Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR 1917-1939

INDEKS NAZWISK

Przedmowa

Wykaz ważniejszych
skrótów, nazw i terminów

Wykaz źródeł

Wstęp

Wprowadzenie

Skróty użyte
w
Martyrologium

Martyrologium

Uzupełnienie

Aneksy

O Autorze



Falkenstein Johannes (1886 1912 ?). Należał do diec. tiraspolskiej i był absolwentem seminarium duch. w Saratowie. W 1913 mianowany administratorem par. Marienburg w gub. samarskiej. W 1928 pozostawał na stanowisku administratora par. Josephstal. Aresztowany w 1932 (?), skazany z art. 58-10 KK RSFSR na 5 lat łagrów i wysłany do Nowosybirska (?). Dalsze losy nie znane. Źródła: [15]; [67]; [262].

Fedorow Leonid zob. Fiodorow Leonid

Fedorowicz Adolf s. Antoniego (1889 1914 ?). Należał do archidiec. mohylewskiej i był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. Święcenia kapł. przyjął 13.04.1914. W latach 1914-1917, i być może późn., był wikariuszem par. Orzeł (Orioł) w Rosji europejskiej, liczącej w 1917 ok. 1500 parafian. Aresztowany w 1926 i skazany na 3 lata. Na początku 1927 przebywał w łagrze na Sołówkach, gdzie w pewnym okresie miał pracować jako buchalter. Dalsze losy nie znane. W niektórych źródłach wymieniany jako Fiedorowicz. Od 1923 z nie znanych powodów nie wymieniany w schematyzmach archidiec. mohylewskiej. Źródła: [1: syg. III/28]; [6: syg. 126, k. 32]; [14: 1917, 1923-1932]; [80: 1927, nr 5, s. 62]; [284]; [309].

Fedorowicz Czesław s. Antoniego (1891 1915 1940). Ur. 20.12. Należał do diec. kamienieckiej. Był absolwentem seminarium duch. w Żytomierzu i Akademii Duch. w Petersburgu, którą ukończył ze stopniem magistra prawa kanonicznego. W latach 1917-1918 był katechetą w par. Biała Cerkiew w dek. Kijów, liczącej wówczas 4182 wiernych. W 1920 mianowany promotorem sprawiedliwości i obrońcą węzła małżeńskiego w sądzie kamienieckiej kurii biskupiej. Do 1921 był dziekanem w Mohylewie Podolskim. Pracował w par. Śnitków, Wojtowce i Pików. Od listopada 1921 był dziekanem w Litynie, a od 1924 (?) proboszczem par. Brahiłów w dek. Winnica. Jesienią 1922 został aresztowany i przez kilka tygodni więziony w Winnicy. Powtórnie aresztowany w 1926 i uwięziony w tym mieście, został nast. skazany na 3 (?) lata łagrów. Skierowany do łagru na Sołówkach. Znalazł się tam w połowie 1927. Po upływie roku ponownie skierowany do więzienia w Winnicy i po 6 miesiącach śledztwa skazany na karę śmierci, z zamianą na 10 lat więzienia (łagrów). W latach 1929-1930 przebywał w więzieniu na Chołodnoj Gorie w Charkowie, a nast. w innym, mniejszym więzieniu charkowskim przy ul. Tiuriemnoj. Pod koniec 1931 przewieziony do politizolatora w Jarosławlu n. Wołgą. Matka, Zofia, żyła w Matwiejkowskiej Słobodzie, poczta Mitki, pow. Mohylew Podolski. Dn. 15.09.1932 w grupie 51 więźniów, wśród których było 18 księży, wymieniony do Polski. Od 1933 pełnił obowiązki proboszcza w par. Starojelnia w diec. pińskiej, rektora kościołów w Łopusznej i Walówce w dek. nowogródzkim, a nast. w Baranowiczach. Wybuch II wojny świat. zastał go we Francji, gdzie zm. w 1940 na skutek ran odniesionych podczas działań wojennych. W schematyzmach archidiec. mohylewskiej i innych źródłach wymieniany pod nieco zmienionym nazwiskiem jako Fiedorowicz. Źródła: [14: 1915-1917, 1929-1932]; [23: 1918]; [41, s. 55, 71]; [66, s. 109]; [68]; [69: 1933-1939]; [71, s. 74, 116-117]; [78, s. 34]; [83: 1929 nr 3]; [181]; [219]; [262].

Fedukowicz Andrzej s. Andrzeja (1875 1903 1925). Ur. 7.11 we wsi Denisówka w par. Miory w diec. wileńskiej. Należał do diec. łucko-żytomierskiej. Ukończył gimnazjum kat. przy par. św. Katarzyny w Petersburgu i wstąpił do seminarium duch. w Żytomierzu, skąd jako alumn wysłany został na studia do Akademii Duch. w Petersburgu. Ukończył ją ze stopniem magistra teologii. Święcenia kapł. otrzymał 1.03.1903 w Petersburgu z rąk metropolity mohylewskiego J. J. E. Szembeka. Dn. 9.03 odprawił tzw. prymicje w kościele św. Katarzyny, a nast. w kościele par. w Miorach. W latach 1904-1915 był katechetą w rządowych gimnazjach męskich i żeńskich w Żytomierzu, cieszącym się bardzo dużą popularnością wśród młodzieży. Od 1915 do połowy 1917 był jednocześnie kanclerzem żytomierskiej kurii biskupiej. Był kaznodzieją katedralnym, proboszczem katedry w Żytomierzu i wicedziekanem. Brał aktywny udział w pol. działalności oświatowej, harcerskiej i społ. i dzięki temu zyskał duży autorytet wśród miejscowego społeczeństwa. Po zajęciu Żytomierza pod koniec kwietnia 1920 przez wojska pol. obronił ludność żydowską przed pogromem, grożącym jej na skutek posądzenia o zabójstwa, których dokonano w nocy na żołnierzach pol. Przedtem otwierał podziemia katedry dla ukrycia ich przed pogromami ze strony różnych wojsk ukr. Pomimo nalegań przyjaciół, ostrzegających go przed niebezpieczeństwem ze strony władz sow., nie wyjechał do Polski w czasie odwrotu wojsk pol. spod Kijowa w 1920. Po objęciu władzy przez bolszewików i zapanowaniu terroru podtrzymywał na duchu miejscowe społeczeństwo. Został aresztowany w pierwszych dniach listopada 1923 pod zarzutem przynależności do rzekomo istniejącej tajnej organizacji pol. pod nazwą "Orzeł Biały" i od 4.11 do 25.12.1923 był więziony przez GPU w celi tortur w Żytomierzu. Zgodził się tam na funkcję konfidenta GPU za cenę uwolnienia uwięzionych razem z nim pod tym samym zarzutem 19 osób z Żytomierza i siebie. Gdy się z niej nie wywiązywał, został 9.05.1924 ponownie aresztowany. Do 10.11.1924 więziony był w Żytomierzu, gdzie więzienie znane było z okrutnych metod śledztwa stosowanych przez agentów GPU. Pod wpływem kilkumiesięcznego nękania psychicznego i fizycznego przez sędziów śledczych, Uszakowa i Sokołowa, podpisał zeznanie, że otrzymywał instrukcje szpiegowskie od konsula pol. w Kijowie, Świrskiego. Podpisał także list otwarty do pap. Piusa XI, datowany 9.11.1924, zredagowany przez GPU i ogłoszony w języku ros. najpierw w ukazującym się w Charkowie piśmie "Komunist" z 10.11.1924, a nast. w wielu różnych gazetach sow. W liście zawarte było stwierdzenie, że prześladowanie Kościoła kat. w ZSSR nie istnieje, a księża aresztowani są wyłącznie za działalność polit. i szpiegowską na rzecz Polski. List wyrażał również prośbę do papieża o wywarcie wpływu na rząd pol., by księżom nie zlecał zadań polit., co będzie z korzyścią dla Kościoła w ZSSR [162: pełny tekst listu - s. 452-455]. W dniu jego opublikowania w gazetach na Ukrainie ks. Fedukowicza w stanie silnego rozstroju nerwowego uwolniono z więzienia w Charkowie. Władze pol. bezskutecznie zabiegały u władz sow. o pozwolenie na jego wyjazd do Polski. Po kilku miesiącach silnej depresji psychicznej na tle ogłoszenia ww. listu ks. Fedukowicz, udawszy się 4.03.1925 nad przepływającą pod Żytomierzem rzekę Teterew, oblał się naftą i podpalił. Ratującej go parafiance powiedział: ja [...] przeciw ludzkości zgrzeszyłem. Musiałem więc siebie ukarać [68: s. 236-237]. Zmarł w lecznicy po kilku godzinach, po wyjaśnieniu ks. Stanisławowi Jachniewiczowi (zob. biogram), który go wyspowiadał, powodów swego czynu. Nie był potępiany przez opinię publiczną, lecz uważany za bohatera. W jego pogrzebie wzięły udział tysiące osób miejscowej ludności różnych wyznań. Wg utrzymującej się do dziś (1996) w Żytomierzu opinii przez samospalenie ks. Fedukowicz chciał dowieść, iż opublikowany rzekomy jego list otwarty do papieża jest fałszywy, i w ten sposób uchronić ludzi od zgorszenia, jakie przez jego podpisanie mógł spowodować. Wg wspomnianej opinii jego czyn zaskoczył GPU i na pewien czas powstrzymał brutalne represje stosowane wobec księży kat. Rzekomy list ks. Fedukowicza był późn. przez kilkanaście lat wykorzystywany przez GPU w trakcie procesów polit. wytaczanych przeciwko księżom pol. na Ukrainie i gdzie indziej. Był także wzorem do uzyskiwania podobnych, rzekomo samorzutnych oświadczeń i samooskarżeń innych księży kat. Te ostatnie były podstawą do oskarżeń Kościoła kat., Polaków i rządu pol. o rzekomą działalność kontrrew. na terenie ZSSR. Rzekomy list ks. Fedukowicza był wykorzystywany szczególnie na Żytomierszczyźnie w propagandzie antykośc. i przeciwko duchowieństwu w gazetach polskojęzycznych i in., z wkładkami polskojęzycznymi. Systematycznie wykorzystywała go np. ukazująca się w Żytomierzu gazeta "Radianśka Wołyń", posiadająca wkładkę w języku pol. "Nasza Strona" (np. w numerach: 1924, nr 100, 106; 1925, nr 3, 8, 19, 25, 60). Na organizowanych przez władze wiecach uchwalane były rezolucje skierowane do papieża, powtarzające tezy rzekomego listu ks. Fedukowicza. Z archiwalnych akt personalnych ks. Fedukowicza wynika, że został mianowany przez bpa Ignacego Dub-Dubowskiego jego wikariuszem gen. na Wołyń i pow. Berdyczów [261]. Tenże biskup w liście z 15.09.1924, przejętym przez GPU i nie doręczonym adresatowi, polecał ks. Fedukowiczowi wyjazd do Polski na leczenie. Grób ks. Fedukowicza był jednym z pierwszych, jakie na historycznym zniszczonym cmentarzu kat. uporządkował latem 1989 żytomierski oddział Pol. Stowarzyszenia Społ.-Kult. (nast. oddział Związku Polaków na Ukrainie). Niekiedy nazwisko Fedukowicza wymieniane jest w formie: Fiedukiewicz. Był prałatem i kanonikiem kapituły łucko-żytomierskiej, szambelanem pap. i kawalerem Orderu Polonia Restituta. Odznaczony został także Krzyżem Walecznych. Źródła: [3: syg. 71, k. 14-15]; [5: syg. 10184, k. 32]; [6: syg. 126, k. 62, 68a; syg. 958, passim]; [17, s. 181 nn.]; [23: 1904-1925]; [29]; [32: syg. A.12.P.9/5/9; syg. A.12.P.22; syg. A.12.P.22/1]; [33]; [44: 1923, nr 34, s. 7; nr 35, s. 8; 1924, nr 25, s. 208; nr 49, s. 398; 1925, nr 11, s. 95; nr 13, s. 116]; [68]; [78, s. 34]; [84]; [86]; [110]; [162, s. 450-457]; [175]; [183]; [261]; [263, s. 102-104]; [286 (1) i (2)]; [320].

Fiedorowicz zob. Fedorowicz Adolf lub Fedorowicz Czesław

Fiedukiewicz Andrzej zob. Fedukowicz Andrzej

Fiks Martin s. Gotlieba (1883 1909 1937). Należał do diec. tiraspolskiej i był absolwentem seminarium duch. w Saratowie. W 1909 był wikariuszem par. w Katharinenstadt, a nast. (1910-1912) administratorem par. Franzfeld. Od maja 1912 do 1913 był duszpasterzem z prawami proboszcza (vicarius expositus) w Klosterdorf, a nast. (1913- -1914) administratorem par. Speier. Od 1915 administrował par. Karaulnyj Burał w gub. saratowskiej, dek. Kamienka, a w latach 1916 (?)1922 (?) był proboszczem par. Köhler. W 1928 (?) pracował w par. Seewald w dek. Kamienka. Aresztowany 10.01.1930 (wg akt śledczych 18.08.1930) jako duszpasterz par. Siemionowka na Powołżu. Więziony był na Butyrkach w Moskwie. W grupowym procesie kilkunastu księży niem. w sprawie kontrrew. działalności Katolickiego Związku Narodowego (Volksverein), powołanego do życia na Powołżu w 1917, został 20.04.1931 z oskarżenia na podstawie art. 58-2, 58-4, 58-6 i 58-10 KK RSFSR skazany na karę śmierci, z zamianą na 10 lat łagrów na Sołówkach, licząc od daty 18.08.1930 (sformułowanie zarzutów zob. biogramy ks. Georga Baiera i ks. Augustyna Baumtroga). Aresztowany w łagrze i decyzją OSO UNKWD obw. leningradzkiego 25.11.1937 skazany na karę śmierci i rozstrzelany 8.12.1937 w więzieniu sołowieckim. Źródła: [7: syg. 2ER 112]; [15: 1917]; [32: syg. A.44.115/1]; [67]; [80: 1931, nr 24, s. 303]; [262]; [309].

Filipp Adolf s. Gotlieba (1885 1909 po 1937). Ur. 5.01 we wsi Zabłocie w rej. Lepel w gub. witebskiej. Był wychowankiem szkoły dla ubogiej młodzieży, założonej w Petersburgu przez ks. Antoniego Maleckiego (zob. biogram), a późn. jego współpracownikiem. Ukończył metropolitalne seminarium duch. w tym mieście i został wikariuszem w Połtawie. Należał do archidiec. mohylewskiej. W 1912 był wikariuszem w kościele filialnym w Łunińcu na Polesiu. W latach 1914-1915 pracował jako administrator par. Ługa w dek. Petersburg, a w 1919 jako wikariusz w kaplicy filialnej w Zamoszu (par. Dokszyca) w dek. Borysów. W 1924 przebywał w Połocku. Aresztowany 18.12.1926 w Witebsku, oskarżony o szpiegostwo na rzecz Polski i na podstawie oskarżenia z art. 58-10 KK ZSSR skazany 10.01.1927 na 10 lat łagrów. Wysłany na Sołówki. Wyrok kończył się 18.12.1936. Do łagru na Sołówkach (Komi ASSR, g. Kiem', 4 otdielenije SŁON, punkt Anzer, Komandirowka Troickaja) przybył 8.10.1927. Wysłał stamtąd kilkustronicowe pismo do CIK ZSSR w Moskwie, datowane 29.06.1930 [273], w którym donosił o bezprawiu i represjach, jakie cierpi Kościół i księża kat. od GPU jedynie za to, że wypełniają podstawowe obowiązki kapł., o traktowaniu ich jak kryminalistów, skazywaniu na łagry, wyznaczaniu im najcięższych i niszczących zdrowie robót w łagrach, o kierowaniu ich, po odbyciu tam wyroków, na zesłanie do krajów północnych, o ciężkich prześladowaniach ludzi wierzących jedynie za to, że nie ukrywają swej wiary itp. Pismo podpisało ok. 30 księży, przebywających razem z nim w łagrze na wyspie Anzer. Było to aktem wielkiej odwagi. Na posiedzeniu 9.07.1932 władz USŁag (ISO USŁag, OGPU LWO oraz OO PP USŁag) na Sołówkach, kończącym śledztwo w sprawie rzekomego zwartego antysowieckiego ugrupowania, istniejącego jakoby wśród 32 księży kat. więzionych na wyspie Anzer, podjęto co do jego osoby następującą decyzję: Wystąpić z wnioskiem o przeniesienie do jarosławskiego "spiecizolatora", a do chwili otrzymania decyzji trzymać na wyspach w izolacji od innych księży [284]. Pozostawiony na Sołówkach, w 1932 przebywał w wewnątrzłagiernym więzieniu. Jak wielu innych księży, był tam nakłaniany do porzucenia kapłaństwa. Uwolniony po odbyciu 10-letniego wyroku, mógł w listopadzie 1936 osiedlić się chwilowo w Witebsku. Był tam krótko ostatnim duszpasterzem przy kościele św. Antoniego. W 1937 odprawił w nim ostatnią rezurekcję przed zamknięciem kościoła na z górą 50 lat. Wg informacji Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie z 25.01.1938 i z 28.06 tr., przesłanych MSZ w Warszawie, został ponownie aresztowany, najprawdopodobniej w sierpniu 1937. Aresztowania w tym roku kończyły się z reguły wyrokiem śmierci i rozstrzelaniem. Dalsze losy nie znane. Wymieniony na liście Alfreda Ponińskiego z marca 1937 jako b. więzień na Sołówkach, przebywający w Witebsku. Źródła: [1: syg. III/28, k. 213; syg. III/100, k. 180]; [6: syg. 126, k. 32]; [7: syg. 2ER 124]; [14: 1912-1917, 1923-1932]; [66, s. 55]; [32: syg. A.44.115/1]; [102]; [152]; [219]; [262]; [273]; [284].

Fiodorow Leonid Iwanowicz (1879 1911 1935) Ur. 4.11 w Petersburgu. Rosjanin, egzarcha dla katolików obrz. bizantyńsko-słow. w Rosji, dr filozofii. W 1901 studiował w kat. Akademii Duch. w tym mieście, a nast., dzięki pomocy pracującego w Petersburgu ks. kan. Jana Ścisławskiego, udał się do Rzymu. Został przez niego przedstawiony pap. Leonowi XIII i złożył w Rzymie wyznanie wiary kat. W latach 1902-1907 studiował w jezuickim seminarium duch. w Anagni (pod przybranym nazwiskiem), a nast. w kolegium Kongregacji Rozkrzewiania Wiary oraz we Fryburgu szwajcarskim. W 1909 został prefektem i profesorem seminarium duch. zakonu studytów we Lwowie. Dwa lata późn. (1911) przyjął w Stambule święcenia kapł., w r. nast. wstąpił w Bośni do zakonu studytów i przyjął imię zakonne Leoncjusz. W 1914 powrócił do Petersburga, skąd jednak przez władze carskie został zesłany do Tobolska na Syberii. W 1917 przed świętami wielkanocnymi powrócił do Petersburga, gdzie przez metropolitę Andrieja Szeptyckiego ze Lwowa został mianowany egzarchą dla katolików obrz. gr.-słow. w Rosji (z wyłączeniem Ukrainy i Białorusi), co zostało potwierdzone przez pap. Benedykta XV. W dn. 29-31.05.1917 odbył się pierwszy synod ros. Kościoła kat. obrz. wsch. z udziałem 8 księży tego Kościoła (Leonid Fiodorow, Aleksy Zierczaninow, Jan Deibner, Gleb Wierchowski, T. Siemiacki, D. Kołpiński, Eustachy Sussalew, Włodimir Abrikosow) oraz abpa Edwarda Roppa i bpa Jana Cieplaka. Nominacja ks. Fiodorowa była początkiem niezależności jurysdykcyjnej tego Kościoła, gdyż wyłączała jego wiernych spod dotychczasowej władzy hierarchii obrz. łac. Ks. Fiodorow uczestniczył w pracach Komisji ds. Kościoła kat. przy Rządzie Tymczasowym, dzięki której uznany został prawnie przez władze Kościół gr.-kat. dla Rosjan-katolików (z wyłączeniem Białorusi i Ukrainy), co potwierdził pap. Benedykt XV. W 1921 otrzymał godność protonotariusza apost. ad instar. Po raz pierwszy aresztowany został przez władze bolsz. 21.10.1922 i wkrótce uwolniony z nakazem opuszczenia miasta (Petersburga). Powtórnie aresztowany w lutym 1923 razem z 13 innymi księżmi i abpem Cieplakiem, oskarżony został o stawianie oporu władzy przy konfiskacie przedmiotów kośc., nauczanie religii nieletnich, kontakty z zagranicą i propagandę kontrrew. W procesie moskiewskim (21-25.03.1923) wspomnianej grupy księży kat. został skazany na 10 lat więzienia, na podstawie art. 10, 62, 119 i 121 KK RSFSR (d. redakcji). Przebywał w domu poprawczym w Sokolnikach pod Moskwą. Uwolniony dzięki amnestii w końcu kwietnia 1926, z zakazem pobytu w 6 wielkich miastach ZSSR (tzw. "minus 6": Moskwa, Leningrad, Odessa, Charków, Kijów i Rostów n. Donem) oraz wszystkich portach morskich i na terenach przygranicznych, zamieszkał w Kałudze u miejscowego proboszcza, ks. J. Pawłowicza, a nast. w wynajętym mieszkaniu. Dekretem pap. z 1926, przekazanym mu przez bpa Michela d'Herbigny'ego, został wyjęty spod jurysdykcji metropolity Szeptyckiego we Lwowie i podporządkowany administratorowi apost. w Moskwie, bpowi Pie-Éugène Neveu, jako jego wikariusz gen. dla wiernych rytu wsch., co nie miało już żadnych skutków praktycznych wobec dalszych jego losów. Aresztowany został ponownie razem z ks. Józefem Biełohołowym w czerwcu 1926 w Mohylewie, dokąd przybył na zaproszenie tego ostatniego w celu odprawienia nabożeństw w obrządku wsch. Więziony był na Łubiance w Moskwie i podczas kolejnego procesu skazany na 3 lata łagrów na Sołówkach. Przybył tam w poł. października 1926. Po odbyciu wyroku w łagrze sołowieckim skazany został na zesłanie w Piniedze, 250 km na wschód od Archangielska. Zamieszkał w wiosce Połtawa w Kotłasie, w ciężkich warunkach materialnych. W 1933 przedłużono mu wyrok zesłania o dalsze 3 lata na zasadzie "minus 12". Jako miejsce osiedlenia wybrał Wiatkę (Kirow) i zamieszkał w małym mieszkanku przy ul. Wołodarski. Od PCK w Moskwie otrzymywał stałą pomoc pieniężną. Zm. w Wiatce 7.03.1935, mając całkowicie zrujnowane zdrowie. Po śmierci przez cztery dni ciało pozostawało w domu, zanim GPU załatwiło formalności pogrzebania go na miejscowym cmentarzu. Wezwany przez Czerwony Krzyż z Leningradu ks. Epifaniusz Akułow przybył w 7 dni po śmierci ks. Fiodorowa, udał się na cmentarz i odprawił tam modlitwy za zmarłego. Wyjeżdżając z Wiatki ks. Akułow zamówił krzyż na grób i ogrodzenie mogiły oraz polecił wynajętej osobie stałe doglądanie grobu. Po śmierci ks. Fiodorowa władze miejscowe miały stwierdzić, że po zmarłym pozostało (z pomocy otrzymywanej od PCK) 50 rubli torgsinowskich (pochodzących z oficjalnej wymiany waluty zagr.) i 1300 papierowych. Nie wiadomo, dlaczego ich nie wykorzystał. Był przeciwnikiem prowadzenia duszpasterstwa w Rosji w obrz. łac. oraz pracy tam księży pol. jako, jego zdaniem, przedstawicieli państwa, od którego Rosja, jak utrzymywał, doznała zbyt wielu krzywd. W liście na ten temat do pap. Piusa XI z 5.05.1922 twierdził, że Polska to znienawidzony przeciwnik, który w ciągu całej historii Rosji wyrządzał naszemu ludowi wielkie szkody (cet adversaire détesté qui, au cours de toute l'histoire de la Russie, ne causa à notre peuple que de graves dommages) [46, s. 104]. Źródła: [6: syg. 126, k. 32]; [13]; [14: 1923-1932]; [16, passim]; [19, passim]; [32: syg. A.12.P.5/22 - Kratkaja biografija egzarcha Leonida Fiodorowa, Sokołowskaja tiur'ma, Moskwa, 27.06. 1923 oraz nie datowana notatka na temat tegoż w tym samym archiwum pod syg. Kol. 29/4]; [45]; [46]; [55]; [65, passim]; [66, passim]; [84]; [86, passim]; [175]; [206]; [219]; [262].

Fluk Ferdinand zob. Pflug Ferdinand

Francuk Jan s. Stanisława (1891 1915 po 1948). Ur. 1.06. należał do archidiec. mohylewskiej. Ukończył metropolitalne seminarium duch. w Petersburgu, a nast. studiował w Akademii Duch., uzyskując stopień magistra teologii. Od 1916 pracował jako katecheta w szkołach średnich w Witebsku. Aresztowany tam 27.06.1920 i skazany 25 listopada tr. na 3 lata łagrów. Zwolniony na początku 1921, jakoby dzięki interwencji PCK. Wg listy 115 księży z archidiec. mohylewskiej, którzy z różnych przyczyn znaleźli się poza jej granicami, został wydalony z ZSSR (lista sporządzona w 1924 przez Sekretariat Archidiec. działający w Warszawie). Od poł. lat dwudziestych do końca życia pracował w archidiec. warszawskiej, najpierw jako katecheta, a od 1948 na stanowisku administratora majątku metropolitalnego seminarium duch. Źródła: [14: 1917, 1923-1932]; [93: 1925-1939, 1945- -1948]; [233: syg. 666/49]; [262].

Frison Aleksander bp s. Iwana (1873 1901 1937), bp i administrator apost. w Odessie. Ur. 5.05 w niem. wiosce Baden k. Odessy w rodzinie niem.-ros. Po rozpoczęciu studiów w seminarium duch. w Saratowie został wysłany na dalsze studia do Rzymu. Odbywał je przez 6 lat w Collegium Germanicum, uzyskując doktoraty z filozofii i teologii. W 1902 powrócił do diecezji. Był kolejno wikariuszem w katedrze saratowskiej, kapelanem biskupa, kanclerzem kurii biskupiej w Saratowie, profesorem seminarium duch. w tym mieście, a od 1910 jego rektorem. W latach 1915-1925 pracował jako proboszcz par. Kercz w dek. Symferopol i dziekan. W 1926, w związku z ukrytą reorganizacją administracji Kościoła kat. w ZSSR, dokonaną przez pap. Piusa XI, został mianowany administratorem apost. dla płd.-zach. części diec. tiraspolskiej z rezydencją w Odessie i 10.05.1926 potajemnie konsekrowany w kościele św. Ludwika w Moskwie na biskupa tytularnego Limiry przez wysłannika papieża, bpa Michela d'Herbigny'ego. Po ujawnieniu tego faktu otrzymał nakaz zamieszkania w Symferopolu, co go odcinało od kontaktu z wiernymi w rejonie Odessy. Mieszkał przy ul. Gorkiego 24 m. 14. Jesienią 1929 został aresztowany pod zarzutem nielegalnego wyświęcenia na biskupa i rzekomego udzielania pomocy wojskom białogwardyjskim. Zwolniony w 1931, pozostawał pod nieustanną i ścisłą inwigilacją GPU. W Symferopolu cieszył się dużym uznaniem miejscowych katolików pol. W 1933 został ponownie aresztowany i oskarżony o nielegalne dopuszczanie nieletnich do służby liturgicznej oraz ich deprawację (na prośbę rodziców zgodził się na to, by chłopiec zapalił świece przy katafalku podczas nabożeństwa za zmarłych i przygotował kadzielnicę). Na pewien czas zwolniony i ponownie, razem ze swoją matką i siostrzenicą, aresztowany 10.10.1935 pod zarzutem prowadzenia działalności szpiegowskiej na rzecz Niemiec. Podstawą oskarżenia było znalezienie w jego mieszkaniu podczas rewizji kilku dolarów - potraktowano je jako zapłatę za czynności szpiegowskie. Był przetrzymywany w piwnicach więzienia w Symferopolu. Cierpiał z powodu choroby oczu i bardzo osłabionego wzroku. W wyniku procesu toczącego się przy drzwiach zamkniętych w dn. 11-17.09.1936 na podstawie oskarżenia o przestępstwa polit. przewidziane w art. 58-4 i 54-11 KK RSFSR został skazany na śmierć przez rozstrzelanie. 10.04.1937 Specjalne Kolegium Sądu Najwyższego RSFSR zatwierdziło ten wyrok. 20.06.1937 został rozstrzelany w więzieniu na Butyrkach w Moskwie. Nie był więziony w łagrze na Sołówkach, jak podają niektóre notatki dotyczące jego osoby. Wymieniana jest także nieco inna, niedokładna data śmierci. Źródła: [15: 1917-1919]; [32: syg. Kol. 29/5]; [61: 1931, nr 2, s. 8]; [67]; [68]; [80: 1937, nr 20, s. 296]; [84]; [88: 1936, nr 5, s. 76; 1937, nr 43, s. 681]; [175]; [204, s. 22]; [253: 1995, nr 50, s. 8]; [256]; [262]; [274]

Fröhlich Anton (1895 1917 ?). Należał do diec. tiraspolskiej i był absolwentem seminarium duch. w Saratowie. Po święceniach kapł. był wikariuszem par. Heidelberg w dek. Jekatierinburg w d. gub. taurydzkiej, a późn., w latach 1924-1934, duszpasterzem w München w dek. Nikołajewo, w d. gub. chersońskiej. Został aresztowany i skazany na roboty w łagrach. W latach 19351939 pracował jako aptekarz w łagrze (?) Komi ASSR. Później (19391941) był jakoby buchalterem w sowchozie w Astrachaniu. Dalsze losy nie znane. Źródło: [67].

Fuchs Marcin zob. Fiks Martin

Furch Johannes s. Johannesa (1894 1918 1930). Ur. w par. Krasnoje, rej. Akerman w Besarabii. Był absolwentem seminarium duch. w Saratowie i należał do diec. tiraspolskiej. Od 1921 był proboszczem par. Emmental w Besarabii. Od lutego 1923 do 1928 (?) administrował par. Selz. Aresztowany w Odessie 19.10.1928 (wg innych danych 23.10.1928), gdzie rozpoczął pracę, i 23.10.1929 został skazany przez Kolegium OGPU z art. 54-4 i 54-10 KK USSR na 5 lat łagrów. Wysłany do BBŁagu, gdzie zm. 19.02.1930. Źródła: [15: 1917]; [67]; [262 PKK]; [309].

W nawiasach po nazwisku podawane są trzy daty:
urodzenia, święceń kapłańskich i śmierci.

© 2001 Anna Sweda