Blechman Bolesław s. Konstantego (1876
1903 po 2.11.1937). Ur. w wiosce Kalwaria w gub. suwalskiej. Jego ojciec był sekretarzem sądu
okręgowego. Należał do diec. łucko-żytomierskiej. W 1899 ukończył gimnazjum, a w 1903 seminarium
duch. w Żytomierzu. W latach 1904-1905 pracował jako wikariusz par. katedralnej w Żytomierzu, a
nast., w latach 1906-1909, jako administrator par. we Włodzimierzu w dek. Kowel. Od 1909 był katechetą szkół średnich w
Łucku, a późn. (1914-1915) administratorem par. Motowidłówka w dek.
Kijów. W 1916 został kapelanem wojsk. i dziekanem kapelanów wojsk. w
Kijowie, wikariuszem par. św. Mikołaja oraz katechetą w IV i VIII gimnazjum, a także w gimnazjum żeńskim Wacławy
Peretiatkowiczowej. Od 1905 należał do tajnego stowarzyszenia "Macierz Polska" i był nauczycielem
konspiracyjnie działających szkółek pol. Przez pewien czas był proboszczem
par. św. Mikołaja w Kijowie (w 1918 było w tym mieście 40 995 katolików).
W latach 1923-1925 był dziekanem w Radomyślu, z rezydencją przy kaplicy
w Krymku, oraz administratorem par. Wyszewicze w dek. Radomyśl. W
latach 1930-1933 pracował jako jedyny ksiądz w Kijowie, mając pod opieką
dwie parafie w tym mieście (św. Aleksandra i św. Mikołaja) oraz kaplicę gr.-kat.
pw. Najśw. Serca Pana Jezusa na Szulawce, po aresztowaniu pracującego
przy niej ks. Nikołaja Szczepaniuka (zob. biogram). Mieszkał przy ul. Kościelnej 4 m. 1. Kilkakrotnie aresztowany i więziony. Po raz ostatni aresztowany w Kijowie 29.08.1933 o godz. 17 przez oddział specjalny okręgowego
GPU USSR na podstawie oskarżenia z art. 58-6 i 58-11 KK RSFSR. Przewieziony spieckonwojem do Charkowa, przebywał tam w areszcie specjalnym NKWS nr 8. Sądzony był w sprawie Blechman, Woronicz i inni, z oskarżenia o to, iż rzekomo systematycznie informował konsulat polski w Kijowie, Związek Przygranicznych Polaków w Polsce oraz przedstawiciela
Watykanu o polityczno-ekonomicznym stanie całego szeregu punktów zasiedlenia na Ukrainie, za co otrzymywał wynagrodzenie. Oprócz tego od 1917 r.
do momentu aresztowania systematycznie prowadził nacjonalistyczną
agitację wśród polskiej ludności na Ukrainie i przygotowywał ją do zbrojnej
walki z władzą sowiecką, przez co dopuścił się przestępstwa przewidzianego
w par. 54-6 i 54-11 KK USSR [280]. Miał również przekazywać do Polski
wiadomości o sytuacji rel. oraz o głodzie na Ukrainie i trzy razy spotkać się
z administratorem apost. w Moskwie, bpem Pie-Éugène Neveu (zob. biogram), który zbierał dane na temat życia
rel. w ZSSR. Na posiedzeniu OSO
Kolegium GPU USSR 24.02.1934 skazany został w Kijowie na 3 lata łagrów
(wg innych źródeł oficjalnych na 3 lata zsyłki do Karagandy). Karę policzono mu od 29.08 poprzedniego roku. W czerwcu 1934 znajdował we wsi
Dolinskoje w 9 oddziale KARŁagu NKWD w Kazachstanie, gdzie miał
pracować w zakładach mleczarskich. Zwolniony został 29.05.1936, lecz już
19.06.1936 przebywał na zesłaniu w Ordżonikidze (Władykaukaz) na północnym Kaukazie. Ponownie aresztowany 3.10.1936 przez agentów NKWD i
17.08.1937 oskarżony o to, że był członkiem kontrrewolucyjnej grupy i
rozgłaszał fałszywe i oszczercze pogłoski o ciężkim położeniu materialnym
chłopstwa w kołchozach i robotników w ZSSR [296]. Wojenny Trybunał
Północnokaukaskiego Okręgu Wojsk. skazał go, po procesie w dniach
1-2.11.1937, na 10 lat więzienia (łagrów), konfiskatę mienia i pozbawienie
praw obywatelskich na 5 lat. Na liście Alfreda Ponińskiego z 1937 wymieniony jako aresztowany i więziony w Ordżonikidze. Wiadomość tę potwierdza informacja zawarta w piśmie Wydziału Konsularnego Ambasady RP w
Moskwie z 28.06.1938, przesłanym do MSZ. Z całą pewnością rozstrzelany.
27.05.1958 Wojenne Kolegium Najwyższego Sądu ZSSR unieważniło wyrok
z 1-2.11.1937 jako bezpodstawny. Po raz drugi zrehabilitowany na podstawie
zarządzenia Prezydium Rady Najwyższej ZSSR z 16.01.1989 O dodatkowych
środkach w celu przywrócenia sprawiedliwości w stosunku do ofiar represji,
które miały miejsce w latach 30. i 40. oraz na początku lat 50. Istnieje mylna
informacja, jakoby w 1931 przebywał w więzieniu w Jarosławlu n. Wołgą.
Źródła: [1: syg. III/28, k.70; syg. III/100, k. 181]; [5: syg. 6699, k. 34;
10084, k. 13, 251]; [7: syg. 2ER 135, 176]; [14: 1931-1932]; [23:
1904-1918, 1920-1925]; [32: syg. A.12 P/6; syg. A.44.115/1]; [68]; [88:
1933, nr 40, s. 655-635; 1934, nr 18, s. 281]; [162, s. 440, 460]; [253: 1995,
nr 59]; [262]; [280]; [296]; [309].
Boehler Valentin zob. Böhler Valentin
Bohusz-Szyszko Ryszard zob. Szyszko-Bohusz Ryszard
Bolek Franciszek (1886 1910 po 1939). Pochodził z
diec. przemyskiej i ukończył seminarium duch. w Przemyślu. W latach 1910-1914 był
wikariuszem par. Biecz, nast. (1914-1917) wikariuszem par. Dobrzechów, a
późn. (1917-1919) wikariuszem par. Leżajsk. W czasie wojny pol.-bolsz.
został kapelanem wojsk. Wg informacji podanej przez "Kronikę Diecezji
Przemyskiej" w 1921 dostał się do niewoli i przez kilkanaście miesięcy miał
przebywać w więzieniu sow. W latach 1921-1925 wymieniany jest nadal
jako kapelan wojsk. Od 1925 do 1939, i zapewne późn., przebywał w Stanach Zjednoczonych. Źródła: [138: 1921, z. 1-3, s. 40]; [143: 1913-1939].
Borecki Stanisław s. Tomasza (1891 1916
1938). Ur. w miasteczku Chałoszcze (?) na Wołyniu
(wg innych danych w Kołomyi w Galicji). Seminarium duch. ukończył w Żytomierzu i należał do
diec. łucko-żytomierskiej. W latach 1917-1919
pracował jako katecheta w szkołach parafialnych i w
szkołach PMS w Kijowie. W latach 1922-1928 (?)
był administratorem par. Białopole w dek. Berdyczów i par. Chałaimgródek w tym samym dekanacie.
W 1925 był też czasowo administratorem par.
Wczorajsze w dek. Skwira i par. Białopole w dek. Berdyczów. Na początku
1927 pracował jeszcze w diec. żytomierskiej. Aresztowany 15.01.1930 (formalnie 11.04.1930). Przez Kolegium OGPU skazany został na 5 lat łagrów i
skierowany do politizolatora w Jarosławlu n. Wołgą. W 2. poł. 1930 siedział
w celi razem z ks. Antonim Kobeciem i ks. Zygmuntem Zychem. We wrześniu 1931 znajdował się na Sołówkach W grudniu 1934 wysłany został do
sołowieckiego łagru w Kiemi. 30.05.1935 został zesłany do obw. archangielskiego. Potwierdza to lista Alfreda Ponińskiego z marca 1937. Dn.
23.11.1937 został aresztowany na zesłaniu, oskarżony o działalność
kontrrew. i w nocy 4.01.1938 przez trojkę NKWD obw. archangielskiego skazany
na śmierć. Wyrok wykonano w Archangielsku 13.01.1938 przez rozstrzelanie. Jego bracia, Ignacy i Stefan, przed przewrotem
bolsz. emigrowali do
Brazylii i mieszkali w Rio de Janerio, ul. Korkowado 6. Na wysłane do nich
z ZSSR listy nie otrzymał odpowiedzi. Źródła: [1: syg. III/100, k. 180]; [7:
syg. 2ER 134, 135]; [14: 1931-1932]; [23: 1918, 1920-1925]; [32: syg.
A.12.P/6; A.44.115/1]; [88: 1931, nr 48]; [162, s. 460]; [235, z. 8]; [262].
Borodziula Józef s. Józefa (1893 1917
1983). Należał do archidiec. mohylewskiej. Ur. 4.09
we wsi Koziki, gm. Andrzejewo, pow. Połock, gub. witebska. W 1910 ukończył pierwszą szkołę miejską
w Witebsku i pracował w kancelarii przew. witebskiego Sądu Okręgowego oraz jako referent komornika sądowego. W 1912 zdał konkursowy egzamin
do metropolitalnego seminarium duch. w Petersburgu i ukończył je w 1917 jako prymus, przyjmując
jednocześnie 27.05 święcenia kapł. W ostatnim roku
istnienia Akademii Duch. w tym mieście (1917/18) był jej studentem
teologii. W 1919 przez osiem miesięcy pracował jako wikariusz w Połocku z
nominacji abpa Edwarda Roppa, metropolity archidiec. mohylewskiej. W
latach 1919-1926 był jednocześnie proboszczem trzech parafii: Kamienno-Hubin, Bieszenkowicze i Uszacze w dek. Lepel w
obw. Witebsk. Aresztowany 29.12.1926 i po trzymiesięcznym śledztwie skazany przez OSO
OGPU na 3 lata łagru na Sołówkach na podstawie oskarżenia z art. 119 KK
RSFSR. Początkowo karę odbywał w Kiemi i na Wyspie Popiej. Późn.
pracował przy budowie traktu Kiem'-Uchtińsk. Pod koniec wyroku został
skazany na 3 lata zesłania do Archangielska. Od 1932 przebywał we wsi Donskoje, pow. Ust-Kułomski. Po powrocie z zesłania w październiku 1933
mianowany został przez administratora apost. w Mohylewie, ks. Piotra
Awgłę, proboszczem dwóch kościołów w Witebsku (św. Antoniego i św.
Barbary) oraz jego zastępcą (a wypadku aresztowania lub śmierci następcą)
na stanowisku administratora apost. w Mohylewie. Po 10 dniach pracy
otrzymał (14.10.1933) z GPU polecenie ponownego udania się na zesłanie do
Archangielska, gdzie przebywał do 29.05.1935. Tego dnia został aresztowany
i skazany przez OSO OGPU na 3 lata łagrów na Syberii (za kołem polarnym)
na podstawie art. 58-10 KK ZSSR. Przebywał w Mariińsku (między
Nowosybirskiem a Krasnojarskiem), skąd w maju 1936 został przeniesiony
do Norylska, w dolnym biegu Jeniseju nad Morzem Karskim. We wrześniu
1937 został ponownie aresztowany i osadzony w więzieniu (łagrze?) w
Kołarganie. Wymieniony na liście A. Ponińskiego w 1937 jako więzień w
tym łagrze. Pracował jako felczer w szpitalu do 29.05.1938. Po ukończeniu
wyroku przedłużono mu karę do 10 lat. Dn. 6.08.1941 został przeniesiony do
łagru w Krasnojarskim Kraju (Tugaczyński Oddział) na grzbiecie Gór
Sajańskich. Zwolniony 29.05.1945 bez prawa wyjazdu, był wolnym
pracownikiem łagru w charakterze felczera. 6.08.1946 otrzymał prawo
wyjazdu w strony rodzinne. Nie mogąc uzyskać zameldowania na Białorusi,
udał się na Łotwę do Rygi. Mianowany przez metropolitę ryskiego, abpa
Antoniego Spryngowicza (1875-1958), proboszczem w Dźwińsku (Dyneburg
- Daugavpils) na Łotwie, rozpoczął tam pracę 6.10.1946. Wyznaczony z
kolei przez tegoż metropolitę na proboszcza w Leningradzie, nie uzyskał tam
zgody na zameldowanie i w końcu 1947 został proboszczem par. Posin w
pow. Lucyn na Łotwie, gdzie pracował do 8.11.1949. Aresztowany w tym
dniu, został bezterminowo zesłany do Krasnojarskiego Kraju. Zamieszkał we
wsi Aban, skąd został zwolniony 22.09.1954. Aresztowany po raz pierwszy
w wieku 33 lat, został zwolniony mając 61 lat. W sumie spędził w
więzieniach, łagrach i na zesłaniu 25 lat. Po powrocie do Rygi i częściowej
rehabilitacji w 1956 otrzymał paszport z prawem meldowania się na
terytorium całego ZSSR. Mianowany proboszczem par. w Przydrujsku,
rozpoczął tam pracę. Ponieważ jej rezultatem było wielkie ożywienie rel. w
okolicy, KGB w lipcu 1958 cofnęło mu pozwolenie na pracę duszp. Zamieszkał w Rydze. Pomimo całkowitej rehabilitacji w latach 1959-1962 po
cofnięciu rejestracji nie mógł pełnić jakichkolwiek funkcji duszp. Pomimo
wielokrotnych próśb kierowanych do pełnomocnika ds. wyznań pozwolenie
na pracę duszp. otrzymał dopiero w 1978. Pomagał w duszpasterstwie w kościele św. Alberta w Rydze, w pobliżu którego mieszkał. Zm. w Rydze
27.09.1983 i tam został pochowany. Pozostawił w maszynopisie autożyciorys
zatytułowany 25 liet tiurmy, łagierej i ssyłki (25 lat więzienia, łagrów i
zsyłki). Inna wersja wspomnienia ukazała się w języku pol. pt. Zbrodnia i
kara. 25 lat więzienia, łagrów i zsyłki, "Chrześcijanin w Świecie", 1977, nr 2
(203). Był Białorusinem. Źródła: [1: syg. III/100, k. 179]; [9]; [14: 1917,
1923-1932]; [72]; [130]; [262 PKK, f. 8406, op. 2].
Borowicz Jan zob. Borowik Jan
Borowik Jan s. Antoniego (1877 1903 1937). Należał do
archidiec. mohylewskiej. Studiował w mohylewskim metropolitalnym seminarium
duch. w Petersburgu, a nast. w Akademii Duch., uzyskując stopień kandydata
teologii. W latach 1904-1910 był początkowo wikariuszem (do 1905), a nast.
administratorem ad interim par. Przydrujsk w dek. Dryssa-Siebież. Od 1911
pracował jako administrator par. Faszczówka w dek. Mohylew, do której
należały kaplice w miejscowościach Ugły i Kurdzew (w 1917 Faszczówka
liczyła 3280 wiernych). W 1925, a być może również wcześniej i późn.,
pracował w par. Tołoczyn w dek. Orsza oraz w par. Sienno (w 1917 liczyła
3200 wiernych) w dek. sienneńskim. W 1933 został mianowany przez
zastępcę administratora apost. w Mohylewie, ks. Piotra Awgłę, proboszczem
par. św. Rocha na Złotej Górce i administratorem kościoła na cmentarzu
Kalwaryjskim w Mińsku. W obydwu tych kościołach był ostatnim
duszpasterzem w okresie międzywojennym. Nie posiadał stałego paszportu i
co trzy miesiące otrzymywał odmowę na prośbę o prawo pobytu w tym
mieście. Aresztowany w maju 1937, został oskarżony o rzekome kierownictwo mińską filią
POW, szpiegostwo na rzecz Polski oraz przekazywanie
dyrektyw szpiegowskich księżom i biskupom prawosł. na Białorusi, a także
przywódcom "Białoruskiej Cerkwi Autokefalicznej" (ci ostatni oskarżeni
zostali o szpiegostwo na rzecz Watykanu, Niemiec, Polski i Japonii). W
więzieniu był torturowany przez naczelnika 3 oddziału NKWD BSSR, A. M.
Gepsztajna. Rozstrzelany w Mińsku 27.08.1937 razem z kilkoma in. księżmi.
Niekiedy błędnie wymieniany jako Borowicz. Źródła: [1: syg. III/100,
k. 188-189]; [5: syg. 6669, k. 28-29]; [14: 1906-1917, 1923-1932]; [80:
1937, nr 15, s. 232]; [99]; [100]; [101]; [241].
Böhler Valentin (1874 1900 po 1937). Należał do diec. tiraspolskiej
i był absolwentem seminarium duch. w Saratowie. Do 1903 był proboszczem
par. w Raskaty (Rohleder), a nast. (1903-1924 ?) par. w Strassburgu (Kuczurgan) w dek. odeskim. W 1928 pełnił funkcje proboszcza par. Kleinliebenthal k. Odessy. Został aresztowany i uwięziony w Odessie w połowie
lat trzydziestych i na początku 1938 przebywał na zesłaniu w Karagandzie.
W piśmie Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Moskwie do MSZ z
28.06.1938 wymieniany jako Walenty Bechler i jeden z 9 księży niem.
przebywających na zesłaniu w Karagandzie. Dalsze losy nie znane. Źródła:
[7: syg. 2ER 112]; [15: 1917-1919]; [32: syg. A.44.115/1]; [67].
Bójnowski Leon zob. Bujnowski Leon
Brawer Stanisław s. Leonarda (1886 1909
1941). Ur. 7.05 w Białopolu, rej. Koziatyn, obw.
Winnica. Należał do diec. łucko-żytomierskiej,
Seminarium duch. ukończył w Żytomierzu. W 1910
pracował jako wikariusz par. Czerniowce Podolskie (Czerniejowce) w dek. Jampol. Od 1913 był kapelanem w kaplicy na cmentarzu w Kowlu oraz katechetą w miejscowym gimnazjum i w innych szkołach. W 1918 pracował jako administrator par.
Dubno i dziekan dubieński. W latach 1920-1922, i
zapewne późn., był administratorem par. Berezdów w dek. Nowograd Wołyński
(Zwiahel). W 1933 obsługiwał kilka lub więcej parafii, rezydując w
par. Połonne we wspomnianym dekanacie. Wydalony do Koziatyna, został
pozbawiony prawa do spełniania funkcji kapł. Zamieszkiwał w tym czasie
przy ul. Antonowskaja 16. Po aresztowaniu przez OGPU 9.08.1935 został
oskarżony o to, że od 1925 prowadził kontrrew. i nacjonalistyczną działalność wśród młodzieży na polecenie b. administratora
apost., Teofila Skalskiego (zob. biogram), a także o rzekomą przynależność do faszystowskiej
kontrrewolucyjnej organizacji rzymsko-katolickiego i uniackiego duchowieństwa na prawobrzeżnej Ukrainie [253: 1995, nr 48, s. 8] oraz o to, że w
1934, razem z oskarżonymi księżmi, Aloisem Schönfeldem i Stanisławem
Jachniewiczem, studiował literaturę faszystowską, w tym plan Hitlera oderwania Ukrainy
sow. od ZSSR, omawiał z Schönfeldem plan przygotowania
oszczerczego protestu przeciwko władzy sow. i informował o tym Jachniewicza oraz o cały szereg innych ciężkich przestępstw
polit. Podczas zbiorowego
procesu księży kat. przyznał się do indywidualnej działalności kontrrew., ale
nie do jej organizowania. Dn. 14.05.1936, na podstawie art. 54-4, 54-10 i
54-11 KK USSR został przez OSO przy Kolegium NKWD ZSSR skazany na
5 lat łagrów wraz z pozbawieniem praw obywatelskich. Karę odbywał w
jednym z łagrów należących do Zarządu Ucht-Iżemskich wychowawczo-roboczych obozów pracy. Zwolniony 9.08.1940. Zm. w 1941 na terenie zlikwidowanej przez władze
sow. par. Machnówka w dek. Berdyczów. Zrehabilitowany na podstawie rozporządzenia Rady Najwyższej ZSSR z 16.01.1989.
Źródła: [7: syg. 2ER 176]; [9: t. IV, cz. 26, s. 43, 46]; [32: syg. A.12.P/6];
[23: 1910-1918, 1920, 1923]; [162, s. 460]; [182]; [253: 1995, nr 48, s. 8];
[280].
Brenczak Mateusz zob. Bryńczak Mateusz
Brodacki Józef zob. Brydycki Jan
Brungardt Michael (1875 - 1898 - po 1937). Należał do diec. tiraspolskiej i był absolwentem seminarium duch. w
Saratowie. W latach 1898-1901
pracował jako wikariusz w Marienthal, a nast. w Marienburgu. Późn. był
kolejno proboszczem par. Strekkerau na Powołżu (1905), par. Jelszanka-Husaren (1908-1909), par. Vollmer (1909-1914), a w 1920 par. Hildmann
(Panowka). Na tym ostatnim stanowisku pozostawał, jak się zdaje, w latach
1921-1922 i późn. Aresztowany został w Panowce na terenie NPASSR i w
1931 był więziony w Odessie. W r. nast. wymieniany jest jako przebywający
na wolności duszpasterz na prawobrzeżnym Powołżu. Na liście Wydziału
Konsularnego Ambasady RP w Moskwie z 28.06.1938, zawierającej nazwiska aresztowanych księży różnej narodowości, błędnie wymieniony jako
Michał Promgart. Dalsze losy nie znane. Źródła: [7: syg. 2ER 112, 2ER
143]; [15: 1917-1919]; [32: syg. A.44.115/1]; [67].
Brydycki Jan (1872 1898 1937). Należał do diec. kamienieckiej i był absolwentem seminarium
duch. w Żytomierzu. W 1918 pełnił funkcję administratora par. Granów w dek. Bałta (2606 parafian),
a późn. pracował w Kamieńcu Podolskim i dojeżdżał
do innych parafii w okolicy. Nękany przez GPU i w
kwietniu 1936 aresztowany, przebywał w areszcie w
Kijowie, oczekując na rozpoczęcie śledztwa.
Postanowieniem kolegium OSO NKWD skazany na
5 (?) lat łagrów. Istnieje relacja osób, które go
osobiście znały, że w 1935 (?) został schwytany przez grupę komsomolców,
pobity i powieszony za nogi na drzewie, które zostało oblane naftą i
podpalone. Uratowany, ukrywał się najpierw w Surzyńcach, a nast. w domu
pol. rodziny (Woronieckich) na chutorze Piąta Góra k. Kamieńca
Podolskiego. Wrócił do tego miasta i zm. tam jakoby w 1937. We wspomnianej relacji wymieniany jest pod nazwiskiem ks. Józefa Brodackiego
[200]. Ponieważ księdza o tym imieniu i nazwisku nie było ani w diec.
kamienieckiej, ani w diec. łucko-żytomierskiej, chodzi zapewne o ks. Jana
Brydyckiego. W 1918 w seminarium duch. w Żytomierzu studiował Mikołaj
Brodacki, który w 1919 otrzymał święcenia kapł. i od początku lat dwudziestych pracował w
diec. łuckiej, a po II wojnie świat. w diec. włocławskiej, gdzie zm. 13.03.1949. Źródła: [23: 1918]; [32:
syg. A.12.P/6]; [88:
1937, nr 6, s. 93]; [142]; [200]; [262]; [309].
Brynczak Matheus zob. Bryńczak Mateusz
Bryńczak Mateusz s. Michała (1864 1892
1936). Ur. 21.09 w par. Suchożebry. Należał do diec. łucko-żytomierskiej i był absolwentem seminarium duch. w Żytomierzu. W latach 1901-1914
administrował par. Samhorodek w dek. Berdyczów,
a nast. (1914-1925) par. Biliłówka (vel Białołówka)
w dek. Berdyczów oraz ad interim par. Koziatyn w
tym samym dekanacie. Pracował także w Berdyczowie. Aresztowany został tam w listopadzie 1930 razem z grupą katolików
należących do komitetu kośc. i skazany na 3 lata zsyłki, z prawem wyboru
miejsca osiedlenia się, lecz z warunkiem "minus 6" (zakaz osiedlania się w 6
dużych miastach ZSSR w obwodach: moskiewskim, leningradzkim, na
Ukrainie, na północnym Kaukazie i wielkich miastach nad morzem). Wybrał
Tomsk na Syberii i zamieszkał przy ul. Nikolskij Pierieułok 1. Dn.
25.04.1931 został tam aresztowany razem z miejscowym księdzem, Julianem
Grońskim (zob. biogram) i 11 miesięcy spędził w więzieniu. W marcu 1932
został zwolniony z braku dowodów przestępstwa. Przebywając na zesłaniu
zwracał się w liście z 8.09.1932 do GPU w Moskwie z prośbą o zamianę administracyjnego
zesłania na Syberię na polecenie wyjazdu do Polski. W liście z 1.08.1931
zwracał się do PCK w Moskwie z prośbą o starania w celu uzyskania zgody
władz na wyjazd do Polski jego brata, liczącego wówczas 70 lat, przebywającego w więzieniu w
Tomsku. Prosił także władze w Moskwie o zgodę na
wyjazd do Polski dla swojej starej służącej i opiekunki, Heleny Wincentowny
Pewenko. Polecone pismo w tej sprawie, datowane 2.06.1932, wysłał także
do Poselstwa Pol. w Moskwie. Przebywając na zesłaniu w Tomsku, zwracał
się za pośrednictwem miejscowej gminy kat. o zarejestrowanie go jako
służytiela kulta, lecz otrzymał odpowiedź odmowną. W uzasadnieniu jednej
ze swoich próśb i w odpowiedzi na oskarżenia o rzekomą zdradę, za którą
został zesłany, podawał fakt, że w czasie częstych zmian władzy i rozruchów
na Ukrainie oddał kościół i swoje mieszkanie w par. Biliłówka na
schronienie dla ludzi, a pod koniec kwietnia 1920 zaopiekował się kawalerzystą z Armii Czerwonej, rannym w bitwie z wojskami pol. pod Koziatynem
k. Berdyczowa, leczył go i doprowadził do wyzdrowienia. W liście do biura
PCK w Moskwie z 8.09.1933 podawał, że wszystkie jego starania o pomoc
zakończyły się jedynie zamianą miejsca zesłania z Syberii Zach. na Syberię
Wsch., w gorsze warunki bytowania. Dn. 9.02.1933 został kolejny raz
aresztowany i oskarżony o kontakty szpiegowskie z Poselstwem Pol. w
Moskwie i prowadzenie w Tomsku propagandy rel. (potajemne chrzty dzieci). Nie przyznał się do winy, ale nie ukrywał swoich
antysow. poglądów i
faktu, że chrzcił dzieci. Dn. 27.07.1933 został przez trojkę OSO OGPU
Zachsibkraja (Syberii Zach.) skazany na dalsze 3 lata zsyłki i pod konwojem
deportowany do wsi Kozaczinskoje k. Krasnojarska. Pisał stamtąd, że wobec
braku możliwości pracy i niezdolności do niej z powodu wieku czeka go
śmierć głodowa. Ostatnią jego osobistą prośbą, na którą nie otrzymał pozytywnej odpowiedzi, było podanie o zgodę władz na jednorazowe odprawienie
nabożeństwa w Tomsku, dokąd mógł powrócić. Zm. w tym mieście w 1. poł.
1936 i pochowany został przez ks. Antoniego Żukowskiego (zob. biogram)
na starym kat. cmentarzu w pobliżu kaplicy. Zawiadomienie o śmierci nosi
datę 5.10.1936. Trzy lata później cmentarz został zamknięty, a w czasie
wojny całkowicie zniszczony (obecnie stoją na nim domy mieszkalne). Źródła: [1:
syg. III/100, k. 53]; [14: 1931-1932]; [23: 1902-1914, 1918,
1920-1925, 1937]; [27]; [32: syg. A.12.P/6]; [37: 25.07. 1931]; [78]; [80:
1931, nr 23, 286]; [88: 1930, nr 29, s. 9; 1931, nr 31 s. 492; nr 48, s. 764;
1936, nr 31, s. 491]; [103]; [162: s. 441, 460]; [238: nr 3]; [262]; [262 PKK,
f. 8406, op. 2]; [290 (2)].
