Deibner (Dejbner vel Deubner) Jan (1874 1903 1936). Należał do
egzarchatu dla Rosjan-katolików obrz. wsch. w Rosji, a późn. w
ZSSR. Był
Rosjaninem pochodzenia niem., ożenionym z Francuzką, Marie Panet, b. urzędnikiem w Petersburgu i b. sekretarzem premiera ros. Piotra Stołypina. W
1899 potajemnie przyjął katolicyzm, a 1903 w ten sam sposób (przed manifestem tolerancyjnym z 1905) został wyświęcony na kapłana przez
metropolitę obrz. gr.-kat. Andrieja Szeptyckiego (jako data święceń wymieniany jest także rok 1902) [13]. Był jednym z organizatorów grupy katolików ros.
obrządku wsch. Założył i wydawał w Petersburgu od 1910 na dobrym poziomie pismo "Słowo Istiny" ("Słowo Prawdy"). W liście do abpa Jana Cieplaka z
27.04.1921 zwracał się z usilną prośbą o zgodę na przejście na obrządek łac. Pisał w nim m.in.: [...] quanto affectu jam dudum ad ritum latinum ex animi
fero; hic mihi ritus unice in deliciis est (od dawna już w duszy noszę umiłowanie rytu łacińskiego i ten ryt jako jedyny szczególnie kocham) [147:
syg. 748, k. 32]. W latach 1923-1932 był wielokrotnie aresztowany i więziony. Po aresztowaniu 17.11.1923 na procesie grupy katolików ros. w Moskwie
19.05.1924 został oskarżony z art. 61 KK ZSSR (d. redakcji) o aktywny udział w organizacji mającej na celu pomoc burżuazji międzynarodowej w walce
przeciwko ZSSR i przez Kolegium OGPU skazany na 10 lat więzienia. Podobny wyrok otrzymali dwaj inni księża
obrz. wsch., sądzeni w tym procesie (Epifanij
Akułow, Nikołaj Aleksandrow) oraz alumn Donat Nowicki (zob. biogramy). Początkowo więziony na Butyrkach i na Łubiance w Moskwie, został potem
skierowany do politizolatora w Suzdalu, a nast. we Władimirze (1927). W 1930 był więziony w politizolatorze specjalnego przeznaczenia w Jarosławlu n.
Wołgą. W październiku 1932 otrzymał wyrok "minus 12" i osiedlił się w Wiessegońsku, gdzie 12.11.1936 został zamordowany w niezbyt jasnych
okolicznościach. Wg jednej z opinii został zamordowany przez nieznanych sprawców, prawdopodobnie pospolitych bandytów. W latach trzydziestych
dużego rozgłosu nabrała sprawa jego syna, ks. Aleksandra Deibnera, który, będąc zatrudniony na pomocniczym stanowisku w pap. komisji Pro Russia w
Rzymie, kierowanej przez bpa Michela d'Herbigny'ego, był agentem GPU i w 1932 uciekł z Rzymu. Źródła: [6:
syg. 126, k. 32]; [7: syg. 2ER 66]; [13]; [46];
[14: 1917, 1923-1932]; [84]; [86]; [147: rkp 748, k. 32]; [175]; [219]; [233:
syg. 666/51]; [262]; [294, passim].
Dejbner Jan zob. Deibner Jan
Dejnis Wincenty s. Wincentego (1880 1903
po 1952). Ur. w Rydze. Należał do archidiec. mohylewskiej i był absolwentem metropolitalnego
seminarium duch. w Petersburgu. W latach 1906-1909 pracował jako administrator par. Kopatkiewicze w dek.
Mozyrz-Rzeczyca. Od 1910
zajmował podobne stanowisko w par. Jamburg w dek. petersburskim, a nast. w par. Juriew
(Dorpat)
w dek. Ryga na Łotwie, gdzie był także katechetą w miejscowym gimnazjum męskim i żeńskim oraz w szkole
Trefneri. W latach
1912-1923 był administratorem par. Gross-Werder w gub. Czernihów w diec.
tiraspolskiej. W 1925 pełnił funkcję administratora par. Psków. W latach
1926-1928 pracował w Leningradzie jako duszpasterz w kaplicy pw. Niepokalanego Poczęcia NMP na Wasiljewskom Ostrowie, linia 25 (istniejącej przy
dawnym sierocińcu kat.). Został tam aresztowany 5.02.1928 i po 8 miesiącach śledztwa w więzieniu GPU otrzymał wyrok 8 lat łagrów na Sołówkach. Znalazł
się tam w tym samym roku. W latach 1929-1930 razem z grupą 32 innych księży pracował w łagrze na wyspie Anzer przy wyrębie lasów
(KASSR, g. Kiem', 4 otdielenije SŁON, punkt Anzer, Komandirowka Troickaja). W 1930 został skazany na miesiąc surowego izolatora za rzekomą przynależność do
frakcji trockistowskiej. W związku z wykryciem latem 1932 rzekomego zwartego antysowieckiego ugrupowania, istniejącego jakoby wśród więzionych
na wyspie Anzer 32 księży kat. (zob. biogram ks. Pawła Aszeberga), zarząd USŁag (ISO USŁag, OGPU LWO oraz OO ISO USŁag) w rozporządzeniu z
9.07.1932, kończącym śledztwo w tej sprawie, zadecydowały odnośnie do jego osoby: Trzymać pod strażą, przedstawić akt oskarżenia z art. 58-10 KK i
skierować do dyspozycji OO PP OGPU w LWO [284]. W czasie śledztwa powiedział m.in.: Jestem gotów oddać życie za moje przekonania katolickie
[262]. Razem z 7 innymi księżmi został przewieziony do więzienia przy ul. Szpalernej w Leningradzie. Za rezygnację z kapłaństwa GPU obiecywało
wszystkim uwolnienie i posady państwowe. Gdy po dwóch tygodniach danych do namysłu propozycja ta została odrzucona, agent
GPU, A. Pauker, groził
wszystkim natychmiastowym rozstrzelaniem i zainscenizował jego wykonanie. W czerwcu 1933 cała grupa została skazana na rok zamknięcia w izolatorze
karnym Swir' k. Murmańska (stacja kolejowa Ładojne Pole), o szczególnie ciężkich warunkach bytowych. 10.08.1933 ks. Dejnis razem z bpem Teofilem
Matulionisem (zob. biogram), więzionym również w Swirze, został przewieziony do Moskwy i osadzony w więzieniu na Łubiance, a nast. na
Butyrkach. Dzięki staraniom rządu litew. 19.10.1933 w grupie 10 księży został wymieniony na komunistów litewskich na stacji granicznej łotewsko-sow.
Indra-Bigusowo. W 1934 podjął pracę duszp. w Rewlu w Estonii, gdzie ludność kat. stanowili wyłącznie Polacy. W czerwcu 1934 odwiedził Wilno, gdzie
udzielił wywiadu na temat swoich losów w ZSSR dziennikowi warszawskiemu "ABC" (22.06.1934). Pracował także w Tallinie w dzielnicy Kopla wśród
mieszkających tam Polaków. W 1944 udał się do Niemiec. w 1952 - do USA. Źródła: [1:
syg. III/28, k. 214; syg. III/100, k. 102]; [5: syg. 10183, k. 16]; [7: syg. 2ER 178]; [8]; [14: 1903-1917, 1923-1932]; [67]; [88: 1933, nr 45, s. 711]; [130]; [219]; [242]; [262]; [273]; [284]; [321].
Demurow Stefan s. Antoniego (1871 1895 1938). Gruzin, ur. w Tbilisi.
Był zastępcą administratora apost. dla Gruzji z siedzibą w Tbilisi. W latach 1895-1902 pracował jako wikariusz par. Kutaisi w dek. Tyflis (Tbilisi). Od
1902 był administratorem par. Perekop, a od 1904 administratorem par. w Baku, liczącej 2550 wiernych. W ramach ukrytej reorganizacji Kościoła kat. w
ZSSR,
zarządzonej przez pap. Piusa XI i przeprowadzonej w 1926 przez jego tajnego wysłannika do
ZSSR, bpa Michela d'Herbigny'ego, został przez niego
mianowany zastępcą ad interim administratora apost. dla Tyflisu i Gruzji. 14.11.1937 został aresztowany i oskarżony z art. 68 KK Azerbejdżańskiej SSR
o prowadzenie szpiegowsko-wywiadowczej działalności na korzyść mocarstw zagr. Postanowieniem Kolegium NKWD i prokuratora gen. ZSSR z 11.02.1938
skazany na śmierć przez rozstrzelanie. Rozstrzelany w nocy z 23 na 24.02.1938. Wg informacji Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie dla MSZ z
28.06.1938 miał przebywać w łagrze lub na zesłaniu w Karagandzie, co jest mylną informacją. Źródła: [15: 1917-1919]; [32:
syg. A.44.115/1]; [67]; [84];
[253: 1995, nr 63]; [262].
Desch Adam (1881 1904 1937). Należał do diec. tiraspolskiej i był absolwentem seminarium duch. w
Saratowie. Od 1904 pracował jako wikariusz
par. w Jekatierinosławiu, a w latach 1911-1913 proboszcz par. Kristina. Od 1914 był proboszczem par. Astrachań, gdzie przebywał jeszcze w 1928. Na
liście 33 więzionych księży kat. narodowości niem. z 26.05.1931, będącej w dyspozycji bpa Pie-Éugène
Neveu, administratora apost. w Moskwie, wymieniony jako proboszcz ze Sławgorodu w Syberii Zach. W końcu stycznia 1932 bp
Neveu notował, że ks. Desch został zwolniony z więzienia. Ponownie został aresztowany w 1934 w Astrachaniu na dwa tygodnie przed zamknięciem
miejscowego kościoła (zbudowany przez jezuitów w XVII w.) i przez 4 miesiące więziony w tym mieście. Uwolniony, zm. na raka żołądka 7.10.1937.
Kościół zamieniono na spichlerz. Źródła: [7: syg. 2ER 112; 2ER 143]; [15: 1917]; [67]; [84]; [262].
Deubner Jan zob. Deibner Jan
Diakowski Napoleon zob. Dyakowski Napoleon
Dilurgian Carapet (Karapet) (1861 ? po 1940). Administrator apost.dla Ormian-katolików
obrz. orm. na Kaukazie. Został nim we wrześniu 1931,
po śmierci, w sierpniu tr., administratora apost. dla tych samych katolików na Kaukazie, ks. Denisa Kałatazowa. Rezydował w Tbilisi. Władze
sow. nie
zakwestionowały jego nominacji dokonanej przez Stolicę Apost. Uprzednio był proboszczem Ormian-katolików w Moskwie. W 1934 czynił bezskuteczne
starania u władz sow. o zgodę na czasowe choćby udanie się księży-Ormian do opuszczonych
rel. wiernych w miastach Leninokan i Stepanawan w Armenii.
Został aresztowany w czerwcu 1936 w Krasnodarze i po 3 miesiącach śledztwa w październiku
tr. skazany (w wieku 75 lat) na 3 lata zesłania do miejscowości
Łoino, w bagnistym i niezdrowym terenie w Kirowskim Kraju na północny wschód od Kirowa (d. Wiatka). Po odbyciu kary osiedlił się (początek 1940 ?)
w Krasnodarze, bez prawa do pracy duszp. Wkrótce jednak został zmuszony do udania się do Oczamcziri między Suchumi i Batumi nad Morzem Czarnym. W
podobnej sytuacji, tzn. bez stałego miejsca zamieszkania i prawa do pracy, pozostawało wówczas 6 innych księży
obrz. orm. Dalsze losy nie znane. Źródła:
[19]; [84].
Dimura Stefan zob. Demurow Stefan
Dmochowski Piotr (1865 1889 1941). Należał do
diec. płockiej. Ur. 22.02 w Rosochatem Kościelnym k. Łomży. Był absolwentem seminarium duch.
w Płocku oraz Akademii Duch. w Petersburgu, którą ukończył ze stopniem kandydata teologii. Od 1899 był profesorom filozofii, a nast. ojcem duch. w
seminarium duch. w Płocku, późn. kolejno administratorem par. Czarne (1902) i proboszczem par. Szreńsk (1904), skąd po roku pracy przeniósł się do
Broku. 18.01.1911 przeszedł na stanowisko proboszcza w Nasielsku, gdzie w 1915 został dziekanem. W 1920, w czasie odwrotu wojsk
sow. spod Warszawy, został
porwany i uprowadzony z dwoma wikariuszami, Turowskim i Wilczyńskim, do Białegostoku, skąd zbiegł w czasie ofensywy wojsk pol. W 1920 został
mianowany proboszczem par. Poręba. W 1926 powtórnie wrócił do Płocka i w 1927 otrzymał godność prałata archidiakona w kapitule katedralnej. Pełnił też
funkcję kustosza archiwum i spowiednika sióstr zakonnych w Płocku. 17.02.1941 został aresztowany przez Niemców i wywieziony do obozu
koncentracyjnego w Działdowie, gdzie zm. 18.02.1941 po otrzymaniu śmiertelnego zastrzyku. Był prałatem archidiakonem i kanonikiem (od 1903)
kapituły katedralnej w Płocku. Źródła: [124: 1897-1939, 1949]; [137: 1920, nr 9-10, s. 140]; [167, t. II].
Dmowski Michał (1873 1897 1938). Należał do
archidiec. warszawskiej i był absolwentem seminarium duch. w Warszawie. W latach 1901-1902
pracował jako wikariusz par. św. Aleksandra w Warszawie, późn. (1902-1903) par. Leszno, a nast. (1904-1906) jako administrator par.
Koszery. W latach
1907-1912 był administratorem par. Orłów, a późn. (1913-1915) par. Rydułtowo. Od 1915 przebywał w Rosji i do 1925 pracował w Petersburgu,
najpierw na stanowisku ekonoma Akademii Duch. (1915-1918), a nast. administratora pro tempore par.
niem. przy kościele św. Bonifacego (ul.
Cerkiewna 9) w tym mieście. Przygotowany do repatriacji do Polski, w ostatniej chwili zrezygnował z wyjazdu, gdy został poproszony przez władzę kośc. o
pozostanie na miejscu ze względu na potrzeby duszp. Do 1925 pozostawał na stanowisku duszpasterza w kościele św. Bonifacego. W latach 1924-1925 był
także administratorem par. Kołpino w dek. petersburskim. Brał udział w zebraniach grupy księży, odbywających się w Petersburgu od 18.12.1918 do
7.04.1920 z inicjatywy abpa Edwarda Roppa, a nast. abpa Jana Cieplaka (zob. biogramy), na których dyskutowano nową sytuację prawną Kościoła w Rosji
sow. W 1925 został aresztowany, osadzony w więzieniu na Szpalerce i postanowieniem Kolegium OGPU skazany na śmierć na podstawie art. 61 i 66 cz.
I KK RSFSR. W jego sprawie zwracał się o interwencję ambasady niem. w Moskwie nuncjusz pap. w Monachium, bp Eugenio
Pacelli. H. Stehle podaje
mylną informację o tym, że interwencja ta była bezskuteczna [175, s. 22], co sugeruje, że wyrok śmierci został wykonany. 10.02.1926 w drodze wymiany
więźniów na stacji granicznej Niegorełoje k. Stołpców ks. Dmowski znalazł się w Polsce i od 1927 był administratorem par. św. Karola Boromeusza w
Warszawie. W 1934 był kapelanem przy kościele św. Wincentego à Paulo na cmentarzu na Bródnie. Po dwóch latach przeszedł na emeryturę (1936) i
zamieszkał w majątku Maruna Sucha w par. Jaktorów. W wyniku kontuzji w czasie I wojny świat., podczas której był kapelanem wojsk., cierpiał na
głuchotę. Zm. 13.03.1938. Źródła: [14: 1917, 1925]; [44: 1925, nr 11, s. 93]; [52, s. 36]; [60, s. 109]; [93: 1927-1938]; [147: rkp 912, k. 49]; [175]; [269, s.
5]; [309].
Dołęga-Kelus Antoni zob. Kelus Antoni (Dołęga-)
Dołonga Antoni zob. Kelus Antoni (Dołęga-)
Dornhof Aleksander s. Hieronima (1891 1917 1937). Ur. 20.11. Należał do
diec. tiraspolskiej i był
absolwentem seminarium duch. w Saratowie. W 1928 (1926 ?-1929/1930 ?) był duszpasterzem w par.
Rohleder (Raskaty) w dek. Mariental na Powołżu w NPASSR. 12.03.1930 został tam aresztowany. Od 14.03 do 16.08 więziony był w
Saratowie, a nast. na
Butyrkach w Moskwie (istnieje błędna informacja o jego aresztowaniu 18.08.1933). Sądzony był w grupowym procesie kilkunastu innych księży
niem. w sprawie antysow. działalności Katolickiego Związku Narodowego (Volksverein), powołanego do życia na Powołżu w 1917 przez duchowieństwo
niem. i zlikwidowanego przez władze sow. metodą terroru. Dn. 18.08.1931 został na podstawie oskarżenia z art. 58-2, 58-4, 58-6 i 58-10 KK RSFSR
skazany na 10 lat łagrów na Wyspach Sołowieckich (sformułowania zarzutów por. biogramy ks. Georga Baiera i ks. Augustyna
Baumtroga). W podaniu
skierowanym z Sołówek do URO BBK dn. 12.03.1936 powiadamiał władze, że po przybyciu na Sołówki z niezrozumiałych powodów zakomunikowano mu, iż
jego wyrok liczy się od 17.08.1930. Ponieważ na poczet wyroku zaliczano czas pobytu w areszcie, oznaczało to przedłużenie kary o 5 miesięcy, gdyż
aresztowany został 12.03.1930. Podanie zawierało prośbę o skorygowanie błędu i powiadomienie go o tym. Z upływem wyroku nie został zwolniony.
Aresztowany w łagrze na Sołówkach, 10.10.1937 został skazany na śmierć i 1.11.1937 rozstrzelany na Sołówkach. Źródła: [15: 1917-1919]; [67]; [80: 1931,
nr 24, s. 303]; [262]; [262 CAFSBRFNP]
Dub-Dubowski Ignacy abp (1874 1899 1953), ordynariusz diec. łucko-żytomierskiej i administrator apost. diec. kamienieckiej (do 1918), arcybiskup tytularny Filipopolis in Arabia. Ur. 30.03
(12.04 wg starego stylu) w Wilnie, gdzie ukończył szkołę średnią. W latach 1894-1899 studiował w seminarium duch. w Żytomierzu. Po święceniach kapł.,
które otrzymał z rąk bpa B. H. Kłopotowskiego w 1899, pracował jako administrator par. Szpanów, a
nast. par. Chodorków. W latach 1901-1903 studiował w Rzymie teologię dogmatyczną na uniwersytecie Angelicum oraz prawo
kanoniczne na uniwersytecie Gregorianum, uzyskując doktorat w tej ostatniej dziedzinie. Od 1904 był najpierw administratorem, a nast. proboszczem par.
Korzec (do 1909). W 1908 został sekretarzem abpa Apolinarego Wnukowskiego w Petersburgu. W tym samym roku został przez niego mianowany kanonikiem
honor. metropolitalnej kapituły mohylewskiej. Po jego śmierci w maju 1909 powrócił na stanowisko proboszcza w Korcu. W 1910 otrzymał Order św. Anny
III stopnia i tytuł tajnego szambelana pap. W tym samym roku został proboszczem par. katedralnej w Żytomierzu i wicedziekanem. Od 16.02.1912 był
członkiem Wołyńskiego Gubernialnego Komitetu Statystyki. W 1912 został katechetą w szkole średniej św. Włodzimierza, w szkole zawodowej i czteroklasowej szkole miejskiej, a w 1914 także w żytomierskiej szkole felczerskiej.
W latach 1912-1913 należał do łucko-żytomierskiego sądu biskupiego. W 1914 z nominacji matki cara Mikołaja II, Marii Fiodorowny, został członkiem honor.
Wołyńskiej Komisji Gubernialnej dla Opieki nad Sierocińcami. Dn. 19.08.1915 otrzymał nominację na delegata duchowieństwa kat. do komisji podatkowej od
nieruchomości w miejskim urzędzie w Żytomierzu. Dn. 16.10.1916 pap. Benedykt XV mianował go biskupem łucko-żytomierskim i administratorem apost.
diec. kamienieckiej. Konsekrację biskupią otrzymał 28.01.1917 w kościele św. Katarzyny w Petersburgu. Jako biskup prowadził bardzo energiczną
działalność duszp. W 1917 zatwierdził powstanie w Białej Cerkwi Zgromadzenia SS. Misjonarek Benedyktynek, które nast. sprowadził do
Kowla, a dwa lata późn. poparł plan założenia przez Zofię Tajber (1890-1963) Zgromadzenia Sióstr Najśw. Duszy Chrystusa. W tym samym roku założył w
Żytomierzu "Tygodnik Kresowy" (ukazywał się do 1919), a późn. "Kronikę Diecezji Łucko-Żytomierskiej" (Łuck, 1921-1925), przemianowaną w 1925 na
"Kronikę Diecezji Łuckiej", oraz tygodnik "Lud Boży" (Łuck 1923-1925). W czasie rewolucji bolsz. na Ukrainie w latach 1917-1920 i wielokrotnych zmian
władz, pomimo 8 miesięcy prześladowań i zagrożenia śmiercią ze strony bolszewików, uważających go za nieposłusznego i kontrrewolucjonistę, trwał
na stanowisku w Żytomierzu. W pewnym okresie ukrywał się, by uniknąć uwięzienia i śmierci. W czerwcu 1919 razem z 11 innymi księżmi z Żytomierza
został skierowany do robót publicznych. Przeżył zamach na swoje życie, zaplanowany przez bolszewików. Zamachowca ocalił przed zlinczowaniem go
przez tłum zebrany przed katedrą żytomierską. Wiosną 1919 w ciągu dwóch miesięcy był chroniony w domu biskupim przez kilkaset uzbrojonych osób
spośród miejscowych katolików, prawosławnych i Żydów. Dwukrotnie uchronił kilka tysięcy ludności żydowskiej od pogromów ze strony oddziałów atamana
Petlury, otwierając dla niej w Żytomierzu kościoły i dom biskupi. Aresztowany przez bolszewików 6.08.1919, został uwolniony pod wpływem protestów i
nalegań tłumu żydowskiej ludności Żytomierza. Dn. 8.06.1920 bezpowrotnie opuścił tereny diecezji pozostające na Ukrainie, razem z wycofującymi się z
Żytomierza wojskami pol. Za odwagę w czasie wojny pol.-bolsz. 1920 został odznaczony Krzyżem Walecznych. W latach 1921-1922 skierował do
opuszczonych parafii w tej części diec. łucko-żytomierskiej, która pozostała w ZSSR, 7 spośród ok. 10 wyświęconych w tym czasie przez siebie w Polsce
księży. W lutym 1923 zwracał się do ministra wyznań rel. i oświecenia publicznego o paszport dyplomatyczny celem wizytacji tej części diec.
łucko-żytomierskiej, która pozostała w ZSSR. W odpowiedzi ministerstwo proponowało mu zwykły paszport zagr. (wyjazd nie doszedł do skutku).
Wybitnie przyczynił się do zorganizowania stworzonej w 1925 - w ramach reorganizacji administracji kośc. w Polsce - diec. łuckiej. Na jej terenach
powołał do życia kilkadziesiąt nowych parafii oraz własne seminarium duch. w Łucku. Od 1925 na życzenie pap. Piusa XI przebywał w Rzymie, zrezygnował
(30.05.1925) z zarządzania nowo powołaną diec. łucką i na polecenie papieża pozostał w Wiecznym Mieście. Został mianowany arcybiskupem tytularnym
filipopolitańskim (Filipopolis in Arabia) i był doradcą pap. komisji Pro Russia ds. Kościoła kat. w ZSSR. Od początku lutego do listopada 1928 na polecenie
Piusa XI wizytował parafie polonijne w USA i Kanadzie. Po zakończeniu wizytacji złożył sprawozdanie rządowi pol. na temat Polonii amerykańskiej i
kanadyjskiej. Mieszkając w Rzymie, brał aktywny udział w życiu kośc. i pol. w Wiecznym Mieście. Zm. tam 10.03.1953. Źródła: [17]; [19]; [23:
1899-1925]; [40: 1921-1925]; [68]; [86]; [136]; [172: syg. 420, k. 17-18]; [179]; [180]; [196]; [320].
Duckart Jakub (1893 1918 ? 1920 ?). Należał do diec. tiraspolskiej i
był absolwentem seminarium duch. w Saratowie. Od 1919 był wikariuszem par.
Katharintal. Towarzyszył swoim parafianom w czasie ich ucieczki spod Odessy
i 8.08. 1920 (?) został rozstrzelany przez żołnierzy bolsz., ponieważ nie
posłuchał rozkazu, by zaprzestać udzielania posługi sakramentalnej parafianom,
ostrzeliwanym i rannym podczas przeprawy przez rzekę. Istnieją rozbieżności
w źródłach podających datę jego święceń kapł. (mylną informację o dacie
święceń kapł. w 1916 podaje J. Schnurr [67], gdyż w r. akad. 1917/18 J.
Duckart był diakonem w seminarium diec. tiraspolskiej). Jako data śmierci
podawany jest rok 1919 i 1920. Źródła: [15: 1917]; [38]; [67].
Dunin-Wąsowicz Bronisław zob. Wąsowicz (-Dunin) Bronisław
Dworzecki Władysław s. Stanisława (1874 1899 po 13.05.1947). Ur. we wsi Bobicze na Wołyniu w
rodzinie włościańskiej. Seminarium duch. ukończył w Żytomierzu, a nast. studiował w Akademii Duch. w
Petersburgu, gdzie uzyskał stopień magistra teologii. Należał do diec. kamienieckiej. W latach 1904-1906
był katechetą gimn. w Ostrogu na Wołyniu, a od 1907 administratorem par. Didowszczyzna w dek. Skwira.
W latach 1914-1918 i późn. pozostawał na stanowisku administratora potrynitarskiego kościoła św. Trójcy w
Kamieńcu Podolskim. W 1920 mianowany został przez pierwszego po latach ordynariusza reaktywowanej w 1917 diec. kamienieckiej (zniesiona przez cara
w 1866), bpa Piotra Mańkowskiego (zob. biogram), oficjałem sądu biskupiego i konsultorem. W 1922 po raz pierwszy został aresztowany w Kamieńcu
Podolskim za ukrywanie kościelnych cenności w czasie konfiskat w kościołach. 2.09.1922 Trybunał Rew. w Kamieńcu Podolskim skazał go na karę śmierci,
razem z księżmi: Antonim Niedzielskim, Wacławem Szymańskim i Ryszardem Szyszką (zob. biogramy), jako upartego wroga ludu pracującego. Wyrok
zamieniono na 5 lat więzienia. W r. nast. został zwolniony z więzienia, co sprawiło, że skreślono go z listy więźniów do wymiany. Kilkakrotnie
aresztowany w Kamieńcu Podolskim i trzykrotnie uwalniany pod wpływem żądań liczącego kilkaset osób tłumu miejscowych katolików. Za czwartym
razem władze, chcąc uwolnić się od nachodzenia urzędu przez ludzi, ogłosiły, że zmarł w więzieniu. Aresztowany został po raz kolejny 6.01.1930 w
Kamieńcu Podolskim (mieszkał wówczas w domu przy ul. Hospitalskaja 12). W protokole badania wstępnego z 25.01.1930 zarzucono mu na podstawie art.
54-10 oraz art. 88 KK USSR systematyczne przeciwdziałanie akcjom władz sowieckich na froncie kultury, systematyczną działalność antysowiecką wśród
miejscowej ludności polskiej [217]. Postanowieniem zatwierdzonym przez pomocnika połnomocznogo, nazwiskiem Makrow, naczelnika SOO Grosmana, i
zastępcę naczelnika Jewgienina, skierowano ks. Dworzeckiego pod spieckonwojem do dyspozycji okręgowego oddziału GPU w Kijowie. Tam w czasie
dalszego śledztwa zarzucono mu udział w rzekomej kontrrewolucyjnej organizacji księży na Ukrainie [217]. Na podstawie zeznań niejakiej Anny
Łabuko postawiono mu zarzut wysyłania specjalnych kurierów do bpa Mańkowskiego w Polsce, kierującego jakoby kontrrew. robotą księży pol. na
Ukrainie. Z kolei na podstawie rzekomych zeznań ks. R. Szyszki ks. Dworzecki został także oskarżony o przynależność do grupy księży, która jakoby była
organizacją kontrrew., mającą na celu uchronienie ludności pol., w tym szczególnie młodzieży, od wpływów sow., od wstępowania do komsomołu,
wychowywanie jej w narodowym patriotyzmie pol. i duchu kontrrew., za pomocą takich środków, jak kazania, kółka różańcowe, organizacja tercjarzy
(tzw. III zakon franciszkański) i in. Zarzucono mu również nielegalne wysłanie listu do nuncjusza pap. w Warszawie przez niejakiego Uniatyckiego. Zeznania
księży: Ryszarda Szyszki, Jana Świderskiego i Jana Ładygi potwierdzały, wg protokołu śledztwa, branie udziału przez ks. Dworzeckiego w nielegalnych
naradach księży o rzekomo kontrrew. charakterze (w protokole z zeznania ks. Szyszki wymienieni zostali następujący, aresztowani uprzednio księża: Czesław
Fedorowicz, Marian Sokołowski, Jan Świderski, Jan Lewiński, Zygmunt Kwaśniewski, Franciszek Trocki, Antoni Niedzielski, Antoni Matuszewicz,
Andrzej Wierzbicki, Wacław Szymański, Wiktor Stronczyński, Jan Ładygo, Kazimierz Nanowski, Józef Josiukas (?), Stanisław Hański, Franciszek Czyrski,
Jan Łukasz i in. - por. biogramy). Na podstawie powyższych wyników śledztwa trojka przy Kolegium GPU USSR w Kijowie na posiedzeniu 12.05.1930
poleciła zastosować wobec ks. Dworzeckiego (skazanego uprzednio w 1922 na 5 lat więzienia) karę 10 lat obozu pracy. Wyrok podpisali: upołnomocziennyj
Detinko, tymczasowy naczelnik 1 oddziału KRO Samojłow oraz naczelnik KRO GPU USSR Dobrodziecki (wg informacji PCK w Moskwie ks. Dworzecki został
skazany na 8 lat łagrów). W latach 1930-1936 więziony był kolejno w Kamieńcu Podolskim, w Kijowie, w Moskwie na Butyrkach, w politizolatorze
w Jarosławlu n. Wołgą (1931) oraz w łagrze Miedwieżja Gora (Miedwieżjegorsk) nad Kanałem Białomorsko-Bałtyckim, KFSSR. W lutym
1935 przebywał w łagrze Miedwieżja Gora, Kirowskaja Żeleznaja Doroga, adres telegraficzny: Bieł-Bałtkanał. Zarząd tego łagru w piśmie z 29.09.1935 nr
302109 do Gosuduprawlenija Łagieriej NKWD SSSR w Moskwie (Państwowy Zarząd Obozów Pracy NKWD ZSSR w Moskwie) zawiadamiał, że więzień
Dworzecki ukończył wyrok 25.02.1935 i - zgodnie z pismem USO GUGB NKWD nr 12-101851 z 4.03.1935 - powinien być skierowany na 3 lata zesłania
do Kraju Północnego. Powyższy wyrok nie został jednak, jak stwierdzało pismo, formalnie potwierdzony, gdyż zarząd łagru nie otrzymał odpowiedzi na wysłane
uprzednio pismo do głównego zarządu łagrów (razem z zaświadczeniem lekarskim), donoszące o tym, że Dworzecki jest inwalidą i potrzebuje pomocy innych
w poruszaniu się. Zarząd łagru prosił o szybką odpowiedź, co należy robić z Dworzeckim. Kopie pisma skierowano do odpowiednich niższych urzędów
NKWD w Moskwie (USO GUGB NKWD ZSSR), Archangielsku (USO UGB NKWD) i Kijowie (USO GUGB NKWS USSR). Pismo podpisali: pomocnik
naczelnika UBBŁag Pawłow i zastępca naczelnika URO Chorużyk. Odpowiedź z Moskwy nadeszła do łagru 4.04.1936 i zawierała rozporządzenie skierowania
Dworzeckiego z pomocą pracownika medycznego na zsyłkę do Kamieńca Podolskiego, do dyspozycji miejscowego zarządu NKWD, co rzeczywiście
nastąpiło. Jego losem zajmował się radca ambasady RP w Moskwie, Stanisław Eska (w 1926 naczelnik Wydziału Wsch. w MSZ), za pośrednictwem którego
ks. Dworzecki otrzymywał w łagrze pomoc materialną. Starania Poselstwa Pol. w Moskwie (od 1935 Ambasady RP) o jego wyjazd do Polski były bezskuteczne. A. Poniński, radca tejże Ambasady, w liście do prymasa Polski z
28.05.1935 komunikował, że uzyskanie pozwolenia Sowietów na wyjazd do Polski nie jest, niestety, do zrealizowania [1: III/100, k. 158]. Do Kamieńca
Podolskiego zesłany został z objawami śpiączki oraz choroby Parkinsona. Przebywał tam od 16.04.1936 jako inwalida III grupy pod opieką staruszki
Józefy Olszewskiej, b. gospodyni na probostwie, która otrzymywała pomoc od b. ziemianek, pań Jakimowicz, utrzymujących się z prania bielizny i zamiatania
ulic. List dwóch Polek, które w 1937 opuściły Kamieniec Podolski, przesłany w grudniu tr. prymasowi Polski, kard. Augustowi Hlondowi, przez szambelanową Potworowską w
następujący sposób przedstawiał warunki życia ks. Dworzeckiego w Kamieńcu: Życie tego istnego męczennika jest nadzwyczaj bolesne. Oprócz cierpień
fizycznych doznaje wszelkich innych udręczeń. Wieczny strach przed nowym zesłaniem i ciągłe nieoczekiwane wizyty, a przy tym brak nie tylko wszelkich
wygód, ale koniecznych środków do życia, opłacania komornego w najlichszym mieszkaniu, i inne, nie mówiąc już o jakimkolwiek leczeniu. Ludzie, sami
zbiedzeni do ostateczności i sterroryzowani niesłychanie, albo niewiele mogą, albo boją się dopomagać nieszczęsnemu wygnańcowi, który bardzo łatwo może
zginąć z głodu i zimna [1: syg. III/100, k. 194]. Wg listy A. Ponińskiego z marca 1937 ks. Dworzecki przebywał nadal w Kamieńcu Podolskim bez prawa
opuszczania miasta i bez prawa pełnienia funkcji kapł. Wg urzędowego sprawozdania funkcjonariusza NKWD z 13.05.1947 z zamknięcia katedry w Kamieńcu Podolskim ks. Dworzecki żył wciąż w tym mieście jako sparaliżowany
od 1931 i niezdolny do podniesienia się z łóżka. Do ostatnich dni potajemnie
spełniał niektóre funkcje duszp. (spowiedź, poświęcenia pokarmów). Pogrzebany został w Zińkowcach k. Kamieńca Podolskiego. Dokładna data śmierci nie
znana. Zrehabilitowany w 1990. Źródła: [1: syg. III/100, k. 5, 149, 158, 173,
179 180, 194]; [23: 1904-1918]; [9: t. IV, cz. 26, s. 90, 110]; [32: syg. A.12.P/4
- memorandum ks. M. Tokarzewskiego dla ministra spraw zagr. G. Narutowicza, z listopada 1922]; syg. A.12.P/6]; [57: 1922, nr 20, s. 319]; [64: 1923,
s. 490]; [68]; [71, s. 132]; [78, s. 34]; [83: 120, nr 1-2]; [88: 1935, nr 9, s. 139];
[161, passim]; [162, passim]; [163, s. 44]; [217]; [254]; [257]; [262].
Dyakowski (Diakowski) Napoleon (1874 1903 1920). Ur. 1.09 we wsi Woksa k. Oszmiany. Należał do diec. wileńskiej. Ukończył seminarium duch.
w Wilnie, a nast. Akademię Duch. w Petersburgu, gdzie uzyskał stopień magistra teologii. Po święceniach kapł. był wikariuszem par. św. Teresy (Ostra
Brama) w Wilnie. Od 1909 zajmował najpierw stanowisko rektora kościoła św. Stefana, a nast. rektora kościoła Wszystkich Świętych w tym mieście. W 1905
założył Towarzystwo "Powściągliwość i Praca". Wybudował i zorganizował warsztaty oraz szkołę rzemieślniczą z internatem dla najuboższych dziewcząt
i chłopców. Aresztowany przez wojska bolsz. w pierwszych dniach sierpnia 1920, był więziony w Grodnie (budynek powojennego więzienia karnego). Wg
relacji ks. Antoniego Giedgowda, więzionego wówczas przez bolszewików w tym samym więzieniu, został na rozkaz naczelnika więzienia, Bieleńskiego
(niepol. narodowości), wyprowadzony w nocy i stracony, jakoby w czasie próby ucieczki. Miało to mieć miejsce między 10 a 15.08.1920. Schematyzm diec.
wileńskiej z 1922 jako datę śmierci ks. Dyakowskiego podaje jednak 5/6.08.1920. Źródła: [80: 1927, nr 21/22, s. 301]; [156: 1900-1922]; [276].
Dziadul Nikodem (1873 1897 1944). Należał do archidiec. mohylewskiej i był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. Od
1901 był wikariuszem par. Raków w dek. mińskim, a od 1904 administratorem par. Nieśwież. W latach nast. był administratorem par. Szkłów w dek. Mohylew-Horki (1906-1909), a późn. (1910-1911) par. Pustyń w dek. Dryssa-Siebież na Białorusi. W latach 1912-1917 i być może dłużej był
administratorem par. Oświej w tym samym dekanacie. W 1919 został
aresztowany i uwięziony jako jeden z kilkunastu księży zakładników pol. Dzęki
interwencji rządu pol. i wymianie więźniów uwolniony. Na początku lat
dwudziestych znalazł się w Polsce i udał się do pracy na Łotwę, gdzie w latach 1925-1926 był proboszczem par. Marienhaus i Warnowicze. W 1926 przybył
do Polski i rozpoczął pracę w archidiec. wileńskiej. W latach 1926-1930 pracował na stanowisku administratora par. Belmont w dek. Brasław, a nast.
(1930-1931) proboszcza par. Skrundzie w dek. Zdzięcioł. Przez kilka lat (1932-1936) był administratorem par. Łopienica w dek. Wołkowysk. W 1937
przeszedł na emeryturę i zamieszkał w Wołkowysku, gdzie zm. w 1944. Źródła: [14: 1901-1917, 1923, 1929-1932]; [36: styczeń 1920, s. 10]; [156: 1926-1939,
1946].
Dziemian Józef s. Kazimierza (1888 1912 1937). Ur. 6.02 w gub.
witebskiej. Należał do archidiec. mohylewskiej i był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. W latach 1913-1914 pracował jako
wikariusz w Orszy. Od 1914 był pierwszym wikariuszem par. w Połocku (w
1917 liczyła 7285 wiernych). Został aresztowany w 1922 z grupą innych księży
w związku z protestem przeciwko zarządzonej przez władze weryfikacji relikwii
św. Andrzeja Boboli, przechowywanych w kościele połockim, mającej na celu
ich ośmieszenie. Przez ponad pół roku był więziony w Witebsku i na rozprawie
sądowej został skazany z zawieszeniem kary. Odtąd kilkakrotnie aresztowany
i więziony. W 1925 był administratorem kościoła w par. Sienno i par. Czereja
w dek. Sienno, gdzie w tym czasie był dziekanem. W 1927 został aresztowany
w Mińsku, gdzie był drugim z kolei wikariuszem gen. administratora apost. Mohylewa, bpa Bolesława Sloskansa (zob. biogram), po aresztowaniu
pierwszego, ks. Witolda Paszkiewicza. W jesieni 1929, po chwilowym zwolnieniu z więzienia, zaczął pracować w kościele św. Kazimierza w
Leningradzie. Został tam kolejny raz aresztowany 17.06.1930 (oficjalnie 1.10.1930) i 7.03.1932, z oskarżenia na podstawie art. 58-6, 58-10 i 58-12 KK
ZSSR, skazany przez Kolegium OGPU na 10 lat łagrów. Początkowo skierowany do politizolatora w Jarosławlu n. Wołgą, a nast. wysłany do jednego
z łagrów na Wyspach Sołowieckch. Wg listy A. Ponińskiego przebywał tam nadal wiosną 1937. Dn. 9.10.1937 został tam aresztowany, wyrokiem trojki
UNKWD obw. leningradzkiego skazany na karę śmierci i 3.11.1937 rozstrzelany w łagrze na Sołówkach. Raport attaché konsularnego Konsulatu RP
w Leningradzie, K. Grendyszyńskiego, z 18.12.1929, dotyczący kościołów i duchowieństwa kat. w tym mieście, określał go jako dobrego administratora i
zaciętego Litwina. W 1932 jeden z jego braci, Kazimierz, przebywał w Swierdłowsku. Dwaj inni, Marcelin i Julian, żyli w Polsce, w wiosce Krasny
Staw, pow. Białystok. Siostra, Waleria Słowicka, mieszkała w Białymstoku przy ul. Białostoczek 75, druga siostra, Józefa Zinkiewicz - w wiosce Nowiny w
pow. Białystok, a trzecia, Zofia Michałowska - w wiosce Karczmiska w tym samym powiecie. Źródła: [1: syg. III/100, k. 176, 179]; [5: syg. 1183, k. 15];
[14: 1917, 1923, 1925-1932]; [43]; [99]; [130]; [262].
Dziemieszkiewicz Antoni s. Mikołaja (1891 1918 1937). Ur. 28.07 w wiosce Taszarowo na Białorusi. Należał do archidiec. mohylewskiej. Studiował
w metropolitalnym seminarium duch. w Petersburgu i był jednym z ostatnich jego absolwentów. W 1920 Gubispołkom (Gubernialny Komitet Wykonawczy)
w Briańsku polecił mu objęcie posady państwowej, grożąc, że w razie niespełnienia tego polecenia zostanie powołany do Armii Czerwonej. Abp Jan
Cieplak wystosował 11.12.1920 pismo do briańskiego Gubispołkomu, w którym wskazywał, że ks. Dziemieszkiewicz jest jedynym księdzem na całą nowo
utworzoną gub. briańską, że do jego obowiązków należy odwiedzanie chorych, grzebanie umarłych, odprawianie nabożeństw i inne czynności, które nie dadzą
się pogodzić z funkcjami państwowymi. Interwencja była skuteczna. W 1925 ks. Dziemieszkiewicz był administratorem par. Niżnyj Nowogrod i Władimir
n. Klaźmą w dek. moskiewskim oraz par. Kazań w dek. Samara. Został aresztowany w 1929 i 13.03.1930 skazany na 10 lat łagrów. Wysłany na Sołówki.
Przebywał tam w latach 1930-1937. Dn. 9.10.1937 został w łagrze aresztowany, wyrokiem trojki UNKWD obw. leningradzkiego skazany na karę śmierci i
3.11.1937 rozstrzelany w łagrze na Sołówkach. Źródła: [1: syg. III/100, k. 179]; [14: 1917, 1923-1931]; [65, s. 171]; [102]; [262].
Dziendzik Michał (1866 1889 1918 ?). Należał do diec. kamienieckiej i był absolwentem
seminarium duch. w Żytomierzu. W 1894 był wikariuszem w katedrze kamienieckiej, a późn. kolejno administratorem par. Połonne (1902-1907), Międzybórz (1910), Bar (1914) oraz par. Obodówka
(1917-1918) w dek. Bałta, która liczyła wówczas 3128 parafian. Jeden z pięciu pierwszych księży
zamordowanych na Podolu w latach 1918-1919. Wg informacji ks. M. Tokarzewskiego bestialsko zamordowany przez wojska ukraińskie Petruszewicza [78]. Relacje b. parafian mówią
o tym, że został przerżnięty piłą. Źródła: [23: 1894-1918]; [32: syg. A.12.P/6]; [57: 1922, nr 13, s. 201]; [78, s. 28]; [83: 1920, nr 6]; [200]; [283, s. 263].
