Chronowicz zob. Chrzczonowicz Władysław
Chrzczonowicz (od 1924 Landsberg) Władysław (1884 1907 ?).
Należał do archidiec. mohylewskiej i ukończył seminarium duch. w Petersburgu. Od 1910 był proboszczem par. Czernihów w Rosji europejskiej oraz
katechetą w miejscowym gimnazjum i szkole realnej. W 1918 został przeniesiony do Niżnego Nowogrodu. Pozostawał tam jeszcze w 1923. W 1920
był, jak się zdaje, chwilowo aresztowany. Dzięki zarejestrowaniu gminy kat.
wg nowego prawodawstwa sow. uchronił od zabrania majątek kościelny w
Niżnym Nowogrodzie i Kazaniu [147: rkp 773, k. 160]. Późn. był administratorem par. św. Barbary w Witebsku. Wg jednego z pism
sow. z początku
1925 dn. 24.12.1924 po nabożeństwie w kościele w Charkowie nieoczekiwanie zwrócił się do zebranych wiernych z oświadczeniem, że nauka Chrystusa
nie ma nic wspólnego z kościołem. Kościół tylko w imieniu Chrystusa niesie
człowiekowi niewiarygodne zniewolenie i ucisk oraz broni interesów klas
wyższych. Następnie zdjął sutannę, publicznie wyrzekł się stanu kapłańskiego
i zapewnił, że jego pragnieniem jest w miarę sił służyć ludowi pracującemu
[147: rkp 773, k. 160]. Moskiewska "Prawda" nr 20 z 25.01.1925, powołując
się na witebską gazetę "Sierp", doniosła, że Chrzczonowicz napisał broszurę
pt. 17 lat mojego stanu duchownego, która dopiero co opuściła drukarnię, i
że jej autor pokazuje zakłamanie księży kat. Powoływał się w niej na głośny
list ks. Andrzeja Fedukowicza (zob. biogram) do pap. Piusa XI,
opublikowany przez gazety sow., wskazujący na polit. i antysow. działalność
księży pol. na Ukrainie. Porzucenie przez niego kapłaństwa i Kościoła było
szeroko wykorzystywane przez propagandę ateistyczną. Redakcja ukazującej
się w Żytomierzu gazety "Radianśka Wołyń", posiadającej wkładkę w języku
pol. zatytułowaną "Nasza Strona", zapowiadała: Będą masy przechodzić na
stronę byłego ks. Chrzczonowicza ("Radianśka Wołyń", 1925, nr 25, s. 5).
Zmienił nazwisko na Landsberg. Dalsze losy nie znane. Źródła: [14: 1917,
1923]; [32: syg. Kol. 29/4; syg. A.12./P.22/1 - opracowanie A. Ponińskiego z
11.02.1930, s. 20]; [68]; [147: rkp 773, k. 160]; [262].
Chwećko Lucjan zob. Chwiećko Lucjan
Chwiećko Lucjan s. Antoniego (1889 1914 1944). Ur. 5.12 (22.11
wg starego stylu) we wsi Małyszewce (późn. miasteczko Dąbrowa), pow.
Sokółka, z ojca Antoniego i matki Michaliny z Draczyńskich. Należał do
archidiec. mohylewskiej. Po ukończeniu tzw. szkoły lud. złożył egzamin na
ucznia aptekarskiego przy gimnazjum w Grodnie. W 1907 wstąpił do metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu. Po jego ukończeniu w 1911 w
tym samym roku rozpoczął studia w Akademii Duch. Ukończył je w 1915 ze
stopniem magistra teologii. Rok wcześniej otrzymał święcenia kapł. Mianowany wikariuszem kooperatorem kościoła prokatedralnego w Petersburgu,
funkcję tę pełnił tylko przez jeden dzień, bowiem powołany został na stanowisko profesora liturgiki i prokuratora (ekonoma) metropolitalnego mohylewskiego seminarium duch. w Petersburgu. Pozostawał na nim do chwili
likwidacji seminarium przez władze bolsz. w 1918. W tym samym roku
został mianowany wikariuszem przy kościele prokatedralnym, którego proboszczem był w tym czasie rektor seminarium, ks. Ignacy Bałtruszys. Po
jego śmierci w 1919 objął z polecenia abpa Edwarda Roppa obowiązki p.o.
administratora tego kościoła. Na tym stanowisku pozostawał do chwili aresztowania 10.03.1923. Był sądzony w pokazowym procesie moskiewskim
21-25.03 tr. w grupie 14 księży z Petersburga z abpem Janem Cieplakiem na
czele. Prokurator domagał się dla ks. L. Chwiećki kary śmierci. Skazany
został za udział w organizacji kontrrewolucyjnej stworzonej przez Cieplaka i
Budkiewicza [55: s. 66] na 10 lat więzienia z surową izolacją i pozbawienie
praw na lat 5 na podstawie oskarżenia z art. 10, 62, 119 i 121 KK RSFSR.
Drogą wymiany więźniów polit. 1.02.1925 znalazł się w Polsce. Przejściowo
(1925-1926) pracował jako katecheta w Szymanowie k. Warszawy. W latach
1926-1931 był rektorem Instytutu Misyjnego w Lublinie, założonego przez
abpa metropolitę mohylewskiego E. Roppa (zob. biogram). W 1932 został
proboszczem par. Szczytniki w diec. pińskiej, profesorem teologii pastoralnej
oraz języka białorus. w seminarium duch. w Pińsku. W latach 1933-1939 był
skarbnikiem kurii diec. pińskiej, wiceprezesem diecezjalnej rady gosp. i
kierownikiem wydziału gosp. kurii. Podczas II wojny świat. pracował w diec.
pińskiej. Pobity przez policję niem. w Stołpcach, zm. w szpitalu w 1944.
Jedno ze źródeł jako datę śmierci podaje rok 1943 [166]. Miał tytuł
szambelana pap. oraz honor. kanonika kapituły mohylewskiej i kapituły
pińskiej. Źródła: [14: 1915-1932]; [16]; [16]; [32: syg. A.P.4/4 - autożyciorys pisany w więzieniu w Moskwie;
syg. A.12.P/5; syg. A.12.P.5/2]; [55];
[65]; [69: 1926-1939]; [86]; [167, t. 4]; [181]; [239].
Cieplak Jan abp (1857 1881 1926). Biskup
sufragan i wikariusz gen. archidiec. mohylewskiej,
członek Rzymsko-Katolickiego Kolegium Kośc. w
Petersburgu, nast. arcybiskup tytularny Ochrydy i
arcybiskup nominat archidiec. wileńskiej, dr teologii, prałat metropolitalnej kapituły
mohylewskiej.
Ur. 17.08 w rodzinie robotn. w Dąbrowie Górniczej
jako syn Jacentego i Julii z Bugajskich. Uczył się w
gimnazjum w Kielcach (1869-1873), a nast. w
tamtejszym seminarium duch. (1873-1878). Studia
specjalistyczne odbył w Akademii Duch. w Petersburgu (1878-1882), uzyskując magisterium i doktorat z teologii. Święcenia kapł. otrzymał w Kielcach
w 1881. W latach 1882- -1908 pełnił obowiązki profesora wspomnianej
Akademii, będąc jednocześnie katechetą w szkole żeńskiej św. Katarzyny i
kapelanem zakładu wychowawczego dla dziewcząt na tzw. Bazylówce. W
1900 otrzymał tytuł kanonika kapituły kieleckiej, a 16.04.1908 został mianowany biskupem tytularnym
ewaryjskim, z przeznaczeniem na biskupa pomocniczego metropolity mohylewskiego, abpa Apolinarego Wnukowskiego
w Petersburgu. Sakrę biskupią przyjął 7.12.1908 w kościele św. Katarzyny z
rąk swego ordynariusza. W latach 1910-1911 wizytował parafie kat. w Rosji,
na Syberii i na Sachalinie. W 1910 został przez władze carskie zwolniony z
prezesury Kolegium Duch. w Petersburgu za wystąpienia polityczne i antypaństwowe, a także za propagandę katolicką w Mińszczyźnie i środkowej
Rosji. Dn. 6.08.1914, po rezygnacji abpa W. Kluczyńskiego z godności
metropolity, został wybrany przez kapitułę metropolitalną na administratora
archidiec. mohylewskiej. Był organizatorem życia rel. i społ. katolików w
Rosji, a w czasie I wojny świat. także akcji charytatywnej na rzecz uchodźców z Polski i opieki
rel. dla nich. Był członkiem Komisji ds. Kościoła kat.
w Rosji, stworzonej przez władze państwowe wiosną 1917 za czasów Rządu
Tymczasowego. 19.04.1919 pap. Benedykt XV mianował go arcybiskupem
tytularnym akrydeńskim (Ochryda w Albanii). Po rewolucji bolsz. pod koniec 1917 przez 6 lat energicznie i odważnie bronił praw
rel. katolików w
Rosji sow., gwałconych przez władze bolsz. na podstawie rozporządzeń
wykonawczych do dekretu o rozdziale Kościoła od państwa z 23.01.1918. W
związku z tym był wielokrotnie nękany wezwaniami przed ludowego
śledczego do spraw najważniejszych w Piotrogrodzie, zagrożony aresztowaniem i dalszymi karami. Dokooptowany przez charytatywną misję Nansena w
Rosji do jej piotrogrodzkiej podkomisji, nie został zatwierdzony przez
władze sow. Po raz pierwszy na krótko aresztowany 1/2.04.1920 na tle sporu
z władzami po nacjonalizacji kościołów i wszystkich instytucji rel. Powtórnie
zatrzymany w czerwcu 1922 w związku z konfliktem po ogłoszeniu dekretu
władz państwowych, nakazującego konfiskatę przedmiotów liturgicznych i
innych w kościołach. Sekretarz stanu kard. Pietro Gasparri interweniował
wówczas telegraficznie u Lenina w jego sprawie. Po kolejnych zwłokach
rozprawę sądową przeciwko arcybiskupowi wyznaczono na 17.11.1922 na
podstawie oskarżenia z art. 69 i 119 KK RSFSR (d. redakcji), mówiących o
agitacji i propagandzie antyrządowej, połączonej z wezwaniami do obalenia
istniejącej władzy, oraz o wykorzystywaniu w tym samym celu zabobonów
szerokich mas ludności. Na skutek petycji katolików Petersburga, którzy
skierowali do WCIK opatrzone 2450 podpisami pismo w jego obronie,
proces odroczono. W tym czasie rząd pol. powiadomił go o gotowości
wciągnięcia jego nazwiska na listę osób do wymiany w wypadku wyroku
skazującego, czego arcybiskup stanowczo nie przyjął. Wezwany razem z 14
księżmi z Petersburga do Moskwy, udał się tam dobrowolnie w nocy z 2 na
3.03. Na dworcu tysięczny tłum miejscowych katolików żegnał
odjeżdżających śpiewami i modlitwą. Arcybiskup został aresztowany w
Moskwie 10.03.1923 (razem z pozostałymi księżmi). Kilka dni przedtem
(6.03) komisja antyreligijna przy Politbiurze KC WKP(b) poleciła przed
rozpoczęciem procesu zorganizować wiec dla zmobilizowania "opinii publicznej" za wymierzeniem przez sąd najwyższej kary wszystkim oskarżonym.
W pokazowym procesie, który odbył się w dn. 21-25.03.1923, abp Cieplak
razem z ks. Konstantym Budkiewiczem (zob. biogram) został skazany przez
Sąd Najwyższy na karę śmierci. Podstawę wyroku stanowiło oskarżenie z art.
16, 62, 69, 119 i 121 KK RSFSR, zawierające m.in. zarzut stworzenia
kontrrewolucyjnej organizacji katolickiej [55: passim], za co groziła kara
śmierci. Polskie MSZ w celu wywarcia presji moralnej na władze sow.
nadało procesowi i wyrokowi na abpa Cieplaka rozgłos międzynarodowy i
ogólnokościelny przez noty skierowane do wielu państw zach., katolickich i
protestanckich, zwracające uwagę, że oskarżony jest obywatelem ros. i
działał zgodnie z prawem kośc. Pod wpływem nadchodzących z całego świata protestów wyrok zamieniono na 10 lat więzienia. Arcybiskup był więziony
na Butyrkach i na Łubiance w Moskwie. Dn. 9.04.1924 został przez GPU
wydalony na Łotwę, skąd przybył do Polski. Wydalenie miało być jakoby
odpowiedzią na prośbę Komunistycznej Partii Irlandii, dla której więzienie
arcybiskupa w ZSSR było w kat. kraju propagandowo niekorzystne.
8.05.1924 przybył do Rzymu, gdzie spotkał się z pap. Piusem XI. Potajemny
podział archidiec. mohylewskiej na 10 administratur apost., dokonany w
1926 przez Piusa XI (za pośrednictwem tajnego delegata, bpa Michela
d'Herbigny'ego), został zaprojektowany wg sugestii abpa Cieplaka. 25.10.1925
arcybiskup wyjechał do USA, gdzie odbył wizyty duszp. w ok. 700 parafiach
pol. W czasie pobytu tam 14.12.1925 został mianowany ordynariuszem i
pierwszym metropolitą wileńskim. Przez rząd RP został odznaczony Wielką
Wstęgą Orderu Polonia Restituta. Zm. 17.02.1926 w Passaic k. Nowego
Jorku na skutek przeziębienia i silnego zapalenia płuc. Zwłoki po zabalsamowaniu sprowadzono do Polski i pochowano 16.03.1926 w katedrze wileńskiej (w ścianie dotykającej zakrystii, niedaleko grobu wojewody Tomasza
Wawrzeckiego). Dn. 19.06.1929 odsłonięto nagrobek, autorstwa prof. Bolesława Bałzukiewicza, upamiętniający go jako pierwszego metropolitę wileńskiego (zniszczony po II wojnie świat.). W 1994 na tym samym miejscu
umieszczono (za zgodą miejscowej kurii biskupiej) popiersie litew. abpa
Teofila Matulionisa (zob. biogram). W 1952 z inicjatywy ks. Waleriana
Meysztowicza rozpoczął się w Rzymie proces beatyfikacyjny abpa Cieplaka.
Posiadał Order św. Stanisława I, II i III klasy, Order św. Włodzimierza III kl.
i Order św. Anny II i III kl. Źródła: [3: syg. 70, duża część dokumentów,
które zawiera teczka]; [4: syg. 46, k. 48]; [14: 1883-1917, 1923- -1925];
[16]; [19]; [20]; [21]; [32: syg. A.12.P.4/4; syg. A.12.P/5; syg. A.12.P.5/3];
[34]; [55]; [57: 1926, nr 10 i 11]; [65]; [67]; [68]; [116: 1926, nr 1-7]; [147:
syg. 773, 781, 787, 912, 913, 1674, k. 1-9]; [175]; [196]; [210]; [228]; [233];
[259].
Cierpiento Hieronim zob. Cerpento Hieronim
Cimaszkiewicz Julian (1890 1925 1941). Należał do
archidiec.
mohylewskiej i był jednym z dwóch absolwentów konspiracyjnego seminarium duch. w Petersburgu, założonego przez abpa J. Cieplaka w 1921. Ukończył przedtem studia prawnicze, uzyskując tytuł kandydata nauk prawniczych. Święcenia kapł. otrzymał potajemnie w kwietniu 1925 z rąk przebywającego na emeryturze i nie spełniającego żadnych funkcji bpa Antoniego
Zerra (zob. biogram) z diec. tiraspolskiej. Pracował jako wikariusz jednej z
parafii w Moskwie. Aresztowany w 1926, został w 1927 skazany na roboty w
łagrze na Wyspach Sołowieckich, gdzie znalazł się w tym samym roku. W
1928 dzięki wymianie więźniów polit. przybył do Polski. W latach
1930-1934 był wykładowcą w Instytucie Misyjnym w Lublinie, założonym
przez abpa E. Roppa. Nast. pracował w archidiec. wileńskiej, najpierw jako
administrator par. Baturyn (1936), a nast., od 1938, jako administrator par.
Wiszniew k. Swira. Podczas okupacji Wileńszczyzny od 17 września 1939
przez wojska sow. został tam aresztowany 9.03.1941 przez SPO UNKGB
obł. wilejskiej (Wilejka) na podstawie art. 74, 72, 64 i 76 KK BSSR. Zamordowany w więzieniu w Wilejce w czerwcu 1941. Aresztowanie miało
zapewne związek z jego poprzednim uwięzieniem w ZSSR w latach dwudziestych. Źródła: [6:
syg. 126, k. 32]; [14: 1926-1932]; [66: s. 98, 109];
[68]; [84]; [107]; [134, s. 494]; [150]; [156: 1936, 1939]; [262].
Cybulewicz Stanisław s. Józefa (1862 1888
po 1937). Ur. we wsi Rudożajce w gub. kowieńskiej.
Należał do archidiec. mohylewskiej i był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w
Petersburgu. W 1894 był administratorem par. Siebież w dek. Dryssa-Siebież, a nast. (1896-1903)
administratorem par. Kamienno-Hubin w dek. Lepel
na Białorusi. W latach 1903-1905 administrował
par. Nieporoty w dek. Witebsk, a w latach 1905-
-1920 par. Bieszenkowicze w dek. Lepel. Późn. był
administratorem par. Ułła (1926) w tym samym dekanacie. Wg relacji b. parafian z 2.08.1989 (wymieniany przez nich błędnie jako ks.
Cybulski) aresztowany tam chwilowo 12.08.1936, pozostał jednak na miejscu z zakazem
sprawowania funkcji duszp. 12.08.1936 miejscowy kościół został "czasowo"
zajęty na skład ziarna. Wg relacji Konsulatu Gen. RP w Mińsku z 10.10.1936
ks. Cybulewicz przebywał wciąż w par. Ułła (wymieniony jako Cabulewicz).
W liście do PCK w Moskwie z 18.11.1936 pisał, że pragnąłby wyjechać do
Wilna lub w strony ojczyste, prosił o powiadomienie krewnych, że żyje z
dnia na dzień, że przychodzi mu cierpieć różne nieprzyjemności i że z
niecierpliwością oczekuje wyswobodzenia przez śmierć. Wg listy
A. Ponińskiego z marca 1937 przebywał tam nadal, bez prawa opuszczania
tej miejscowości i bez prawa pracy duszp. Był tam jeszcze 22.01.1937.
Dalsze losy nie znane. W dokumentach i schematyzmach kośc. podawana
jest błędna data urodzenia: 1864. Jego ojciec za udział w powstaniu styczniowym został w 1865 zesłany na Syberię, a władze carskie skonfiskowały mu
majątek. Późn. otrzymał pozwolenie na osiedlenie się w gub. smoleńskiej.
Źródła: [1: syg. III/100, k. 180]; [5: syg. 2910, k. 167]; [14: 1888-1917,
1923-1932]; [164]; [117]; [262]; [262 PKK, f. 8406, op. 2].
Cybulski zob. Cybulewicz Stanisław
Czaban Aleksander Teodor (1896 1919 po 1939). Należał do
diec.
łucko-żytomierskiej, a nast. łuckiej. Studiował w seminarium duch. diec.
łucko-żytomierskiej najpierw w Żytomierzu, a nast. w Tarnowie, dokąd je
przeniesiono na skutek wydarzeń wojennych. W 1919 lub 1920, po święceniach kapł. w Polsce, przybył do Żytomierza i pracował w miejscowej katedrze razem z ks. Andrzejem
Fedukowiczem. Nękany przez agentów CZEKA i zagrożony aresztowaniem, zbiegł do Polski i pracował w
diec. łuckiej,
najpierw jako katecheta w Dubnie (1923), a nast. administrator par. Wacławówka. W latach 1925-1939 był najpierw administratorem, a nast. proboszczem par. Huta Stepańska w dek.
Kostopol. Dalsze losy nie znane. Źródła:
[23: 1918, 1920-1938]; [183, s. 24-25].
Czajewski Ignacy (1868 1893 1922). Należał do archidiec. mohy-lewskiej i był absolwentem seminarium duch. oraz Akademii Duch. w
Petersburgu, którą ukończył ze stopniem magistra teologii. W latach
1893-1897 był wikariuszem i katechetą szkół średnich w Jekatierinburgu w
dek. Omsk, a w latach 1903-1911 proboszczem w Charkowie, gdzie parafia
liczyła ok. 8 tys. wiernych. W latach 1911-1916 był proboszczem par. św.
Piotra i Pawła w Moskwie i dziekanem moskiewskim. Od 1916 pracował na
stanowisku sekretarza Kurii Metropolitalnej w Petersburgu, a nast. katechety
w gimnazjum męskim przy kościele św. Katarzyny w tym mieście. Brał
udział w zebraniach księży pracujących w Petersburgu, organizowanych w
okresie od 18.12.1918 do 7.04.1920 przez abpa Edwarda Roppa i abpa Jana
Cieplaka w celu dyskutowania nowej sytuacji Kościoła w Rosji, jaka powstała po rewolucji bolsz. Został aresztowany w Petersburgu w kwietniu
1920 i po dwóch tygodniach z powodu ciężkiej choroby zwolniony. Wyjechał do Polski. Zm. w Warszawie 19.01.1922. Źródła: [14: 1894-1917,
1923]; [55, s. 16]; [66]; [79, s. 75]; [147: 787, k. 66, 81].
Czajkowski Tomasz (1846 1870 po 1917). Należał do diec. łucko-żytomierskiej i był absolwentem seminarium duch. w Żytomierzu. W 1876
zajmował stanowisko administratora par. Zińkowce w dek. Kamieniec Podolski. Dziesięć lat później (1887) pracował jako katecheta w gimnazjum w
Złotopolu w tym samym dekanacie. W latach 1892-1894 był administratorem par. Równe w dek. równieńskim. W 1904 przeniósł się do archidiec.
mohylewskiej, w której otrzymał godność kanonika honor. kapituły mohylewskiej. W latach 1906-1907 był administratorem par. Kopyl w dek. Słuck
na Białorusi, a późn. rezydentem w par. św. Trójcy i Wniebowzięcia NMP w
Mińsku, liczącej wówczas ponad 13 tys. parafian. Przebywał tam w jeszcze
w 1917. Był aresztowany i torturowany przez bolszewików. Dalsze losy nie
znane. Źródła: [14: 1905-1917]; [23: 1876-1903]; [78, s. 33].
Czegis Władysław (1888 1912 1953). Ur. 13.08. Należał do archidiec. mohylewskiej. Był absolwentem metropolitalnego seminarium duch. w
Petersburgu. W latach 1914-1915 był wikariuszem par. Lucyn w dek. cislucyńskim, a późn. (1916) wikariuszem w Agłonie w dek. Dolna Dźwina. Od
1916 zajmował stanowisko pierwszego wikariusza par. św. Kazimierza w Petersburgu (ul. Uszakowska 22), liczącej wówczas ponad 11 tys. wiernych. W
1925 administrował par. Najśw. Serca Pana Jezusa w Petersburgu/Leningradzie i był kapelanem w kościele NMP w Gatczynie w pobliżu tego miasta.
Od 1927, po aresztowaniu ks. Antoniego Wasilewskiego (zob. biogram),
proboszcza par. św. Katarzyny (największej w Petersburgu), był także administratorem tej ostatniej parafii. W 1930 zmuszony do pisemnego zobowiązania się do nieopuszczania Gatczyny z powodu toczącego się przeciw niemu
śledztwa. Został aresztowany w 1931 i wysłany do łagru. 19.10.1933, w
ramach wymiany więźniów pol. między Litwą a ZSSR, przybył na Litwę
razem z 10 in. księżmi. Pracował w diec. kowieńskiej i w latach 1935-1939
był wikariuszem pomocniczym w par. Meszkuciai w dek. Szawle. Zm. w
1953 w USA. Źródła: [1: syg. III/100, k. 102]; [5: syg. 10183, k. 12-13]; [7:
syg. 2ER 178]; [14: 1917, 1923-1932]; [37: 25.10.1933, nr 243]; [222];
[262]; [321].
Czekan (? ? ?) ksiądz kat., w 1931 wysłany do łagru na Sołówkach.
Nazwisko zaniekształcone i niepełna informacja. Źródło: [262 PKK].
Czerski Franciszek zob. Czyrski Franciszek
Czerwiński Antoni s. Karola (1881 1905
1938). Ur. 8.10 w Biłgoraju na Lubelszczyźnie i
ochrzczony w miejscowym kościele par. Należał do
diec. tiraspolskiej. Seminarium duch. ukończył w
Saratowie, a nast. odbył studia w Akademii Duch. w
Petersburgu, uzyskując tytuł magistra teologii. Przez
pewien czas był katechetą w Nikołajewsku w dek.
saratowskim oraz sekretarzem i kapelanem
ordynariusza diec. tiraspolskiej, bpa Josepha Kesslera (zob. biogram). Od 1911 był administratorem
par. Władykaukaz (późn. Ordżonikidze) w dek. Piatigorsk (w 1917 parafia ta
liczyła 1550 wiernych) oraz katechetą w miejscowym gimnazjum męskim i
żeńskim. W czasie I wojny świat. wziął na wychowanie grupę sierot. W
latach dwudziestych i trzydziestych miał również pod opieką pozbawione
duszpasterzy parafie w Mozdok (Mosdok) i Groznym w d. dek. Piatigorsk
oraz wspólnoty katolików w Chasow-Jurcie (liczyła 100 osób), a do 1932
także w Chutorze Mińskim i in. Dn. 2.01.1936 został aresztowany w
Ordżonikidze. Na rozprawie sądowej 15.12.1936 został oskarżony na
podstawie par. 58-10 i 58-11 KK RSFSR o to, że założył i kierował kontrrewolucyjną, faszystowską i nacjonalistyczną grupą w składzie: Obuchowicz
Walentyna, Baczer-Trike Sofia, Blechman Bolesława, Czerwińska Emilia,
Czuczejko Franciszka i inni oraz prowadził kontrrewolucyjną robotę wśród
polskiej ludności miasta Ordżonikidze [221]. Oskarżony został także o to, że
w czerwcu 1923 r. kontaktował się z agentami międzynarodowego wywiadu,
Smets Adrianem i Antonio Faragalli, przybyłymi do ZSSR z jednego z
faszystowskich krajów [221]. Pierwszy z wymienionych był delegatem apost.
w Persji, a ks. A. Faragalli mu towarzyszył. Razem z ks. Czerwińskim
aresztowani zostali: stróż kościoła Franciszek, organista Obuchowicz,
nauczycielka polska Albina Pawłowna Harbik z matką i siostrą oraz siostra
ks. Czerwińskiego, Emilia Czerwińska. Wszyscy zostali oskarżeni o współpracę w wywrotowej działalności Czerwińskiego [221]. Obuchowicz otrzymał
wyrok 10 lat łagrów. Ponieważ jego żona już nie żyła, dziećmi Obuchowiczów opiekowała się później siostra ks. Czerwińskiego, Emilia. Po niemal
rocznym śledztwie w miejscowym więzieniu, w którym stracił słabnący już
przedtem wzrok, ks. Czerwiński został z 1 na 2.11.1937 przez Wojenny Trybunał Północnokaukaskiego Okręgu Wojsk. skazany na śmierć przez rozstrzelanie oraz na konfiskatę majątku. Wg urzędowych danych wyrok został
wykonany 17.01.1938 o godz. 20. Wg relacji b. parafian ks. Czerwiński
został rozstrzelany dziewięć dni późn. 26.01.1938. Ks. Czerwińskiego wymienia na swojej liście Alfred Poniński jako więźnia w Ordżonikidze. Podobną informację zawiera późn. o z górą rok pismo Wydziału Konsularnego
Ambasady RP w Moskwie z 28.06.1938 do MSZ. W tym czasie ks. Czerwiński od niemal pół roku już nie żył. Dawni parafianie i ich dzieci wspominają go (w 1993) jako bezinteresownego, pełnego oddania i wielkiego
serca człowieka i duszpasterza. 27.05.1958 został zrehabilitowany.
Proboszcz odrodzonej par. Władykaukaz, ks. Bronisław Czaplicki (od 1991 rezydujący w Prochładnem na terenie
Republiki Kabardyjsko-Bałkarskiej) rozpoczął gromadzenie źródeł dotyczących
osoby ks. Czerwińskiego z zamiarem rozpoczęcia procesu beatyfikacyjnego.
Źródła: [1: syg. III/100, k. 181]; [14: 1906]; [15: 1917]; [32: syg. A.44.115/1];
[67]; [221].
Czyrski Franciszek s. Tomasza (1882 1905
po 1937). Ur. w Jarmolińcach na Podolu. Należał do
diec. kamienieckiej i był absolwentem seminarium
duch. w Żytomierzu. W 1906 był wikariuszem par.
Wołoczyska w dek. Krzemieniec, a w r. nast. (1907)
administratorem par. Ptycza w dek. Dubno. W 1910
administrował par. Orynin w dek. Kamieniec Podolski.
W 1914 był wikariuszem w katedrze w Żytomierzu. W
latach 1917-1918 i zapewne późn. był proboszczem
par. Orynin (3310 wiernych), a w latach dwudziestych
także par. Jarmolińce. Aresztowany tam w czasie
dorocznego odpustu na św. Piotra i Pawła (28.06.1922) po ataku konnego
oddziału czriezwyczajki, w czasie którego padła salwa z pistoletów w modlący
się tłum ludzi, rozpędzony nast. nahajkami. Obecnych na odpuście księży obłożono wysokimi kontrybucjami. W wytoczonym procesie ks. Czyrski został
ponadto oskarżony o udział w spiskach i kontrrewolucji. W 1922 miał mieć pod
opieką także par. Felsztyn w dek. Płoskirów. 16.01.1930 ponownie aresztowany,
przebywał w areszcie w Płoskirowie, Charkowie, Kijowie i ponownie w
Charkowie (od 15.06.1930), gdzie 27.06.1930 został skazany przez GPU na 7
lat łagrów i 5 lat pozbawienia praw publicznych (art. 29 KK USSR), bez
konfiskaty mienia. Podstawą oskarżenia o działalność kontrrew., szpiegostwo
na rzecz Polski itp. oraz wyroku były artykuły 54-2, 54-3, 54-4, 54-5, 54-6 i
54-10 KK USSR. Potwierdzała to informacja MSZ, przesłana prymasowi Polski
30.06.1930. Omyłkowo razem z 10 innymi księżmi wysłany do łagru w Kotłasie, skąd po dwóch tygodniach wszyscy zostali skierowani do politizolatora
w Jarosławlu n. Wołgą. W 2. poł. 1930 siedział tam najpierw z ks. Antonim Kurowskim, a późn. w pojedynczej celi. 25.11.1930 znajdował się w łagrze na
Sołówkach, gdzie przebywał jeszcze we wrześniu 1935 (dwa lata wcześniej, we
wrześniu 1933, był w łagrze Kiem'). Jego rodzony brat w liście do prymasa
Polski z 28.01.1936 zwracał się z prośbą o interwencję w celu wciągnięcia ks.
Czyrskiego na listę wymiany więźniów (wymiany więźniów między Polską a
ZSSR zakończyły się w 1932). 20.01.1937 przebywał na zesłaniu w
Mceńsku-Orle (Orioł), a w lutym tr. w Karaczewie-Briańsku. Wg listy A.
Ponińskiego z marca 1937 ks. Czyrski na początku tego roku przebywał na
zesłaniu w miejscowości Karaczajew. Jego ostatni list do PCK w Moskwie
pochodzi z Briańska. Kierownik Wydziału Konsularnego Ambasady RP w
Moskwie, Tadeusz Błaszkiewicz, w piśmie do MSZ z 28.06.1938, informującym
o losie 57 księży kat. różnej narodowości, podawał, że ks. Czyrski został
najprawdopodobniej aresztowany w 2. poł. 1937 w czasie aresztowań reszty
pozostających jeszcze na wolności duchownych różnych wyznań.
Najprawdopodobniej rozstrzelany. Matka, siostra i brat żyli w Wołoczyskach,
pow. Płoskirów. Istnieje informacja o jego pobycie w 1937 w więzieniu w
Ordżonikidze, co zapewne jest pomyłką na skutek pewnego podobieństwa jego
nazwiska do nazwiska ks. Antoniego Czerwińskiego, który był więziony w tym
mieście (por. biogram). Źródła: [1: syg. III/100, k. 35, 49, 162, 180]; [7: syg.
2ER 135]; [23: 1918]; [32: syg. A.12.P6; syg. A.44.115/1]; [78, s. 33]; [118];
[119] [162, s. 441, 445]; [235, z. 8]; [262]; [309]; [320].
Czyżewski Florentyn (1872 1897 1950).
Należał do diec. łucko-żytomierskiej i był absolwentem seminarium duch. w Żytomierzu oraz Akademii
Duch. w Petersburgu, którą ukończył ze stopniem
magistra teologii. W latach 1902-1918 pracował na
stanowisku profesora śpiewu i liturgiki w seminarium
duch. w Żytomierzu oraz bibliotekarza. Od 1920 był
wiceoficjałem sądu biskupiego i członkiem rady
admin. diecezji. W 1920 został aresztowany przez
bolszewików. Był więziony w Tule i w Moskwie. Po
1921 przebywał w Polsce. W latach 1923-1925 był wicedziekanem i proboszczem katedry w Łucku, a nast. pracownikiem różnych agend kurii biskupiej. W latach 1930-1939 pełnił funkcję przew. komisji ds. organistów oraz
kierownika sekcji statystyki i archiwum diec. W latach 1932-1939 był również
członkiem komisji ds. dóbr materialnych diecezji. Przez cały czas pracy w diec.
łuckiej był egzaminatorem i sędzią prosynodalnym oraz członkiem rady admin.
diecezji. Opuścił jej teren w 1945 i zamieszkał w Zamku Bierzgłowskim, gdzie
zajął się gromadzeniem materiałów archiwalnych dotyczących diec. łuckiej. Zm.
tam 14.11.1950 i został pochowany na cmentarzu par. św. Jakuba w Toruniu.
Był prałatem i kanonikiem kapituły łucko-żytomierskiej, a nast. łuckiej. Źródła:
[23: 1902-1938]; [59]; [78, s. 33]; [142]; [183, s. 18].
