Ładyga Jan zob. Ładygo Jan
Ładygo Jan s. Jakuba (1869 1894 po 1953).
Należał do diec. kamienieckiej. Ukończył seminarium
duch. w Żytomierzu. W 1904 był wikariuszem par. św.
Aleksandra w Kijowie i w tym samym roku został
administratorem par. Satanów w dek. Płoskirów, a
nast. jej proboszczem i dziekanem. W połowie lat
dwudziestych miał pod opieką także par. Kutkowce.
Po opanowaniu władzy przez bolszewików był nękany
i wielokrotnie zatrzymywany przez GPU. Aresztowany
został 3.01.1930. Był więziony w Charkowie, gdzie w
grupowym procesie 13 księży z Ukrainy został 27.06.1930 skazany na śmierć
na podstawie art. 54-2, 54-3, 54-4, 54-5 i 54-10 KK USSR, z zamianą tego
wyroku na 5 lat łagrów i 3 lata pozbawienia praw obywatelskich (art. 29 KK
USSR), bez konfiskaty mienia, gdyż zostało już ono w całości skonfiskowane
na poczet podatków. Omyłkowo w grupie 10 księży wysłany do łagru w
Kotłasie, skąd po kilku tygodniach wszyscy zostali przewiezieni do
politizolatora w Jarosławlu n. Wołgą (w grudniu 1930), gdzie przebywało
wówczas 30 księży pol. z Ukrainy. 19.10.1933 w grupie 11 księży wymieniony
na komunistów litewskich na stacji granicznej z Łotwą Indra-Bigusowo.
Wymiana doszła do skutku dzięki staraniom rządu litewskiego. W latach
1936-1939 był rektorem kaplicy pałacowej pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus
w Gulbinnai na terenie par. Kriciunas w diec. poniewieskiej w dek. Pasvalys.
Zamieszkał u swego krewnego Kazysa Ladigi, gen. litew. W niektórych
źródłach wymieniany pod nieco zmienionym nazwiskiem jako Ładyga lub
Lodyga. Wg relacji b. parafian z Satanowa w 1953 miał odwiedzić swoją siostrę
w Satanowie. Dalsze losy nie znane. Źródła: [1: syg. III/100, k. 49, 102]; [7:
syg. 2ER 135 i 178]; [23: 1904-1918]; [78, s. 35]; [80: 1933, nr 19-20, s. 224];
[88: 1930, nr 4, s. 7; 1933: nr 45, s. 712]; [113]; [114]; [157]; [222]; [235, z. 8];
[262]; [320]; [321].
Łapszys Ignacy (1869 1894 przed 1939). Należał do archidiec. mohylewskiej. Ukończył metropolitalne seminarium duch. w Petersburgu i tam
otrzymał święcenia kapł. Od 1901 pracował jako proboszcz par. Samara w Rosji
europejskiej (w 1917 parafia liczyła 3000 wiernych). Został tam aresztowany
i był więziony w Samarze. Po uwolnieniu był sparaliżowany. W 2. poł. lat
dwudziestych i późn. przebywał jako chory na Litwie w diec. poniewieskiej w
par. Linkuva. Zm. przed 1939. Źródła: [14: 1917, 1928-1932]; [222]; [233:
666/49/Rkp].
Ławrecki Jan (1870 1900 ?). Należał do diec.
kamienieckiej. Seminarium duch. ukończył w
Żytomierzu. W latach 1904-1933 był administratorem
par. Hołowaniewskie (w 1918 liczyła 2583 wiernych)
w dek. Bałta na Podolu. W 1924 administrował także
par. Krzywe Jezioro (w 1918 liczyła 3167 wiernych)
w tym samym dekanacie. W 1933, jako jeden z
nielicznych już na Ukrainie księży, miał pod opieką w
sumie 10 parafii, m.in. Brahiłów, Żmerynka, Lityń i
Pików. Aresztowany został w kwietniu 1936 w
Kijowie i zesłany na 3 lata do kołchozu w Kazachstanie, na podstawie
postanowienia OSO NKWD. Dalsze losy nie znane. Źródła: [7: syg. 2ER 176];
[23: 1904-1918]; [32: syg. A.12.P/6]; [88: 1937, nr 16]; [162, s. 442, 450, 457];
[262].
Ławrynowicz Władysław (1869 1893 1937). Ur. 16.09 w Użdelach w
pow. Święciany. Należał do diec. (a nast. archidiec.) wileńskiej. Do szkoły
średniej uczęszczał w Rydze i Petersburgu. Był absolwentem seminarium duch.
w Wilnie. Święcenia kapł. otrzymał z rąk bpa Antoniego Franciszka
Audziewicza. W latach 1893-1895 był wikariuszem par. Krzemienica. Od
6.04.1895 do śmierci był proboszczem par. Repla w dek. Wołkowysk, a od 1920
do 1927 także dziekanem dek. Łunna. W 1920 w czasie nawały bolszewickiej
był aresztowany, miał być rozstrzelany przez bolszewików, został jednak z
powodu jednomyślnego wystąpienia parafian w obronie swego proboszcza
wypuszczony na wolność [80]. Zm. na terenie archidiec. wileńskiej 28.11.1937.
Źródła: [156: 1908-1938]; [80: 1937, nr 23, s. 344-345].
Łotarewicz Wincenty (1886 1913 1919). Ur.
22.04. Należał do archidiec. mohylewskiej. Był
absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w
Petersburgu. Był krótko wikariuszem par. Słuck na
Białorusi, a nast., w 1915, pierwszym wikariuszem
par. Wniebowzięcia NMP w Pińsku. W 1919 jako
proboszcz par. Iszkołdź w reaktywowanej w 1917
diec. mińskiej został aresztowany z grupą miejscowych ludzi i rozstrzelany w Mirze przez żołnierzy
bolsz. Źródła: [14: 1912-1917]; [51, s. 28]; [79,
s. 201]; [137: 1920, nr 9-10, s. 139-142].
Łowejko Piotr (1888 1922 1965). Ur. 15.12 we wsi Ozirawki, pow.
Lublin, w rodzinie rolniczej. Należał do diec. łucko-żytomierskiej, nast. łuckiej,
a późn. opolskiej. Poszukując pracy udał się do Rosji i znalazł zatrudnienie w
marynarce śródlądowej na Wołdze. Ukończył gimnazjum w Kazaniu i w 1917
wstąpił do seminarium duch. w Żytomierzu. Święcenia kapł. otrzymał z rąk bpa
Ignacego Dub-Dubowskiego w Gnieźnie, dokąd na pewien czas zostało
przeniesione seminarium duch. łucko-żytomierskie. Był jednym z 7 księży
wysłanych przez tego biskupa po 1921 na teren jego diecezji w ZSSR. Pracował
tam najpierw jako administrator par. Narodycza w dek. Owrucz na Wołyniu.
Wobec zainteresowania GPU jego osobą został przez wikariusza gen. diec.
łucko-żytomierskiej, ks. Teofila Skalskiego, przeniesiony w 1924 do par.
Wachnówka k. Winnicy na Podolu. Był także czasowo administratorem par.
Zozów w dek. berdyczowskim. Po napadzie bandyckim podjął w 1926 decyzję
powrotu do Polski, lecz podczas nielegalnego przekraczania granicy został
schwytany przez GPU i uwięziony. Uwolniony po upływie roku, został w końcu
1927 ponownie aresztowany i w r. nast. wydalony do Polski. Wg pisma Konsulatu Pol. w Kijowie z 21.03.1927 miał jednak w tym czasie przebywać jeszcze
na terenie diec. żytomierskiej. W Polsce pracował w diec. łuckiej, gdzie do 1934
był proboszczem par. Binduga w dek. Luboml. W latach 1935-1937 studiował
na KUL, uzyskując stopień licencjata teologii. Po powrocie do diecezji był od
1937 proboszczem par. Mielnica w dek. kowelskim, a w 1939 par. Szumsk w
dek. Krzemieniec. Teren diec. łuckiej opuścił w 1945 i 12.09.1945 zgłosił się
do pracy w administraturze apost. w Opolu, gdzie osiedlili się jego parafianie
z Szumska i okolic. Był katechetą w par. NMP w Opolu, a nast. proboszczem
następujących parafii: Wierzbie, Rudziczka, Skoroszyce i Jakubowice (od
1961). Zm. w szpitalu w Głupczycach 1.08.1965. Schematyzmy archidiec.
mohylewskiej z lat 1931-1932 podają mylną informację, że w tym czasie był
uwięziony w ZSSR. Autorzy Zarysu dziejów diec. łuckiej [142] jako datę
śmierci wymieniają dzień 31.07.1966. Źródła: [6: syg. 126, k. 68]; [14:
1931-1932]; [23: 1918, 1923, 1925, 1927-1938, 1939]; [32: syg. A.12.115/1];
[47: 1926, s. 51; 1928, s. 367-368]; [68]; [78, s. 35]; [142]; [162, s. 457, 460];
[185: 1965, nr 12, s. 28].
Łoziński Zygmunt bp (1870 1895 1932).
Ordynariusz reaktywowanej w 1917 diec. mińskiej
(zniesiona ukazem cara Aleksandra II 15.07.1869), a
nast. pierwszy biskup ordynariusz nowo utworzonej w
1925 diec. pińskiej. Ur. 5.06 w Boracinie
k. Nowogródka w rodzinie ziemiańskiej. Szkołę średnią (męskie gimnazjum klasyczne) rozpoczął w Warszawie, a ukończył w Petersburgu. W 1889 wstąpił do
seminarium duch. w tym mieście. Po dwóch latach,
dzięki doskonałym wynikom w nauce, został przeniesiony na studia do Akademii Duch. Po jej ukończeniu ze stopniem magistra
teologii i święceniach kapł., które otrzymał 23.06.1895, został mianowany
wykładowcą Pisma św. i homiletyki w seminarium duch. oraz katechetą w
jednym z gimnazjów petersburskich. Za patriotyczną postawę został 17.11.1898
przez władze carskie skazany na 3 lata odosobnienia w klasztorze w Agłonie na
Łotwie. Ułaskawiony po dwóch latach, był kolejno wikariuszem par. w
Smoleńsku (1900), Tule (1901) i Rydze (1902-1904). W 1904 został
duszpasterzem w kościele filialnym pw. Znalezienia i Podwyższenia Krzyża św.
na Kalwarii w Mińsku, a nast., od 21.04.1905, proboszczem katedry w tym
mieście. W 1906 powrócił na stanowisko wykładowcy Pisma św. i języka
hebrajskiego w seminarium duch. i Akademii Duch. w Petersburgu. W latach
1909-1911 towarzyszył bpowi Janowi Cieplakowi podczas jego wizyt
pasterskich w parafiach na terenie Rosji europejskiej, Syberii, Dalekiego
Wschodu i południowej, azjatyckiej części imperium carskiego. W r. akad.
1912/13 był słuchaczem wykładów w Instytucie Biblijnym w Rzymie i odbył
podróże naukowe do Niemiec i Ziemi Świętej w celu zapoznania się z
aktualnym stanem biblistyki. Od sierpnia 1915 do 1916 objeżdżał jako
duszpasterz i delegat bpa J. Cieplaka, administratora apost. archidiec.
mohylewskiej, obozy jeńców wojennych w Rosji i na Syberii, wśród których
była wielka liczba Polaków. 2.11.1917 został mianowany biskupem
ordynariuszem mińskim i konsekrowany 28.07.1918 w Warszawie. 14.08.1918
przybył do Mińska. 10.10 tr. otworzył tam niższe i wyższe seminarium duch.
Gdy w grudniu 1918 do Mińska wkroczyli bolszewicy, zagrożony
aresztowaniem i uwięzieniem, ukrywał się przez 5 miesięcy w przebraniu u
zaprzyjaźnionych ziemian i chłopów w lasach koło Mińska, nie przestając pełnić
posług kapł. i kierować diecezją. Bolszewicy za jego ujęcie wyznaczyli nagrodę
w wysokości 100 tys. rubli. Żołnierze-Polacy z Warszawskiego Pułku
Bolszewickiego, udając przyjaciół biskupa, ofiarowali swoje usługi w jego
poszukiwaniu. W sierpniu 1919, po zajęciu Mińszczyzny przez wojska pol.,
powrócił do Mińska. Po kolejnym zajęciu tego miasta przez bolszewików
11.07.1920 pozostał na stanowisku, pomimo nalegań przyjaciół na wyjazd, i w
listach pasterskich odważnie piętnował narzucaną terrorem ateizację i niszczenie
dóbr kult. 1.08.1920, po ogłoszeniu niezależnej Sowieckiej Republiki
Białoruskiej, został aresztowany pod zarzutem działalności kontrrew. Pomimo
gróźb i szantażu odrzucił propozycję podpisania deklaracji, że uznaje władzę
sow. Po 10 dniach śledztwa, uwolniony pomimo oświadczenia, że do końca
życia będzie zwalczał komunizm, szerzący bezbożnictwo i bezprawie. Do
uwolnienia przyczyniła się interwencja miejscowych katolików i, jak się zdaje,
pol. komunistów obawiających się skandalu. Ponownie aresztowany 4.09.1920
i po kilkumiesięcznym więzieniu w Mińsku przewieziony do więzienia na
Butyrkach w Moskwie. Umieszczony na specjalnym oddziale więzienia CZEKA
(osobyj otdieł), poddawany był upokarzającym rewizjom. Uwolniony po 11
miesiącach dzięki staraniom rządu pol., via Łotwa (dokąd został skierowany
przez władze bolsz.), powrócił w lipcu 1921 do Polski. Po opuszczeniu
więzienia ważył zaledwie 43 kg. Za odważną postawę patriotyczną w
najcięższcyh warunkach odznaczony został Orderem Orła Białego i Krzyżem
Walecznych. W sierpniu 1922 bezskutecznie starał się za pośrednictwem pol.
MSZ o zgodę władz sow. na wyjazd do tej części diec. mińskiej, która pozostała
w ZSSR. Publicznie potępił postawę delegacji pol. podczas rokowań pokojowych w Rydze, w wyniku których tereny Mińszczyzny, zamieszkane przez
liczną tam kat. ludność pol., pozostały w ZSSR. Gdy w latach 1924-1925
władze sow. podjęły energiczne działania mające na celu doprowadzenie do
stworzenia narodowego Kościoła "katolickiego" na Białorusi, zerwania z
Rzymem i podporządkowania go sobie za pomocą powolnych im księży,
wspierał ich w odrzuceniu machinacji bolsz. (por. Biskupstwo białoruskie,
"Gazeta Poranna", 1924, nr 177). Do czasu utworzenia w 1925 diec. pińskiej,
której 2.12.1925 został mianowany pierwszym ordynariuszem, mieszkał w
Nowogródku. W 1925 sugerował pap. Piusowi XI utworzenie w Mińsku
administratury apost., niezależnej od biskupa w Polsce, w celu osłabienia
zarzutów władz sow. w stosunku do księży o utrzymywanie powiązań z Polską
i złagodzenia prześladowań. Był atakowany przez zwolenników Narodowej Demokracji za to, że jako polski patriota opowiadał się, zgodnie z tradycjami
dawnej, wielonarodowej Rzeczypospolitej, za używaniem niekiedy także i
języka białoruskiego w kościołach na Kresach Wschodnich. Założone uprzednio
seminarium duch. w Mińsku przeniósł do Nowogródka, a nast. do Pińska.
Wykładał w nim Pismo św., matematykę i nauki humanistyczne. Był
człowiekiem gruntownie wykształconym i znał ponad 10 języków (rosyjski,
francuski, niemiecki, włoski, angielski, łotewski, litewski, łaciński, grecki,
hebrajski i asyryjski). Odznaczał się wielką ofiarnością dla ubogich, gorliwością
duszp. i żył bardzo skromnie. Zm. 26.03.1932 w Pińsku w opinii świętości i
został pogrzebany w miejscowej katedrze, gdzie spoczywa dotychczas.
Opublikował wiele prac, m.in. Chrześcijańska miłość ojczyzny i praca narodowa (Gniezno 1919, ss. 159). W 1957 rozpoczął się jego proces beatyfikacyjny. Źródła: [14: 1896-1917]; [61: 1925-1932]; [69: 1926-1932]; [74]; [86];
[125]; [153]; [165: 1922-1923, 1925]; [196]; [210]; [246].
Łubiański zob. Lubczyński Feliks
Łubieński Ignacy zob. Lubieński Ignacy
Łukacz Jan zob. Łukasz Jan
Łukasz Jan s. Grzegorza (1891 1916 1937).
Ur. w gub. kijowskiej. Należał do diec. kamienieckiej.
Seminarium duch. ukończył w Żytomierzu. W latach
1917-1918 był wikariuszem par. Fastów w dek.
kijowskim. W 1919 został mianowany proboszczem
par. Łuczyniec (2336 wiernych) i administratorem par. Kopajgród (1958
wiernych) w dek. Mohylew Podolski. W latach 1922-1924, zapewne i późn.,
opiekował się parafiami Bar, Jałtuszków i Wołkowińce w różnych dekanatach.
W 1922 był dwukrotnie na pewien czas aresztowany w Barze za opór w czasie
kolejnej rekwizycji-rabunku w kościele (po raz drugi aresztowano go razem z
miejscowym organistą i skazano na półtora miesiąca więzienia). Wiosną 1927
był administratorem parafii Śnitków, Łuczyniec, Wierzbowiec i Zamiechów.
Ponownie aresztowany został w sierpniu 1931 i 7.03.1932 skazany przez
Kolegium OGPU na podstawie art. 58-10, 58-12 KK RSFSR na 10 lat łagrów
na Sołówkach. Wg relacji b. parafian z Zińkowa z 1989 był ponoć skierowany
do robót przy budowie Kanału Białomorsko-Bałtyckiego. A. Poniński wymienia
go w 1937 jako więźnia w łagrze na Sołówkach. Aresztowany tam 9.10.1937,
decyzją trojki UNKWD obw. leningradzkiego skazany na śmierć i 8.12.1937 w
łagrze na Sołówkach rozstrzelany. Źródła: [1: syg. III/100, k. 179]; [23: 1918];
[32: syg. A.12.P/6; A.12.P/4]; [57: 1922, nr 9, s. 132]; [83: 1920, nr 3]; [88:
1931, nr 42, s. 667]; [123]; [161, s. 158]; [162, s. 442]; [262].
Łukjanin Józef s. Stanisława (1888 1914 1937). Ur. w pow. dźwińskim
w rodzinie urzędnika kolejowego. Ojciec był Łotyszem, a matka pochodzenia
szwedzkiego. Należał do archidiec. mohylewskiej. Jesienią 1909 wstąpił do
metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu, które ukończył w 1914 i
13.04 tr. przyjął święcenia kapł. Od lipca 1914 do marca 1915 był wikariuszem
par. Wniebowzięcia NMP w Pińsku i katechetą w szkołach podstawowych w
tym mieście. Od 1915 do grudnia 1917 był kapelanem wojsk. w armii
naddunajskiej w gub. besarabskiej i duszpasterzem we wsi Belgrad. Późn.
pracował jako administrator par. Rudnia-Szlagin w gub. homelskiej, wikariusz
w Połocku (1922), a nast. administrator par. Horbaczewo-Obytoki w dek.
połockim. Wielokrotnie zatrzymywany przez GPU i przesłuchiwany.
Aresztowany w Połocku razem z miejscowym proboszczem, ks. Józefem
Dziemianem, za odmowę asystowania przy weryfikacji relikwii św. Andrzeja
Boboli (mającej na celu ich ośmieszenie). Od 7.08 do 12.09.1922 przebywał w
areszcie, otrzymał wyrok skazujący i został skierowany do więzienia GPU w
Witebsku. Parafianie prowadzili starania o jego uwolnienie. 12.10.1922 został
uniewinniony przez sąd gubernialny i zwolniony. W 1925 pełnił obowiązki
duszpasterza w kaplicy przy ul. Zanewskiej w Leningradzie. Leczył się na
neurastenię. Od 16.09.1928 był administratorem par. Czausy w dek.
czeryko-czausowskim oraz par. Czeryków i par. Ziembin w gub. mohylewskiej.
Aresztowany 30.09.1929 w Jurkiewiczach i oskarżony na podstawie art. 72
punkt "b" i 76 KK BSSR, czyli art. 58-10 KK RSFSR, o to, że systematycznie
w celu korzyści prowadził w swoich kazaniach i rozmowach agitację
antysowiecką wśród obywateli [102: nr 607]. Podstawą oskarżenia było jego
kazanie wygłoszone w par. Jurkiewicze, dotyczące porzucenia kapłaństwa przez
ks. Stanisława Żamojtuka (zob. biogram), który publicznie odstąpił od kapłaństwa w kościele tej parafii. Aresztowanie poprzedziły ataki w prasie zarzucające
ks. Łukjaninowi działalność kontrrew. i żądające jego przykładnego ukarania
(por. S. G., Kontrrewolucionnaja viłazka Jurkavickaga ksiendza Łukjanina,
"Zwiazda", Mińsk, 2.10.1929, nr 225). Śledztwo z udziałem wielu świadków
prowadzone było w Mohylewie i Mińsku na podstawie oskarżenia z art. 84, p.
"A" KK oraz art. 110 KK BSSR. Dn. 3.02.1930 podczas specjalnej narady przy
Kolegium OGPU w Mohylewie na podstawie art. 58-10 KK BSSR został
skazany na 10 lat łagrów, z końcem wyroku 18.01.1940. Na Sołówki przybył
16.06.1931. Pracując w łagrze na tzw. Kremlu próbował nawiązać kontakt
korespondencyjny z Konsulatem Pol. Próbował także skontaktować się z
księżmi przebywającymi w łagrze na głównej wyspie sołowieckiej (w sawwatywskom izolatorze), co po wykryciu tych usiłowań przez GPU znacznie
pogorszyło jego sytuację w łagrze. W rozporządzeniu władz USŁag (ISO
USŁag, OGPU LWO oraz OO ISO USŁag) z 9.07.1932, kończącym śledztwo
w sprawie działającego rzekomo na Sołówkach zwartego antysowieckiego
ugrupowania (zob. biogram ks. Pawła Aszeberga), obejmującego 32 księży kat.,
odnośnie do jego osoby podjęto decyzję: Wystąpić z wnioskiem o przeniesienie
do jarosławskiego "spiecizolatora", a do chwili otrzymania decyzji trzymać na
wyspach w izolacji od innych księży [284]. W łagrze na Sołówkach pozostawał
do jesieni 1937. Został tam aresztowany 9.10.1937 i decyzją trojki NKWD obw.
leningradzkiego skazany na śmierć. 3.11.1937 rozstrzelany w łagrze na
Sołówkach. 22.08.1989 na podstawie art. 1 zarządzenia Prezydium Rady
Najwyższej ZSRR z 16.01.1989 O dodatkowych środkach w celu przywrócenia
sprawiedliwości w stosunku do ofiar represji, które miały miejsce w latach 30.,
40. i początkach lat 50. został zrehabilitowany po stwierdzeniu braku dowodów
przestępstwa. Źródła: [1: syg. III/28, k. 176; III/100, k.18, 31 i 179]; [5: syg.
11049, k. 19]; [7: syg. 2ER 124]; [14: 1914-1932]; [102: nr 607]; [219]; [240];
[262]; [284].
Łupinowicz Karol Aleksander s. Karola (1891
1915 1937 ?). Ur. 14.06. Należał do archidiec.
mohylewskiej. Był absolwentem metropolitalnego
seminarium duch. w Petersburgu i r. akad. 1916/17
studiował na trzecim roku w Akademii Duch. w
Petersburgu. Święcenia kapł. otrzymał w 1915. Po raz
pierwszy został aresztowany jako wikariusz jednej z
par. w Mińsku i wiosną 1919 był więziony jako
zakładnik. Uwolniony w zamian za przekazanie przez
władze pol. do Rosji jeńców bolsz. W latach
1922-1923 pracował jako administrator par. Rzeczyca w dek. mozyrsko-rzeczyckim na Białorusi, a nast. (1924-1931) par. św. Piotra i Pawła w Moskwie.
Ponieważ władze sow. odmówiły administratorowi apost. w Moskwie, bpowi
Pie-Éugène Neveu jako obcokrajowcowi prawa wykonywania jakichkolwiek
kośc. czynności admin., ten ostatni mianował ks. Łupinowicza swoim
wikariuszem gen. W związku z tym był on uważany przez władze sow. za
faktycznego kierownika administracji kośc. na terenie podległym bpowi Neveu.
Nękany był przez GPU ciągłymi rewizjami, wezwaniami i badaniami,
szczególnie na temat osoby bpa Neveu. W lutym 1930 GPU miało zażądać od
wszystkich księży podpisania deklaracji tajnej współpracy z tym urzędem.
20.02.1929 ks. Łupinowicz został aresztowany w Moskwie. 10.11.1929 pod
presją GPU, po wezwaniu do hotelu "Selekt" w Moskwie, podpisał deklarację
o współpracy, w wyniku czego został zwolniony [84, s. 372]. Fakt jej
podpisania zgłosił bpowi Neveu, który do końca zachował do niego pełne
zaufanie. Aresztowany został ponownie w nocy z 15 na 16.02.1931 (formalnie
13.04.1931) i oskarżony o cały szereg przestępstw. Zarzucono mu m.in.:
Nielegalny kontakt z polskimi organizacjami dyplomatycznymi i przekazywanie
im szeregu informacji; kierowanie konspiracyjnymi kółkami różańcowymi tzw.
tercjarek i innymi; aktywny udział w nielegalnie organizowanej i udzielanej
pomocy aresztowanym; współpracę z kontrrewolucyjną i antysowiecką działalnością tzw. wspólnoty katolików obrządku wschodniego; tajne kontakty z
poszczególnymi pracownikami ambasady polskiej; informowanie ich o aresztowaniach rzymskokatolickiego duchowieństwa, o nastrojach wśród ludności
polskiej i o sytuacji w poszczególnych parafiach; zajmowanie się szpiegostwem
na rzecz Polski; zakomunikowanie biskupowi Neveu o swojej współpracy z
OGPU; współpracę z poszczególnymi osobami tzw. podziemnego klasztoru;
kierowanie pracami związanymi z przyciąganiem dzieci do Kościoła i
wychowywanie ich w antysowieckim duchu; branie czynnego udziału w
kontrrewolucyjnej i antysowieckiej działalności tzw. koła chórzystów;
antysowieckie nastawianie parafian poprzez kazania do wrogiej działalności;
kultywowanie wrogości narodowej między Polakimi i Litwinami [262]. Wg akt
jego sprawy przyznał się do wszystkich zarzucanych mu przestępstw, a śledztwo
całkowicie je potwierdziło. Za ich popełnienie, w tym za zdradę tajemnicy
służbowej (wg podpisanej ww. deklaracji) i nienależyte wywiązywanie się z
przyjętego zobowiązania został na podstawie art. 58-6, 58-10 i 58-11 KK
RSFSR skazany 18.11.1931 przez Kolegium OGPU na 3 lata zsyłki do
Kazachstanu, licząc wyrok od 18.02.1931. Razem z nim aresztowano wówczas
w Moskwie 120 katolików, wśród nich ukryte siostry dominikanki oraz ks.
Sergiusza Sołowiowa (zob. biogram) obrz. wsch. Wg listy A. Ponińskiego z
marca 1937 przebywał w łagrze w Ałma Ata. Zm. tam lub w więzieniu w 1937
(?). Źródła: [1: syg. III/100, k. 179]; [6: syg. 956, k.113]; [14: 1914-1917]; [32:
syg. A.12/P.22/1]; [36, s. 11]; [84]; [165: 1922-1923]; [262]; [263, s. 220];
[309].
