Przedmowa

Wykaz ważniejszych
skrótów, nazw i terminów

Wykaz źródeł

Wstęp

Wprowadzenie

Skróty użyte
w Martyrologium

Martyrologium

Uzupełnienie

Aneksy

O Autorze

Paragraf 58 Kodeksu Karnego RSFSR. Redakcja z 1926 r. Przyjęty na 2 sesji XII Zjazdu WCIK, wprowadzony w życie na mocy decyzji WCIK z 22 listopada 1926 r., obowiązujący od 1 stycznia 1927 r. SU⁽¹⁾, Nr 80, s. 30.

Tłum. z jęz. rosyjskiego H. Owsiany.

Dział specjalny. Rozdział I⁽²⁾. Przestępstwa antypaństwowe⁽³⁾.

58.1. Za kontrrewolucyjne uznaje się wszelkie działanie skierowane na obalenie, podkopywanie i osłabianie władzy rad robotniczo-chłopskich i wybranych przez nie na podstawie Konstytucji ZSSR i konstytucji republik związkowych - rządów robotniczo-chłopskich Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich, republik związkowych i autonomicznych, lub podkopywanie i osłabianie bezpieczeństwa zewnętrznego ZSSR oraz podstawowych gospodarczych, politycznych i narodowościowych osiągnięć rewolucji proletariackiej.

W oparciu o zasady międzynarodowej solidarności interesów wszystkich ludzi pracy działania takie, uznawane za kontrrewolucyjne także wtedy, gdy są skierowane przeciwko jakiemukolwiek innemu państwu ludzi pracy - nawet gdyby nie wchodziło w skład ZSSR [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

58.1a. Zdrada ojczyzny, tj. działania podejmowane przez obywateli ZSSR ze szkodą dla potencjału wojennego ZSSR, jego niezależności państwowej lub nienaruszalności terytorialnej, a mianowicie: szpiegostwo, zdrada tajemnic wojskowych i państwowych, przejście na stronę wroga, ucieczka lub przelot za granicę karane są najwyższym wymiarem kary - rozstrzelaniem i konfiskatą całego mienia, a przy okolicznościach łagodzących - pozbawieniem wolności na okres lat dziesięciu⁽⁴⁾ [20 lipca 1934 r., SU, Nr 30, art. 173]⁽⁵⁾.

58.1b. Za te same przestępstwa, dokonywane przez wojskowych, przewiduje się najwyższy wymiar kary - rozstrzelanie oraz konfiskatę całego mienia [20 czerwca 1934 r., SU, Nr 30, art. 173].

58.1c. W przypadku ucieczki lub przelotu za granicę osoby wojskowej pełnoletni członkowie jego rodziny, którzy w jakikolwiek sposób przyczynili się do przygotowania lub dokonania zdrady albo wiedząc o niej nie powiadomili o tym władz, zostaną ukarani pozbawieniem wolności od lat pięciu do dziesięciu z konfiskatą całego mienia. Pozostali pełnoletni członkowie rodziny zdrajcy, którzy razem z nim zamieszkiwali lub byli na jego utrzymaniu do chwili dokonania przestępstwa - podlegają karze pozbawienia prawa wyborczego i zesłania w odległe rejony Syberii na lat pięć [20 lipca 1934 r., SU, Nr 30, art. 173].

58.1d. Niedoniesienie ze strony osoby wojskowej o przygotowywanej lub dokonanej zdradzie pociąga za sobą pozbawienie wolności na lat dziesięć. Niedoniesienie ze strony innych obywateli (nie wojskowych) będzie karane zgodnie z art. 58.12 [20 lipca 1934 r., SU, Nr 30 art. 173].

58.2. Powstanie zbrojne lub wtargnięcie band kontrrewolucyjnych na terytorium sowieckie w celach kontrrewolucyjnych lub w celu przejęcia władzy w centrum lub na prowincji - w tych samych celach, a ściślej - z zamiarem oderwania przy użyciu siły od ZSSR i poszczególnych republik związkowych jakiejkolwiek części ich terytorium lub zerwanie zawartych przez ZSSR umów międzynarodowych, pociąga za sobą

najwyższy wymiar prewencji społecznej - rozstrzelanie lub uznanie za wroga ludu pracującego, konfiskatę mienia i pozbawienie obywatelstwa w republice związkowej, a tym samym obywatelstwa ZSSR, i wypędzenie z terytorium ZSSR na zawsze, z możliwością, przy zaistnieniu okoliczności łagodzących, obniżenia kary do pozbawienia wolności na okres nie mniejszy niż trzy lata, z konfiskatą całego mienia lub jego części [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

58.3. Kontakty z obcymi państwami lub ich przedstawicielami w celach kontrrewolucyjnych oraz sprzyjanie w jakikolwiek możliwy sposób obcemu państwu, znajdującemu się w stanie wojny z ZSSR lub prowadzącemu z nim walkę w formie interwencji lub blokad, pociąga za sobą środki prewencji społecznej wymienione w art. 58.2 niniejszego Kodeksu [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

58.4. Okazywanie pomocy w jakiejkolwiek formie tej części burżuazji międzynarodowej, która, nie uznając równości prawnej systemu komunistycznego, wchodzącego na miejsce systemu kapitalistycznego, dąży do obalenia tego systemu, oraz pomaganie osobom znajdującym się pod wpływem lub będącym członkami organizowanych przez tę burżuazję grup i organizacji społecznych w realizowaniu wrogiej działalności wobec ZSSR, pociąga za sobą -

- pozbawienie wolności na okres nie mniejszy niż trzy lata z konfiskatą całego mienia, a przy szczególnie obciążających okolicznościach podwyższenia środków prewencji społecznej - do najwyższego wymiaru kary lub uznania za wroga ludu pracującego włącznie z pozbawieniem obywatelstwa republiki związkowej, a tym samym obywatelstwa ZSSR, wypędzenie z terytorium ZSSR na zawsze i konfiskatę mienia [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

58.5. Nakłanianie obcego państwa lub jakichkolwiek działających w nim grup społecznych - poprzez kontakty z ich przedstawicielami, wykorzystywanie fałszywych dokumentów lub za pomocą innych środków - do wypowiedzenia wojny, zbrojnej interwencji w ZSSR lub do innych nieprzyjaznych kroków, a w szczególności: blokady, przejmowania mienia państwowego ZSSR lub innych republik związkowych, zrywanie kontaktów dyplomatycznych, zrywanie umów międzynarodowych zawartych z ZSSR itp. pociąga za sobą -

- środki prewencji społecznej wymienione w art. 58.2 niniejszego Kodeksu [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

56.6. Szpiegostwo, tzn. przekazywanie, wykradanie lub gromadzenie w celu przekazania informacji, będących ze względu na treść specjalnie chronioną tajemnicą państwową, obcym państwom, organizacjom kontrrewolucyjnym lub osobom prywatnym, pociąga za sobą -

- pozbawienie wolności na okres nie mniejszy niż trzy lata, konfiskatę całości lub części mienia, a w przypadkach gdy szpiegostwo spowodowało lub mogło spowodować szczególnie ciężkie następstwa dla interesów ZSSR

- najwyższy wymiar prewencji społecznej - rozstrzelanie lub uznanie za wroga ludu pracującego z pozbawieniem obywatelstwa republiki związkowej, a tym samym obywatelstwa ZSSR, i wygnanie z terytorium ZSSR na zawsze oraz konfiskatę mienia.

Przekazywanie, wykradanie lub gromadzenie w celu przekazania informacji ekonomicznych, które ze względu na treść nie stanowią szczególnie chronionej tajemnicy państwowej, ale podlegają specjalnemu ogłaszaniu z powodu zakazów prawnych oraz dyspozycji kierownictwa resortów, zakładów i urzędów - za wynagrodzeniem lub bezpłatnie - organizacjom lub osobom wymienionym wyżej pociąga za sobą

- pozbawienie wolności do lat trzech [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

UWAGA 1. Za specjalnie chronione tajemnice państwowe uważa się informacje wymienione w specjalnym wykazie zatwierdzonym przez Radę Komisarzy Ludowych ZSSR - po uprzednim uzgodnieniu z Radami Komisarzy Ludowych republik związkowych i po podaniu do powszechnej wiadomości [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

UWAGA 2. Odnośnie do szpiegostwa osób wymienionych w art. 193⁽⁶⁾ niniejszego Kodeksu zachowuje ważność art. 194.24 tegoż kodeksu [9 stycznia 1928 r., SU, Nr 12, art. 108].

58.7. Dyskredytowanie przemysłu państwowego, transportu, handlu, obrotu pieniężnego i systemu kredytowego, jak również kooperacji, prowadzone w celach kontrrewolucyjnych poprzez odpowiednie instytucje i przesiębiorstwa państwowe lub przeciwdziałanie ich normalnemu funkcjonowaniu, jak również wykorzystywanie instytucji i przedsiębiorstw państwowych lub przeciwdziałanie ich normalnemu funkcjonowaniu, dokonywane w interesach byłych właścicieli lub zainteresowanych organizacji kapitalistycznych, pociągają za sobą -

- środki prewencji społecznej wymienione w art. 58.2 niniejszego Kodeksu [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

58.8. Dokonywanie aktów terrorystycznych skierowanych przeciwko przedstawicielom władzy sowieckiej albo działaczom rewolucyjnych organizacji robotniczych i chłopskich oraz udział w dokonywaniu takich aktów nawet przez osoby nie należące do organizacji kontrrewolucyjnych pociąga za sobą -

środki prewencji społecznej wymienione w art. 58.2 niniejszego Kodeksu [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

59.9. Niszczenie, uszkadzanie w celach kontrrewolucyjnych - za pomocą wybuchów, podpaleń lub innych sposobów - kolejowych lub innych dróg i środków komunikacji, systemów łączności, wodociągów, magazynów państwowych i społecznych oraz innych obiektów, a także mienia państwowego i społecznego, pociąga za sobą

- środki prewencji społecznej wymienione w art. 58.2 niniejszego Kodeksu [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

58.10. Propaganda lub agitacja zawierająca hasła, które nawołują do obalenia, podważenia lub osłabienia władzy sowieckiej, albo dokonywanie określonych przestępstw kontrrewolucyjnych (art. art. 58.2-58.9) niniejszego Kodeksu, jak również rozpowszechnianie lub opracowywanie i przechowywanie literatury o tego typu treści, pociąga za sobą -

- pozbawienie wolności na okres nie mniej niż sześciu miesięcy. Te same działania podczas rozruchów masowych lub z wykorzystaniem przesądów religijnych i uprzedzeń narodowościowych, albo w czasie trwania stanu wojennego lub w miejscowościach, w których ogłoszono stan wojenny, pociąga za sobą -

- środki prewencji społecznej wymienione w art. 58.2 niniejszego Kodeksu [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330]

58.11. Wszelka działalność organizacyjna, zorientowana na przygotowanie lub dokonanie przewidzianych w niniejszym rozdziale przestępstw, jak również udział w organizacji utworzonej w celu przygotowania lub dokonania jednego z przestępstw przewidzianych w niniejszym rozdziale pociąga za sobą -

- środki prewencji społecznej wymienione w odpowiednich artykułach niniejszego rozdziału [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

58.12. Niedoniesienie znanej i wiarygodnej informacji o przygotowywanym lub dokonanym przestępstwie kontrrewolucyjnym pociąga za sobą -

- pozbawienie wolności na okres nie mniej niż sześciu miesięcy [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

58.13. Aktywne działania lub aktywna walka przeciwko klasie robotniczej i ruchowi rewolucyjnemu, ujawnione w czasie pełnienia odpowiedzialnego stanowiska (agentura) za czasów carskich albo we władzach kontrrewolucyjnych okresu wojny domowej, pociąga za sobą

- środki prewencji społecznej wymienione w art. 58.2 niniejszego Kodeksu [6 czerwca 1927 r., Nr 49, art. 330].

58.14. Kontrrewolucyjny sabotaż, tj. świadome niewykonanie przez kogoś określonych obowiązków albo świadomie niedbałe ich wykonywanie ze specjalnym zamiarem osłabienia władzy rządu i działalności aparatu państwowego, pociąga za sobą -

- pozbawienie wolności na okres nie mniej niż jednego roku, z konfiskatą całego lub części mienia, lub w okolicznościach szczególnie obciążających podwyższenie wymiaru kary aż do rozstrzelania i konfiskaty mienia włącznie [6 czerwca 1927 r., SU, Nr 49, art. 330].

Oryginał: AMO, d. Awgło P. J.
Kopia: rękopis.

Tłum. z jęz. rosyjskiego A. Mańko.

Akt oskarżenia w sprawie No 90/31 przeciwko AWGŁO PIOTROWIs. JóZEFA o postępowanie przewidziane w art. 66, 68, 72 KK BSSR.

Na podstawie zawartych w aktach materiałów śledczych zostało ustalone, że oskarżony Awgło Piotr s. Józefa od r. 1928 jest aktywnym uczestnikiem dywersyjno-powstańczej Polskiej Organizacji Wojskowej i agentem polskiego wywiadu. Od r. 1930 był jednym z przywódców tej organizacji na Białorusi. Na polecenie organizacji utrzymywał osobisty kontakt z konsulami polskimi Moskwy i Leningradu i poprzez księdza Borowika⁽⁷⁾ w Mińsku, którym przekazywał materiały szpiegowskie, od nich zaś otrzymywał wskazówki odnośnie do prowadzenia działalności powstańczej i utworzenia komórek Polskiej Organizacji Wojskowej. Przekazywał również materiały szpiegowskie przedstawicielowi wywiadu francuskiego, biskupowi Neveu⁽⁸⁾ w Moskwie. Na polecenie polskich przedstawicielstw dyplomatycznych w ZSSR tworzył w Leningradzie i na terytorium BSSR, osobiście i poprzez podlegających mu księży, komórki POW do walki zbrojnej z władzą sowiecką. Za wykonywaną szpiegowską kontrrewolucyjną robotę otrzymał od polkich przedstawicielstw dyplomatycznych do czterech tysięcy rubli sowieckich i sto dolarów.

W latach 19171918 w m. Smoleńsk brał osobisty udział w formowaniu legionów polskich. Jest jednym z autorów kontrrewolucyjnego dokumentu zawierającego oszczercze kłamstwa o Związku Sowieckim, skierowanego do Rzymu i do Warszawy⁽⁹⁾ za pośrednictwem przedstawicieli duchowieństwa katolickiego w celach propagandy antysowieckiej.

Na podstawie powyższego Awgło Piotr s. Józefa, ur. w r. 1861, Litwin, rodem ze wsi Ungury, gminy towiańskiej, powiatu wiłkomirskiego, Litwa, duchowny, ksiądz, sądzony w r. 1923 jako uczestnik organizacji kontrrewolucyjnej, aresztowany w r. 1927 jako podejrzany o szpiegostwo. W obu wypadkach nie został skazany, kawaler, bezpartyjny, obywatelstwo ZSSR, mieszkał w m. Mohylewie BSSR, oskarżony jest o to, że: 1) był agentem polskiego wywiadu, na polecenie którego zajmował się zbieraniem materiałów szpiegowskich; 2) był aktywnym uczestnikiem i przywódcą kontrrewolucyjnej dywersyjno-powstańczej szpiegowskiej polskiej organizacji w Leningradzie i Białorusi, do której werbował nowych członków. Prowadził systematyczną antysowiecką faszystowską propagandę, będąc autorem oszczerczego dokumentu o ZSSR, skierowanego za granicę⁽¹⁰⁾, tj. o przestępstwa przewidziane art. 66, 68, 72 KK BSSR. Przyznał się do winy. Poza tym jako przywódcę Polskiej Organizacji Wojskowej demaskują go zeznania uczestników POW: Puczkar-Chmielewskiego⁽¹¹⁾, Jaroszewicza⁽¹²⁾, Prytułły⁽¹³⁾, Rajki⁽¹⁴⁾.

Niniejsza sprawa podlega skierowaniu celem rozpatrzenia przez Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych Związku SSR, Komisarza Generalnego Bezpieczeństwa Państwowego, tow. Jeżowa, zgodnie z rozkazem NKWD ZSSR.

Sporządzono 1937 r. m. Mińsk. Naczelnik Wydziału Oddziału Śledczego starszy sierżant Bezpieczeństwa Państwowego Grinberg. Zastępca Naczelnika 3 Oddziału UGB NKWD ZSSR, sierżant Gosbiezopasnosti⁽¹⁵⁾, Gepsztein.

Dowodów rzeczowych brak. Oskarżony Awgło Piotr s. Józefa przetrzymywany jest w więzieniu przy komendzie NKWD BSSR od 17.06.37 r. Przedmioty wartościowe i pieniądze zdano do działu finansowego NKWD BSSR za pokwitowaniem No 814 i 818. Dokumenty osobiste, paszport No 216830 seria F-iz znajdują się w aktach.

Wypis z kopii protokołu Nr 2 z narady Komisji NKWD i prokuratora ZSSR z 25 sierpnia 1937 r.: Awgło Piotr s. Józefa postanowiono: rozstrzelać.

Wypis z decyzji Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych ZSSR z 25 sierpnia 1937 r. protokół No 2 o rozstrzelaniu AWGŁO PIOTRA s. JóZEFA. Wyrok wykonano 27.08.1937 r. w m. Mińsku⁽¹⁶⁾.

Protest ks. Adolfa Filippa i 31 innych księży katolickich różnej narodowości, przebywających w łagrze na Wyspach Sołowieckich, przeciwko prześladowaniom du-chowieństwa, skierowany do CIK ZSSR 20 czerwca 1930 r.⁽¹⁷⁾

Or.: nie znany.
Kop.: mps w bibliotece Istituto Orientale w Rzymie. Kserokopia w zbiorach autora.

Tłum. z jęz. rosyjskiego H. Owsiany.

Do Centralnego Komitetu Wykonawczego ZSSR, Kreml.

Podanie od więźnia Filipa Adolfa Gotliebowicza, przebywającego w Karelskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republice Sowieckiej, Oddział 4 SŁON OGPU, Punkt Anzer, komandirowka Troickaja.

Przez dłuższy czas milczałem i nie podawałem do wiadomości CIK o wołającym o pomstę do nieba bezprawiu i przestępstwach, dokonywanych przez agentów OGPU, którzy w ten sposób naruszają Konstytucję Sowiecką o wolności sumienia i wyznania w stosunku do duchowieństwa rzymskokatolickiego i do wiernych. Ponieważ to bezprawie nie tylko się nie zmniejsza, przeciwnie, przyjęło ogromne rozmiary, w tej sytuacji milczenie byłoby przestępstwem, gdybym dla ulżenia własnemu sumieniu nie podał do wiadomości CIK poniższych danych.

Ostatnio zarówno duchowieństwo, jak wierni poddani są takim represjom i prześladowaniom, o jakich nie śniło się nikomu nawet w najbardziej ponurych czasach carskich. Nas, księży, uważa się za najgorszych przestępców i postępuje się z nami jak z najbardziej zatwardziałymi kryminalistami. Chociaż jesteśmy skazywani z różnych artykułów Kodeksu Karnego, to wszystkie sprowadzają się do jednego, a mianowicie do oskarżenia o wykonywanie podstawowych obowiązków kapłańskich. Jedynie za nasze przekonania religijne Związek Wojujących Bezbożników⁽¹⁸⁾ tak surowo nas karze. Wiadomo, że każdy komunista musi być z zasady niewierzącym i bezbożnikiem, a partia WKP(b) składa się właśnie z takich ludzi, i ludzie ci w rzeczywistości kierują państwem, nic więc dziwnego, że kto nie jest z nimi, ten jest przeciwko nim. Dlatego też nas, księży, jako swych wrogów ideowych zsyłają do łagrów na ciężkie roboty przymusowe. Tam pozbawiają nas możliwości korespondencji nie tylko ze swymi wiernymi, ale nawet z najbliższą rodziną. Ja osobiście niemal przez cały rok nie otrzymałem i ode mnie nie dostawała listów moja matka. Z tego też powodu zostałem pozbawiony pomocy materialnej z zewnątrz. Pieniądze i paczki, jeśli nawet do kogokolwiek je wysyłano, to z powodu nieznajomości miejsca naszego pobytu albo całkowicie przepadały, albo trzeba było na nie czekać całymi miesiącami.

Nas, księży, niemal wszystkich już starszych lub inwalidów, zwykle zmuszają do najcięższych robót, jak np. kopanie rowów pod fundamenty budów, wydobywanie ciężkich głazów, kopanie zimą zamarzniętej ziemi, wożenie różnych rzeczy na odległość 15 km; część tej drogi trzeba było pokonywać morzem, gdzie słona woda morska przesiąkała przez obuwie i przemaczała nogi. Niekiedy jesteśmy zmuszani do pełnienia dyżurów przez 16 godzin na dobę - poza budynkiem - bez przerwy. Dlatego częste są wśród nas choroby. Ks. Franciszek Bujalski⁽¹⁹⁾ został wysłany do wyrębu lasu i tam z powodu braku doświadczenia o mało całkiem nie odciął sobie nogi. Noga może na jakiś czas ocalała, ale już na całe życie ksiądz będzie inwalidą.

Po ciężkich robotach niezbędny jest nam odpoczynek, a w naszych pomieszczeniach na jednego człowieka przypada niekiedy mniej niż 1/16 metra kwadratowego powietrza, niezbędnego przecież do życia. Niekiedy jesteśmy zmuszani do stania na zimnie, nieruchomo przez dłuższy czas. Podczas apelu nikt nie śmie wykonać najmniejszego ruchu i w ogóle znajdujemy się w sytuacji całkowitej zależności od kryminalistów, spośród których rekrutuje się nasze bezpośrednie kierownictwo. Taki stan rzeczy nie może trwać dziesięć lat, to jest do końca terminu, na który większość z nas została skazana niewinnie, bo będziemy musieli - jedni wcześniej, drudzy później - pożegnać się z życiem, jeśli sytuacja nie zmieni się dla nas na lepsze. Obecnie położenie duchowieństwa pogarsza się z każdym dniem. Po odbyciu kary w łagrze wysyłają nas na co najmniej trzy lata na zesłanie, do miejsc bardziej lub mniej oddalonych, z nakazem stałego zamieszkania (przypisanie do miejsca) w bardzo trudnych warunkach klimatycznych i ekonomicznych.

Biorąc to wszystko pod uwagę, nasi wrogowie ideowi, komuniści, a przede wszystkim OGPU, aresztują nas dziesiątkami jednocześnie. Nie mniej niż 35 księży aresztowano na Ukrainie w ciągu dwóch dni pod koniec kwietnia 1930 r. Poprzez te aresztowania chcą zniszczyć religię, pozostawiając nie tylko dziesiątki, ale i setki tysięcy wiernych bez duszpasterzy. Na kościoły nakładają daniny w wysokości setek, a nawet tysięcy rubli, zmuszając wiernych do składania tych pieniędzy w jak najkrótszym terminie. A jeśli pieniądze w wyznaczanych dowolnie terminach nie mogą być wpłacone, to kościoły są zamykane, a w gazetach się pisze, że domy modlitwy są zamykane na życzenie wiernych.

Człowiek wierzący jest automatycznie zaliczany do kategorii "kułaków" i wysiedlony nie tylko ze swej ziemi, ale i z zajmowanych pomieszczeń. Całe jego mienie jest konfiskowane, on sam najczęściej jest wysyłany do łagru na roboty przymusowe, a rodzina bywa często deportowana do najodleglejszych zakątków Związku Sowieckiego. Ten ostatni sposób praktykowany jest w stosunku do duchowieństwa rzymskokatolickiego, znajdującego się w łagrach. W łagrze sołowieckim, nawet w nieco łagodniejszych czasach, jak np. w 1927 r., aż do chwili obecnej nie było wypadku, aby ksiądz, który odbył wyrok w łagrze za przestępstwa, których się nie dopuścił, nie był następnie zesłany do mniej lub bardziej oddalonej miejscowości, z automatycznym przypisaniem do miejsca, znajdującego się najczęściej w najbardziej nie sprzyjających warunkach pod względem klimatycznym i ekonomicznym. Tak więc, jeśli istniejący stan rzeczy nie ulegnie zmianie na lepsze, to przewidywania wielu agentów GPU mogą się spełnić w sensie dosłownym, a mianowicie, że my w takich warunkach, w jakich nas się umieszcza, nie przeżyjemy, a SBW⁽²⁰⁾ i GPU tylko na to czekają, co nie ulega wątpliwości.

Aby całkiem wyniszczyć duchowieństwo, nie potrzeba dziesięciu lat takich warunków, w jakich znajdujemy się obecnie. W ciągu ostatnich lat nie doliczyliśmy się wielu naszych współbraci i współpracowników. Dwóch zmarło na Sołówkach. W ubiegłym roku, 1929, zmarł ks. Ibiański⁽²¹⁾, później ks. Furcht⁽²²⁾. Ci, którzy odbyli swoje wyroki w łagrze na Sołówkach, niemal wszyscy znajdują się na zesłaniu w bardzo ciężkich warunkach materialnych i moralnych. Poczynając od końca 1927 r. aż do chwili obecnej w łagrze na Sołówkach przebywali następujący duchowni rzymskokatoliccy: Baranowski⁽²³⁾, Biełohołowy⁽²⁴⁾, Borodziula⁽²⁵⁾, Wasilewski⁽²⁶⁾, Dunin Wąsowicz⁽²⁷⁾, Żołnierowicz⁽²⁸⁾, Ilgin⁽²⁹⁾, Krywieńczyk Wiktor⁽³⁰⁾, Michasionek⁽³¹⁾, Saparaszwili⁽³²⁾, Słowiński⁽³³⁾, Sokołowski⁽³⁴⁾, Fiodorow⁽³⁵⁾, Fedorowicz⁽³⁶⁾ oraz wyżej wymienieni księża, Ibiański i Furcht, którzy tutaj zmarli⁽³⁷⁾.

Można by było wiele napisać na temat wyroków skazujących na łagry i zesłania, ale przypuszczam, że CIK ZSSR o wielu rzeczach wie. Dlatego pozostaje tylko mieć nadzieję i oczekiwać rozporządzenia o całkowitym zaprzestaniu zsyłania niewinnych ludzi albo o podjęciu odpowiednich kroków zmierzających ku poprawie ich bytu.

Prawdziwość wszystkich moich informacji i dowodów mogą potwierdzić przebywający wraz ze mną na "komandirowce" Troickiej w odległości 30 km od Wyspy Sołowieckiej moi współbracia i współpracownicy, duchowni rzymskokatoliccy: Aleksandrow Nikołaj Aleksandrowicz⁽³⁸⁾, Aszeberg Paweł Piotrowicz⁽³⁹⁾, Baranowski Piotr Augustynowicz⁽⁴⁰⁾, Batmaniszwili Szyjo Grigoriewicz⁽⁴¹⁾, Bujalski Franciszek Konstantynowicz⁽⁴²⁾, Wereszny (?) Iwan Iwanowicz⁽⁴³⁾, Dejnis Wincenty⁽⁴⁴⁾, Jemielianow Potap Andriejewicz⁽⁴⁵⁾, Żawryd Iwan Rajmundowicz⁽⁴⁶⁾, Iwanow Dominik Adolfowicz⁽⁴⁷⁾, Lubczyński Feliks Nikołajewicz⁽⁴⁸⁾, Nowicki Donat⁽⁴⁹⁾, Siwicki Kazimierz Antonowicz⁽⁵⁰⁾, Sloskans Bolesław Bernardowicz⁽⁵¹⁾, Sowiński Józef Bolesławowicz⁽⁵²⁾, Stysło Wasilij Wasiliewicz⁽⁵³⁾, Trojgo Iwan Iwanowicz⁽⁵⁴⁾, Trocki Franciszek Iwanowicz⁽⁵⁵⁾, Chomicz Paweł Siemionowicz⁽⁵⁶⁾, Szawdzinis Mieczysław⁽⁵⁷⁾, Juźwik⁽⁵⁸⁾...⁽⁵⁹⁾

A. Filipp, 20 czerwca 1930 r.

Autonomiczna Republika Komi, Kiem', 4 Oddział SŁON, punkt Anzer, komandirowka Troickaja.

Lista księży katolickich należących do archidiecezji mohylewskiej oraz diecezji: mińskiej, tiraspolskiej, łucko-żytomierskiej (późn. żytomierskiej), kamienieckiej, administratury apostolskiej dla Ormian-katolików obrządku ormiańskiego oraz księży z innych diecezji lub zakonów, którzy czasowo na terenie tych administracyjnych jednostek kościelnych w latach 19171938

1. Batura Kazimierz (1862 - 1887 - ?). Od 1911 adm. par. Newel, dek. Witebsk. Późn. na Litwie.
2. Bernatowicz Ignacy (1868 - ? ?), Rohaczew, Białoruś. Późn. na Litwie.
3. Borkowski Ludwik (1873 - ? ?), Petersburg. Późn. w Polsce.
4. Bułło Jan (1864 - 1867 - ?). Późn. w USA.
5. Bużycki Michał (1864 - 1887 - ?). W 1922 rezydent w par. Horodok, dek. Witebsk. Pozostawał w ZSSR jeszcze w 1931.
6. Dąbrowski Mieczysław z diec. żmudzkiej, w latach 1919-1920 i być może dłużej był duszpasterzem w par. Tiumeń w dek. Omsk na Syberii.
7. Demikis Józef (1867 - 1897 - ?). Od 1919 dziekan w Irkucku. Był tam jeszcze w 1925.
8. Grass Jan (1860 - 1885 - ?). Od 1921 adm. par. w Nowogrodzie w Rosji.
9. Janulis Ignacy (1885 - 1912 - ?). Od 1921 adm. par. w Krasnojarsku.
10. Koncewicz Mikołaj (? - 1906 - ?). Od 1922 adm. par. Czausy na Białorusi.
11. Konopacki Jan (1867 - 1890 - ?). Od 1917 adm. par. Twer w dek. moskiewskim.
12. Konopacki Jan (1867 - 1913 - ?). Od 1917 adm. par. Twer w dek. moskiewskim.
13. Kowza Wincenty (1887 - 1913 - ?).
14. Kuderko Jan (1854 - 1890 - ?). Od 1909 adm. par. Dubrowna w dek. orszańskim na Białorusi.
15. Medżys Paweł (1868 - 1892 - ?). Od 1918 adm. par. Zaskorki na Białorusi.
16. Purzycki Józef (1874 - 1912 - ?). Od 1915 filialista w Kurgan w dek. Omsk na Syberii.
17. Sokołowski Jan. Przebywał w par. Wieliż na Białorusi.
18. Spasowski Grzegorz (1866 - 1888 - ?). Przebywał w Petersburgu.
19. Stefanowicz Bronisław (1876 - 1900 - ?). Proboszcz w Przydrujsku na Białorusi. Późn. w Polsce.
20. Szewczunas Edward (1886 - 1909 - ?). Od 1913 kapelan w Aczyńsku w dek. Tomsk na Syberii.
21. Szwegżdo Stanisław (1870 - 1897 - ?). Od 1913 filialista w Penzy w Rosji europejskiej.
22. Szwelnic Wincenty (1886 - 1909 - ?). Od 1921 wikariusz w par. NMP w Moskwie.
23. Tuczko Leon (1891 - 1915 - ?). W latach 19211922 adm. par. Taszkent w Turkiestanie.
24. Ulicki Piotr (1881 - 1906 - ?). Od 1909 kapelan w miejscowości Kresławka w dek. Irkuck na Syberii.
25. Uliński Franciszek (1873 - 1896 - ?). W 1923 w par. Kursk w Rosji.

1. Gawryłow Michaił, diakon
2. Jagiemian (?). Ormianin obrz. orm. rodem z Tyflisu. W latach 1929-1930 duszpasterz kolonii orm. w Charkowie.
3. Szczypunow Amphilochius
4. Werkowski Gleb z Petersburga

1. Bielinis Karol (1868 - ? ?). W 1923 adm. par. Choromiec, dek. bobrujski. Późn. na Litwie.
2. Maczuk Antoni (1866 - 1888 - ?). Od 1913 adm. par. Bóbr na Białorusi.
3. Ryłło Teodor (1884 - 1910 - ?).
4. Warnas Michał (1877 - ? ?). W 1936 pracował w Mścisławiu.

1. Agojan Gürek (? - 1900 - ?).
2. Aleksiejew Aleksander, w 1928 pracował w Odessie.
3. Altmeier Josef (1875 - 1899 - ?). W 1917 prob. par. Streckerau w gub. Samara.
4. Amirchanow Alois (? - 1903 - ?). Od 1903 kaznodzieja dla Włochów, a następnie i Francuzów w Odessie.
5. Andrzejkowicz Bolesław (1865 - 1884 - ?). W 1917 rezydent w Stawropolu.
6. Antonow Michael (1855 - 1884 - ?). Gruzin. Od 1907 prob. w Tyflisie.
7. Apriamow Leon (1842 - 1869 - ?).
8. Arutionow Moisej (1870 - 1997 ?). Obrz. chaldejski. Od 1910 prob. par. Ciagur w gub. Erywań.
9. Assłanow Gabriel (? - 1903? - ?).
10. Bach Johannes (1849 - 1972 - ?). W 1917 w Saratowie.
11. Bach Peter (? - 1877 - ?). W 1928 pracował w Neu-Obermonjour.
12. Bader Emmanuel (1898 - 1914 - ?). W latach 1930-1933? w par. Jamburg.
13. Baier Georgij (1871 - 1897 - ?). Od 1911 prob. w Jekatierinostadt, gub. Samara.
14. Bechker Walentin (1874 - 1900 - ?).
15. Bekker Filipp (1858 - 1890 - ?). Od 1908 katecheta w Odessie.
16. Bojarzyński Franciszek (? ? ?). Od 1904 zastępca prob. we Władykaukazie.
17. Bojarzyński Stanisław (? - 1903? - ?). Od 1903 wik. w Jekatierinosławiu.
18. Böhm Otto dr (1873 - 1898 - ?). W latach 19201927 prob. par. Jeremiejewka, dek. Odessa.
19. Braun Adolf (1884 - 1910 - ?). Od 1911 prob. par. Krutojarewka, gub. Samara.
20. Bruhghardt Andreas (1846 - 1871 - ?). Od 1916 zarządca par. Kamyszyn, gub. Samara.
21. Brungardt Michael (1875 - 1898 - ?). Od 1908 curatus par. Kopienka, gub. Samara.
22. Butsch Kaspar (1880 - 1904 - ?) Od 1918 prob. w Sevald.
23. Cziligranow Alois. Święcenia kapł. w Saratowie w 1903.
24. De Motta Francesco (1866 - 1889 - ?). Od 1913 wik. par. Wniebowzięcia NMP w Odessie.
25. Dietler Edmond (1875 - 1897 - ?). Od 1914 dziekan w Rownoje, gub. Samara.
26. Dobrowolski Jakub (1854 - 1877 - ?). W 1932 pracował w jednej z parafii niem. k. Odessy.
27. Dołgonowski Leonard (? - 1894 - ?).
28. Dowblis Ignacy (1854 - 1890 - ?).
29. Dubiszewski Adam (1866 - 1889 - ?). Od 1912 katecheta w Odessie.
30. Eberhardt Aleksander (1873 - 1901 - ?). Od 1915 prob. par. Zug, gub. Samara.
31. Eksanow Johannes-Ignaz (1852 - 1876 - ?). Od 1910 adm. par. Mosdok, dek. Piatigorsk.
32. Eresman Johannes (1882 - 1905 - ?). Od 1910 katecheta w par. Wniebowzięcia NMP w Odessie.
33. Erhardt Raphael (1881 - 1894 - ?). W 1917 rezydent w par. Christina (Krestena).
34. Erzbreder Benedikt
35. Fauth Michael (1871 - 1895 - ?). W 1928 par. Jenakiewo.
36. Feit Josef (1884 - 1910 - ?). Od 1915 w par. Pamiatnoje.
37. Feser Jakob (1885 - 1909 - ?). W 1921 wik. gen. biskupa w Saratowie.
38. Fetsch Johan (1861 - 1884 - ?). Od 1907 prob. par. Siewerinowska, dek. Odessa.
39. Fiks Johannes B. (1864 - 1887 - 1941). W 1928 duszpasterz w Baden, gub. chersońska.
40. Fitterer Nikolaus (1884 - 1908 - ?). Od 1915 adm. par. Jenakiewo, gub. taurydzka.
41. Fleck Anton dr (1973 - 1901 - ?). W 1914 w Saratowie.
42. Gabel Augustin (1857 - 1882 - ?). Od 1910 adm. par. Grossweder, gub. Jekatierinosław.
43. Gibulski Adam (1874 - 1900 - ?). Od 1914 prob. par. Perekop, dek. Symferopol.
44. Giżyński Jan (1865 - 1889 - ?). Od 1910 prob. par. Władykaukaz.
45. Greiner Walentin (1860 - 1884 - ?). Od 1899 prob. par. Landau, dek. Odessa.
46. Gudaitis Mateusz (? - ? ?). W 1928 adm. par. Sewastopol.
47. Gwaramadse Gabriel (? - 1900 - ?). W 1905 prob. par. Rownoje.
48. Haal Jakob (1888 - 1911 - ?). W 1914 prob. par. Schönfeld, dek. Nikołajew.
49. Hartmann Walentin (1858 - 1882 - ?). Od 1911 prob. par. Seriewka, gub. chersońska.
50. Hein Josef (1866 - 1997 - ?). Od 1909 adm. par. München, gub. chersońska.
51. Hilfer Michael (1882 - 1895 - ?). Od 1915 curatus par. Karlsruhe, gub. chersońska.
52. Hopfauf Karl (1881- 1905 - ?).
53. Jagułow Michaił (? ? - ?). Gruzin. W 1928 prob. w Ługańsku.
54. Jäger Kaspar (1858 - 1880 - ?). W 1928 prob. par. Franzfeld, filii par. Symferopol.
55. Jóźwik Jan (? ? - ?). Od 1917 wik. i katecheta w par. Kamieńskij Zawod, gub. jekatierinosławska.
56. Juchamnn Filipp (1877 - 1901 - ?).
57. Jungkind Josef (1893? - 1915 - ?). W 1928 adm. par. Nowopreobrażenka (Symferopol).
58. Jurgutis Władysław, mgr teologii. W 1917 wykładowca teologii w seminarium duch. w Saratowie.
59. Kałatosow Dionisius (1872 - ? 1931).
60. Kapciński Wojciech (Adalbertus), (1858 1887 - ?).
61. Keller Andreas (1867 - 1890 - ?). Od 1919 prob. par. Wniebowzięcia NMP w Odessie.
62. Klass Georg (1878 - 1894 - ?). Od 1894 adm. par. Bachmut.
63. Kropiwnicki Józef (1882 - 1908 - ?). Od 1912 adm. par. Stawropol.
64. Kuhn Franz (1876 - 1901 - ?). Od 1911 curatus par. Georgsburg, gub. jekatierinosławska.
65. Landgraf (1900? - 1924 - ?).
66. Lang Johannes (1882 - 1905 - ?).
67. Loran Franz (1872 - 1897 - ?). Od 1914 adm. par. Nowomanheim (Marianowka), gub. taurydzka.
68. Łabanowski Ignacy z diec. żmudzkiej. W 1917 zarządzał par. Armawir, gub. kubańska.
69. Maier Nikolaus (1877 - 1891 - ?). Od 1913 adm. par. Gniłuszka, gub. saratowska.
70. Malinowski Józef (1877 - 1901 - ?).
71. Maniglie Augustin (1874 1899 - ?). Od 1905 francuski kaznodzieja w Odessie.
72. Markarow Markus. W 1903 święcenia kapł. w Saratowie.
73. Marsall Markus (1848 - 1885 - ?). Od 1895 adm. par. Luzern, gub. saratowska. W 1918 kapelan par. Daniłowka, dek. Nikołajew.
74. Maschur Emmanuel (? ? - ?). Duszpasterz par. Kertsch, dek. Symferopol.
75. Mgebrow Anzelm (1846 - 1870 - ?). W 1917 zarządzał par. Gori w Gruzji.
76. Mirkiczjan Jakob, Ormianin.
77. Mutapow Basilius. Od 1904 prob. par. Mozdok, dek. Piatigorsk.
78. Narkiewicz Julian. Od 1915 adm. par. Taganrog, gub. taurydzka.
79. Nebieridze Rafaił (1866 - 1896 - ?). W latach 1910-1917 i późn. w diec. tiraspolskiej.
80. Nikołajunas Bartłomiej (1874 - 1897 - ?). Od 1911 adm. par. i kapelan wojskowy w Mangłys, dek. Tyflis.
81. Orłowski Wincenty. Od 1915 adm. par. Feodozja na Krymie.
82. Oskierko Stanisław (1882 1907 - ?). Kapelan wojskowy w Odessie.
83. Pauer Johan (1864 - 1890 - ?).
84. Peter Josef (1854 - 1881 - ?). Od 1895 adm. par. Eichwald, gub. taurydzka.
85. Pieczuro Józef (? - 1895 - ?).
86. Rau Michael (1883 - 1909 - ?). Od 1910 adm. par. Speier k. Odessy.
87. Riesling Ludwig (1857 - 1887 - ?). W 1917 rezydent w par. Speier.
88. Rolgeiser Peter (1889 - 1912 - ?). Od 1913 adm. par. Christina (Krestena) k. Odessy.
89. Rollhaser Peter (1889 - 1912 - ?).
90. Sauer Georg (1864 - 1887 - ?).
91. Schäfer Raphael (1872 - 1899 - 1938). Od 1910 prob. par. Jekatierinosław.
92. Scherer Franz (1853 - 1877 - ?). Od 1918 prob. par. Catharinental, dek. Nikołajew.
93. Schneider Johannes (1858 - 1880 - ?). Od 1915 adm. par. Kustajewo-Krasnorinowka, gub. samarska.
94. Schindler Josef (1888 - 1912 ?) Od 1913 adm. par. Getland na Krymie.
95. Schneider Johannes (1865 - 1800 - 1931).
96. Schneider Johannes (1879 - 1903 - ?). Rezydent w par. Strassburg.
97. Schönberger Johannes (1887 - 1911 - ?). Od 1915 adm. par. Panowska, gub. saratowska.
98. Schulz Florian (1873 - 1896 - ?). Od 1915 adm. par. Zołotoje (Solothurn) na Powołżu.
99. Seewald Andreas (1852 - 1870 - ?). Od 1915 adm. par. Liebental, gub. samarska.
100. Skinlis Józef. Od 1916 kapelan wojskowy w Rostowie n. Donem.
101. Sokołowski Kazimierz (1883 - 1907 - ?). Od 1913 wik. par. Wniebowzięcia NMP w Odessie.
102. Stang Aleksander (1868 - 1891 - ?). Od 1913 curatus w par. Noworosyjsk, gub. czarnomorska.
103. Stein Rochus (1890 - 1914 - ?). Od 1918 adm. par. Rożdżestwienskoje, dek. Piatigorsk.
104. Szeszaberidze Konstantin. W 1903 w Saratowie.
105. Szidagis Matheus (? - 1893 - ?).
106. Szpiganowicz Adam (1867 - 1892 - ?).
107. Ungemach Johannes (1860 - 1883 - ?). Od 1902 prob. par. Berdiańsk, gub. taurydzka.
108. Usams Josef (1867 - 1894 - ?). Od 1912 adm. par. Nikołajewka, gub. taurydzka.
109. Tatenow Paul. W 1903 święcenia kapł. w Saratowie.
110. Ter-Pogossow Cherubin. W 1903 święcenia kapł. w Saratowie.
111. Ter-Simonow. W 1903 święcenia kapł. w Saratowie.
112. Tomaszewski Konstanty (? - 1910 ? ?). W latach 1911-1914 wik. par. Nikołajewo.
113. Vetsch Josef. W latach 1911-1914 przebywał w par. Siewerinowka, dek. Odessa.
114. Wallizer Michael (1890 - 1914 - ?). Od 1914 zarządca par. Gieorgiewka, gub. chersońska.
115. Walulis (? - 1891 - ?).
116. Wiethort Anton. W 1917 wik. par. w Odessie.
117. Wolski Stanisław (1890 - 1913 - ?). W 1917 adm. par. Astrachań.
118. Zaleski Teodor (1882 - 1903 - ?). Od 1915 adm. par. Sewastopol.

1. Alchimowicz Józef, diec. kowieńska. W 1918 kapelan w Ałuszcie na Krymie.
2. Babajo Bieniamin, obrz. chaldejskiego. W 1918 w Carycynie, gub. saratowska.
3. Bortkiewicz Władysław, diec. kowieńska. W 1918 kapelan w Rostowie n. Donem.
4. Czaplik Józef, diec. wileńska. W 1917 w Kamyszynie.
5. Cześniewicz A., diec. sejneńska. W 1918 w par. Nowo-Michajłowka.
6. Draugialis Stanisław, diec. sejneńska. W 1918 wik. par. Wniebowzięcia NMP w Odessie.
7. Drozd Aleksander, diec. sejneńska. W 1918 w Jelizawietgradzie.
8. Dziewanowski Dominik, diec. wileńska. W 1918 kapelan w Jekatierinosławiu.
9. Garwoliński Jan, archidiec. warszawska. W 1918 p.o. prob. w Saratowie.
10. Grinkiewicz Kazimierz, diec. Telsze. W 1918 w Carycynie.
11. Grodziński Rafał, diec. płocka. W 1918 w par. Bachmut, gub. jekatierinowska.
10. Ignatowicz Kazimierz, Kamienskoje, diec. Telsze.
11. Janielunas Józef, diec. kowieńska. W 1918 adm. par. Armawir na Kubaniu.
12. Jolokas Józef. W 1918 kapelan litewski w Odessie.
13. Jóźwik Józef, diec. lubelska. W 1918 wik. w Kamienskoje.
14. Juchniewicz Józef, diec. wileńska. W 1918 w Pawłogradzie.
15. Jurganis Władysław, Saratow, diec. Telsze.
16. Kuczyński Stanisław. W 1918 w Kisłowodzku, dek. Piatigorsk.
17. Kukuła Franciszek, diec. płocka. W 1918 w Pawłogradzie.
18. Liszewski Ferdynand, diec. żytomierska. Odessa.
19. Litkowski, diec. wileńska. W 1918 katecheta w Ługańsku.
20. Marcynianis Kazimierz, diec. sejneńska. W 1918 kapelan w Astrachaniu.
21. Mazurkiewicz Józef, diec. lubelska. W 1918 w Jekatierinosławiu.
22. Miszyński Michał, diec. sejneńska.
23. Narkiewicz Julian, diec. kowieńska. W 1918 adm. par. Taganrog, gub. jekatierinowska.
24. Ozimiński Piotr, diec. lubelska. W 1918 w par. Cherson na Krymie.
25. Pędzich Stanisław, diec. płocka. W 1918 kapelan w Odessie.
26. Pigłowski Oskar, diec. lubelska, Symperiopol.
27. Piotrowski Józef, diec. sejneńska. W 1918 kapelan kościoła w Suchumi.
28. Pujdak Jan, diec. Telsze. W 1918 adm. kościoła w Nikołajewie.
29. Pytlewski Karol, diec. płocka, Odessa.
30. Radziński Piotr, diec. sejneńska. W 1918 wik. w Nikołajewie.
31. Razutis Franciszek, diec. Telsze. Saratow.
32. Rozłaszyński Antoni, diec. lubelska. W 1918 wik. w Tyflisie (Tbilisi).
33. Różyński Jan, diec. sandomierska. Jekatierinosław.
34. Ruszycki Jan, diec. sejneńska. W 1918 kapelan w Jekatierinosławiu.
35. Skiński Józef, diec. sejneńska. W 1918 kapelan w Rostowie n. Donem.
36. Skirgaiłło Hieronim. W 1918 na terenie diec. tiraspolskiej.
37. Staniulis Antoni, prałat katedry w Sejnach. W 1918 kapelan w miejscowości Ananiew.
38. Stokrocki Władysław, diec. lubelska.
39. Szczerbiński Fabian, diec. wileńska. Jekatierinosław.
40. Szerksznis Jan, diec. kowieńska. W 1918 kapelan w par. Łozowaja, dek. Jekatierinosław.
41. Śnieżko Władysław, diec. wileńska. W 1918 kapelan w Jekatierinosławiu.
42. Wieliczko Michał, diec. wileńska. W 1918 kapelan w par. Maikop.
43. Wróblewski Michał, diec. lubelska. W 1918 katecheta w Kamienskoje. gub. jekatierinosławska.
44. Zagroba Kazimierz, diec. płocka. W latach 1917-1918 kapelan w Saratowie i Bałaszowie.
34. Zalewski Antoni. diec. kowieńska. W 1918 w miejscowości Ałupka.
35. Zdanowicz Jakub, diec. wileńska. W 1918 kapelan w Jekatierinosławiu

1. Nachapetian Gabriel
2. Petojan Ter Anton⁽⁶⁶⁾

1. Dydyk J., obrz. gr.-kat., Płoskirów.
2. Jabłonowski Franciszek (1864 - 1889 - ?). W 1922 w par. Ładyżyn.
3. Kapłonowski Emmanuel (1872 - 1897 - ?). Sokólec, Zamiechów, Nowa i Stara Uszyca.
4. Majewski Julian (1862 ? - ?)
4. Mańko L., obrz. gr.-kat. Nowosiółka i Michałpol.
5. Marszycki Aleksander (1882 - 1908 - ?). W latach 1923-1932 pracował w par. Czeczelnik i par. Bałta.
6. Moszczeński Stanisław (1890 ? ?)
7. Nazarewicz Jan (1873 ? - ?). W 1922 pracował w par. Dunajowce.
8. Orynt Wincenty (1865 - 1891 - ?). Sołobkowce i Tynna.
9. Pawilczus Antoni (1870 ? - ?). W 1923 pracował w par. Tomaszpol.
10. Pruszyński Wincenty (1869 ? - ?). W 1922 pracował w par. Toporzyszcze.
11. Radziejowski Ludwik (1845 - 1868 - ?). W 1923 pracował w par. Ternówka.
12. Szwertberg Eugeniusz Krejcheli Baro von ... (1856 ? - 1924). Prob. w Niemirowie, dek. Bracław. Zm. 9.01.1924.

1. Gierwiatowski Maksymilian (1867 ? - ?). W latach 1920-1924 pracował w par. Wołodarka.
2. Kozicz Rajmund (1889 ? - ?). W 1924 pracował w par. Koziatyn, dek. Berdyczów. Późn. w Polsce w diec. łuckiej.
3. Malinowski Cezary (1869 ? - ?). W 1917 był zastępcą prob. par. św. Aleksandra w Kijowie, ks. T. Skalskiego.
4. Metelski Leon (1841 ? - ?). W 1925 przebywał w par. Tetyjów, dek. Humań.
5. Milewski Franciszek (1878 ? - ?). W okresie międzywojennym w diec. łuckiej.
6. Piotrowski Leon (1878 ? - ?). W 1925 adm. par. Lisianka i par. Smiła.
7. Pruszyński Wincenty (1869 ? - ?). W 1924 adm. par. Toporzyszcze i Hornulow, dek. żytomierski.
8. Ruszyński Simeon (1863 ? - ?). W 1925 przebywał w par. Puliny.
9. Swaryczewski Józef (1882 ? - 1931). W 1925 adm. par. Bohusław, Koszowata i Rokitna. Zm. w marcu 1931 w ZSSR.
10. Syrewicz Ludwik (1889 ? - ?). Od początku lat dwudziestych pracował w diecezji łuckiej.
11. Szadbej Tadeusz (1887 ? - ?). W 1919 przebywał w Winnicy na Podolu.
12. Szkurodiorczyk (?), (? ? ?). W 1934 r. pracował w jednej z parafii na Podolu.
13. Szramko Marian (?), (? ? ?). Nielegalnie pracujący w Żytomierzu⁽⁶⁸⁾.
14. Sztobryn Terezjusz, karmelita (? ? 1926) Zm. na Wołyniu w ZSSR.
15. Zajączkowski Edward (1881 - ? 1938). Od 1921 w diec. łuckiej. Zm. 14.06.1938.
16. Ziarnek Herkulan (1877 - ? ?). W latach 1921-1924 w dawnym klasztorze Księży Misjonarzy w Zasławiu.
17. Żmigrodzki Ludwik (1886 - ? ?). W 1923 adm. par. Biała Cerkiew. Późn. w Polsce w diec. łuckiej.

Akt oskarżenia przeciwko księżom Donatowi Nowickiemu i Franciszkowi Bujalskiemu, więzionym w łagrze na wyspie Anzer (Wyspy Sołowieckie), oskarżonym o zorganizowanie tam wśród więzionych księży katolickich nielegalnej antysowieckiej

Or.: AUFSBA, f. 1001.
Kop.: Kserokopia akt w zbiorach autora.

Tłum. z jęz. rosyjskiego H. Owsiany.

Zatwierdzam
OGPU w LWO (Zarowski)

Leningrad, 23 sierpnia 1932 r., ja, pełnomocnik 1 oddziału OOLWO - Pauker, po rozpatrzeniu wym. dnia materiałów śledczych związanych z powyższym śledztwem oskarżonych NOWICKIEGO D. H. i BUJALSKIEGO F. K.,

Będąc zesłańcami Sołowieckiego Łagru ob.ob. NOWICKI D. H. i BUJALSKI F. K. (pierwszy od 1924 r. z oskarżenia o przestępstwa z art. art. 61 i 66 KK starej redakcji skazany na 10 lat; drugi w 1928 r. z oskarżenia o przestępstwa z art. 58-10 skazany na 10 lat), zorganizowali w łagrze sołowieckim na wyspie Anzer nielegalną "Wspólnotę" spośród zesłanych księży. Jako kierownicy podziemnej "rady starszych" owej "Wspólnoty" prowadzili systematycznie antysowiecką agitację, nawiązali nielegalne kontakty - poprzez Pomorów⁽⁷⁰⁾ i więźniów z lądu - w szczególności z przedstawicielem Francji - biskupem NEVEU⁽⁷¹⁾ w Moskwie i zakonnikiem Amoudru⁽⁷²⁾ w Leningradzie, którym przekazywali jednoznacznie prowokacyjne informacje o sytuacji księży i katolików w łagrach sołowieckich; że przy pomocy zaszyfrowanej korespondencji ze swymi parafianami prowadzili wśród nich propagandę kontrrewolucyjną i antysowiecką, organizując ich podziemne organizacje katolickie i komitety pomocy księżom, którzy "ucierpieli za wiarę"; że przygotowywali ucieczkę wymienionych księży z Sołówek za granicę; że organizowali wśród więźniów otwarte wystąpienia zbiorowe przeciwko poczynaniom administracji łagrowej.

Na podstawie posiadanych materiałów NOWICKI D. H. i BUJALSKI F. K. zostali aresztowani dn. 5/VII-32 i przewiezieni do DPZ w Leningradzie.

W czasie śledztwa zostały całkowicie potwierdzone oskarżenia o przestępstwa z art. art. 58-6 i 58-10 KK.

1. Sudiebny Ukaz (dalej: SU) - Monitor Sądowy (?).

2. Rozdział ten został wprowadzony w życie z chwilą uprawomocnienia się Dekretu o przestępczości państwowej, przyjętego na 3 sesji III Zjazdu CIK ZSSR dn. 25 lutego 1927 r.

3. Na podstawie zawartego w tym rozdziale art. 58 skazywani byli wszyscy księża katoliccy i inni, poczynając od 1927 r.

4. Zob. art. 28.

5. Art. art. 58.1a - 58.1d wprowadzono w życie z chwilą uprawomocnienia się dekretu CIK ZSSR z 8 czerwca 1943 r.

6. Zob. Dekret Rady Ministrów ZSSR z 8.06.1947, s. 152.

7. Ks. Jan Borowik, rozstrzelany 27.08.1937 w Mińsku razem z ks. P. Awgłą.

8. Bp Pie-Éugène Neveu, administrator apostolski w Moskwie w latach 19261936.

9. Zob. Kościół katolicki w ZSSR 1917-1939. Zarys historii, Lublin 1997, aneks 17.

10. Por. tamże.

11. Ks. Adam Puczkar-Chmielewski, rozstrzelany 1.09.1938.

12. Ks. Stanisław Jaroszewicz, rozstrzelany.

13. Ks. Aleksander Prytułło, rozstrzelany.

14. Ks. Stanisław Rajko, rozstrzelany 27.8.1937 w Mińsku razem z ks. P. Awgłą.

15. Bezpieczeństwa Państwowego.

16. Zrehabilitowany 11.08.1989.

17. Tekst listu w jęz. rosyjskim odnaleziony został w lutym 1995 r. w bibliotece watykańskiego Instytutu Wschodniego (Istituto Orientale) w Rzymie przez ks. H. Kietlińskiego SAC. Jest to odpis oryginału, pisany na maszynie, z pewnymi błędami, jeśli chodzi o wymienione na końcu nazwiska księży (źle odczytane z oryginału) oraz pewnymi brakami, jeśli chodzi o ich liczbę. Poniższy list (bez podania jego pełnego tekstu) oraz analogiczne memorandum 23 biskupów prawosławnych więzionych w łagrze na Wyspach Sołowieckich do rządu ZSSR z maja 1926 r. zostały dokładniej omówione w moim artykule pt. Zjednoczeni w obronie wolności i godności ludzkiej, opublikowanym w kwartalniku "Ethos (Lublin), 1995, nr 3031, s. 195203.

18. Związek Bezbożników został założony 7 lutego 1925 r. Od 1929 r. nosił nazwę Związek Wojujących Bezbożników i był ramieniem partii w walce z Kościołem i religią. Na jego czele stał Jemielian Jarosławski (Miniej Izrailewicz Gubelman). Działalność Związku została po cichu zawieszona po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w 1941 r.

19. Ks. Franciszek Bujalski 15.09.1932 został objęty wymianą więźniów politycznych i wyjechał do Polski.

20. Służby Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

21. Ks. Józef Ibiański (1872-1929). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Zmarł w łagrze.

22. Ks. Johannes Furht (1894-1930). Należał do diecezji tiraspolskiej. Zmarł w łagrze.

23. Ks. Piotr Baranowski (1882- po 1937), należał do archidiecezji mohylewskiej.

24. Ks. Józef Biełohołowy (1883-1928). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Zamordowany na Sołówkach. Według oficjalnej wersji GPU miał zginąć w czasie próby ucieczki.

25. Ks. Józef Borodziula (18921984). Należał do archidiecezji mohylewskiej.

26. Ks. Antoni Wasilewski (18681929). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Zmarł na zesłaniu.

27. Ks. Bronisław Dunin-Wąsowicz (18981938). Należał do diecezji łucko-żytomierskiej. Rozstrzelany na Sołówkach.

28. Ks. Ignacy Żołnierowicz (18901937). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Zmarł na zesłaniu.

29. Ks. Wincenty Ilgin (18861937). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Zmarł w Warszawie.

30. Ks. Wiktor Kryweńczyk (18971960). Pochodził z diecezji łucko-żytomierskiej. Zmarł w Polsce.

31. Ks. Mikołaj Michasionek (18881933). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Zmarł na zesłaniu.

32. Ks. Konstanty Saparaszwili (18871973). Zmarł w Tbilisi.

33. Ks. Stanisław Słowiński (1898-1938). Należał do diecezji łucko-żytomierskiej. Rozstrzelany na Sołówkach.

34. Ks. Kazimierz Sokołowski (18831937). Należał do diecezji łuckiej. Zmarł w Polsce.

35. Ks. Leonid Fiodorow (18791935). Egzarcha obrządku wschodniego. Zmarł na zesłaniu.

36. Ks. Czesław Fedorowicz (18891940). Należał do diecezji kamienieckiej. Zmarł tragicznie we Francji.

37. Podana lista jest niekompletna.

38. Ks. Nikołaj A. Aleksandrow (18871937). Należał do obrządku wschodniego.

39. Ks. Paweł P. Aszeberg (18951933). Należał do diecezji tiraspolskiej. Zmarł na Sołówkach.

40. Zob. przypis 22.

41. Ks. Szijo G. Batmaniszwili (18851937). Rozstrzelany na Sołówkach.

42. Zob. przypis 18.

43. Ks. Jan Wersocki (1888- po 1936). Należał do archidiecezji mohylewskiej.

44. Ks. Wincenty Dejnis (1880- ?). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Zmarł poza ZSSR.

45. Ks. Potapij Piotr A. Jemielianow (18891936). Należał do obrządku wschodniego.

46. Ks. Jan Żawryd (18851937). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Rozstrzelany na Sołówkach.

47. Ks. Dominik A. Iwanow (1883 - ?). Należał do archidiecezji mohylewskiej.

48. Ks. Feliks Lubczyński (18861931). Należał do diecezji kamienieckiej. Zmarł na Sołówkach.

49. Ks. Donat Nowicki (18931971). Należał do obrządku wschodniego. Zmarł w Polsce.

50. Ks. Kazimierz Siwicki (1884- ?). Należał do archidiecezji mohylewskiej.

51. Bp Bolesław Sloskans (1893-1981). Zmarł w Belgii.

52. Ks. Józef Sowiński (1880- ?). Dalsze losy nie znane.

53. Ks. Bazyli Stysło (18871958). Zmarł w Polsce w diecezji lubelskiej.

54. Ks. Jan Trojgo (18801932). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Zmarł na zesłaniu.

55. Ks. Franciszek Trocki (1889 - ?). Należał do diecezji kamienieckiej. Zmarł w Polsce.

56. Ks. Paweł Chomicz (1893 - ?). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Zmarł na zesłaniu.

57. Ks. Mieczysław Szawdzinis (1895 - po 1937). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Aresztowany na zesłaniu w 1937 r.

58. Ks. Józef Jóźwik (1873-1948). Należał do archidiecezji mohylewskiej. Zmarł w Polsce.

59. Brak dalszych nazwisk, co w kopii dokumentu zaznaczono wykropkowaniem i znakami zapytania.

60. ^* Brak potwierdzonych dowodów, że byli represjonowani. Wiadomo jednak, że wszyscy księża, którzy pozostawali w tym państwie, poczynając od 1918 r. podlegali takim lub innym represjom. Poniższe listy nie są pełne.

61. Źródła: SAM, 19231932; A. M a j d o w s k i, Kościół katolicki w Azji środkowej, Warszawa 1995, s. 4143.

62. Źródła: SAM, 19231932; AAG AP, syg. III/28; P. M a i l l e u x, Entre Rome et Moscou. L'Exarque Léonid Fédoroff, Paris 1966; Poliaki w Sibiri (Irkuck), Mart 1995, No 3, s. 1314 oraz anonimowe opracowanie pt. Kościół katolicki na Ukrainie (1924), AIP, syg. A.12. P/6.

63. ^* Źródła: SAM, 19141932; SDM, 1923; AAN MSZ, syg. 6701, k.20.

64. Źródła: SDT, 1917 i 1918; S c h n u r r, dz. cyt. passim; W e n g e r, dz. cyt. passim; AAGAP, syg. III/100, k. 58.

65. ^* Źródło: AAG AP, syg. III/28, k. 97.

^** Poniższa lista dotyczy 1924 r. i nie jest kompletna. Na terenie diecezji kamienieckiej w par. Smiła na początku 1932 r. pracował ks. Antoni Kozłowski (1866 ? - ?), prawdopodobnie z archidiecezji mohylewskiej.

66. Obaj wybrani jako członkowie trójosobowego, kolegialnego zarządu kościelnego Ormian-katolików na zjeździe w Tbilisi dn. 10.03.1930, zwołanym pod naciskiem GPU w celu wyeliminowania niewygodnych dla GPU księży i dalszych represji. Źródła: Kościół katolicki na Ukrainie (1924), AIP, syg. A.12.P/6; AAR, syg. 2ER, 143; PK, 1924, nr 8, s. 126; J a r u z e l s k i, dz. cyt. s. 440464; S k a l s k i, dz. cyt.

67. Źródło: SDLŻ, 1918-1925; AIP, syg. A.12.P/6; ŻK, 1931, nr 42; AAG AP, syg. III/100, k.131; J a r u z e l s k i, dz. cyt.; S k a l s k i, dz. cyt.; S o k o ł o w s k i, dz. cyt. s. 54.

68. Nazwisko nie znane poza zeznaniami na śledztwie ks. S. Kwaśniewskiego. Por. CDAHOU, f. 46041, d. nr 29674.

69. Poniższa decyzja jest fragmentem podobnych 30 innych różnych decyzji dotyczących więzionych. Zostały one wydane po ich zbiorowym procesie, jaki odbył się na Sołówkach w lipcu 1932 r.

70. Określenie nie wyjaśnione.

71. Wiadomości o sytuacji księży w łagrze na Sołówkach przekazywała bpowi Neveu żona ks. D. Nowickiego, Apolonia Bouffał, była więźniarka tego łagru, która otrzymała zgodę na dwukrotne odwiedzenie męża.

72. Ks. J.-M.-F. Amoudru, od 1907 r. duszpasterz francuski w Piotrogrodzie/Leningradzie. Potajemnie konsekrowany na biskupa w Moskwie 30.04.1935 i po ujawnieniu się tego faktu natychmiast wydalony z ZSSR.

73. Najnowsze informacje pozwalają na poszerzenie i skorygowanie niniejszej listy. Dotyczy to zarówno liczby rozstrzelanych księży, jak i miejsca wykonania wyroku. Zmiany te w sposób oczywisty rzutują na dane statystyczne podane we Wprowadzeniu oraz na treść biogramów wymienionych osób.