do Jakucka. Wg listy
więzionych księży administratora apost. w Moskwie, bpa Pie-Éugène
Neveu, z
26.05.1931 był w tym czasie więźniem w Jakucku. W 1933 przebywał na
zesłaniu. Po odbyciu wyroku przyjechał do miejscowości Dmitrijewka w rej.
donieckim. W grudniu 1936 przybył do Smoleńska. Dalsze losy nie znane.
Źródła: [7: syg. 2ER 112]; [14: 1931-1932]; [15: 1917-1919]; [67 - wymieniany jako Emmanuel
Makelky]; [262]; [309].
Moszkowski Konrad (1881 1904 1964). Pochodził z diec. łucko-żytomierskiej. Ukończył seminarium duch. w Żytomierzu. W 1905 był wikariuszem par. Puliny w dek. Nowograd Wołyński. Był kolejno administratorem
parafii: Skórcze (1906-1907), Michałpol (1910-1914) i Topory (1920). Jako
administrator tej ostatniej parafii był także wicedziekanem dek. Skwira w gub.
kijowskiej. W latach 1919-1920 aresztowany i więziony. W 1923 był już w
Polsce i pracował jako administrator par. Radziwiłłów w dek. Krzemieniec w
diec. łucko-żytomierskiej w granicach Polski. W nowo powstałej w 1925 diec.
łuckiej zajmował kolejno stanowiska proboszcza par. Warkowicze (1927) i
dziekana w Dubnie, proboszcza par. Przewały, a jednocześnie administratora
par. Stawki w dek. Luboml (1930-1932), mansjonarza w kolegiacie ołyckiej
(1933), proboszcza par. Sielec i wicedziekana włodzimierskiego (1934-1937),
a nast. proboszcza par. Kołki i dziekana kołeckiego. Teren diec. łuckiej opuścił
w 1945 i od 1947 mieszkał w Zamku Bierzgłowskim (na terenie diec. pelplińskiej), gdzie opiekował się, podobnie jak w czasie II wojny świat., bpem Adamem Szelążkiem, którego był spowiednikiem. Przez pewien czas był proboszczem par. św. Jakuba w Toruniu. Był prałatem i kanonikiem honor. kapituły
ołyckiej. Zm. 29.09.1964 w Zamku Bierzgłowskim i pochowany został w
Toruniu. Źródła: [23: 1903-1938, 1939]; [59: mps]; [142: rkp 1949].
Muckerman Friedrich (1883 1914 1946). Ur. 17.08 w Bückenburgu.
Jezuita niem., teolog, publicysta, pisarz i działacz społ. W 1899 wstąpił do
zakonu jezuitów, gdzie ukończył studia i przyjął święcenia kapł. W latach
1914-1919 był kapelanem wojsk. w armii niem. i znalazł się na terenie Polski,
najpierw w Częstochowie, a nast. w Baranowiczach, Słonimiu i w Wilnie.
Nauczył się w tym czasie języka pol., poznał życie rel. i kult. miejscowego
społeczeństwa oraz twórczość Adama Mickiewicza. W grudniu 1918 pozostał
w Wilnie po opuszczeniu tego miasta przez wojska niem. i zajęciu go przez
bolszewików. Rozpoczął pracę duszp. przy kościele św. Kazimierza oraz
działalność opiekuńczą dla najbiedniejszych. Założył Chrześcijańską Ligę
Robotniczą, do której należało jakoby 20 tys. członków. W lutym 1919 został
w Wilnie aresztowany przez bolszewików i uwięziony w Mińsku. Pod naporem
ofensywy pol. deportowany do więzienia w Bobrujsku, a nast. w Smoleńsku,
gdzie został zwolniony. Dzięki staraniom władz pol. włączono go do grupy osób
przeznaczonych do wymiany z Polską. Wrócił do Polski 22.11.1919 razem z
abpem Edwardem Roppem i udał się do Niemiec. Po dojściu Hitlera do władzy
w Niemczech dawał wyraz swoim bardzo zdecydowanym poglądom
antyhitlerowskim w różnych publikacjach i w całej swojej działalności. W
związku z tym został przez hitlerowców uznany publicznie za wroga nr 1
państwa niem. Założył i od 1934 wydawał potajemnie w Niemczech
antynazistowski tygodnik "Der Deutsche Weg". Musiał uchodzić do Holandii,
a nast. do Francji, gdzie ukrywał się w 1942. Był ścigany przez gestapo w
różnych krajach Europy Zach. Przedostał się nielegalnie do Szwajcarii, gdzie
zm. 2.04.1946 w szpitalu Florimont k. Montreux. Wydał kilka książek i pozostawił po sobie wspomnienia opublikowane w 1973. W języku pol. ukazały się
jego wspomnienia pt. W bolszewickiej niewoli (Wilno 1922). W swoich pismach
do końca dawał wyraz uznaniu dla kultury pol. i przyjaźni dla Polski. Źródła:
[129]; [317].
Mustejkis Kazimierz (1874 1899 ?). Należał do archidiec. mohylewskiej i ukończył metropolitalne seminarium duch. w Petersburgu. Był kolejno
wikariuszem par. Landskorona w dek. Lucyn (1901-1902), Kazań (1904) i
Tobolsk (1906). W latach 1907-1908 pracował jako duszpasterz par. w
Spasskoje (w 1917 liczyła 4000 wiernych) w dek. Tomsk na Syberii. Przez
osiem lat (19091917) był proboszczem par. Perm w Rosji europejskiej (1500
parafian). Od 1916 pracował jako administrator par. Antuszew w dek. Homel
na Białorusi (w 1917 liczyła 2440 wiernych). W połowie lat dwudziestych był
ponadto administratorem par. Rohaczew oraz par. Żłobin-Karpiłówka. W 1927,
będąc na stanowisku administratora par. Bobrujsk i in., został oskarżony na
podstawie fałszywych oświadczeń komsomolca-aktywisty o zgwałcenie młodej
kobiety i nakłonienie jej nast. do pozbycia się niepożądanego dziecka. Pomimo
ofiarnych protestów wiernych skazany na 4 lata więzienia i płacenie alimentów,
co zostało ogłoszone w prasie. Na przełomie 1929 i 1930 pracował jeszcze w
Bobrujsku. Powtórnie aresztowany, więziony i na początku lat trzydziestych
skazany na 3 lata łagrów. Po roku został uwolniony dzięki staraniom władz
litewskich i w 1933 przyjechał na Litwę. Starania ułatwił fakt, że jego brat był
ministrem w rządzie litew. Przed wyjazdem zażądano od niego pisemnego zobowiązania, że nie powróci do
ZSSR. Został kapelanem zakładu dla młodocianych
przestępców w Šiauliai. W latach 1933-1939 był rektorem kaplicy publicznej
w Jurdaiciai na terenie par. Skaisgirys w diec. kowieńskiej. Źródła: [1:
syg.
III/100, k. 26]; [5: syg. 10182, k. 9; 11049, k. 20]; [14: 1901-1917, 1923-1932];
[33]; [37: 21.01.1933]; [88: 1933, nr 6, s. 91]; [222]; [321].
